thumb|Jednostki saperskie WP w 1939 Batalion Mostowy – oddział saperów Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Historia batalionu W nocy z 2 na 3 listopada 1918 w Sandomierzu Polacy służący w austro-węgierskim 11 pułku pontonowym rozbroili tę jednostkę, a następnie zorganizowali z niej 1. kompanię pontonierską pod dowództwem por. Stanisława Franciszka Repa.

Liczny napływ ochotników umożliwił rozwinięcie 1 kompanii pontonierskiej w dwie kompanie mostowe oraz kompanię rekrucką. W maju 1919 1. kompania mostowa pod dowództwem por. Stanisława Rożeckiego wyruszyła na front. W lipcu tego na front została skierowana 2 kompania mostowa pod dowództwem por. Leona Kozubskiego. Obie kompanie zostały wcielone do III batalionu saperów i do batalionu mostowego już nie powróciły.

Z pozostałej w Sandomierzu kompanii rekruckiej powstają dwie nowe kompanie mostowe, z których 28 czerwca 1919 został sformowany batalion mostowy saperów. Na dowódcę batalionu został wyznaczony ppłk Józef Zaniewski. 1 sierpnia 1919 jednostka została dyslokowana do Modlina, gdzie rozpoczęła szkolenie techniczne pododdziałów.

12 stycznia 1919 w Ostrowi Mazowieckiej–Komorowie została utworzona kompania pionierów przy Dywizji Litewsko-Białoruskiej pod dowództwem ppor. inż. Mieczysława Machajskiego. W lutym tego kompania wyrusza na front. 24 lutego w walce pod Potokiem i Różanką odnosi zwycięstwo biorąc jeńców i karabiny maszynowe. Następnie chlubnie wywiązała się z zadania obrony przedmościa pod Zelwianami. W kwietniu i maju 1919 kompania budowała mosty przez Dzitwę na linii Mosty–Lida oraz w Orlonce, na Gawii, Żyźmi i szeregu mniejszych. W lipcu kompania wzięła udział w wypadzie pociągu pancernego „Śmiały”. W tym czasie kompania, jako trzecia została włączona w skład batalionu mostowego saperów.

Poszczególne pododdziały batalionu wzięły udział w wojnie z bolszewikami.

Od 1922 batalion stacjonował w Kazuniu, w Forcie VII Twierdzy Modlin, natomiast kompania żeglugi była zakwaterowana na terenie Stoczni Marynarki Wojennej w Modlinie. Magazyny mobilizacyjne mieściły się w Spichlerzu. Do 1929 był jednostką samodzielną. W latach 1929–1934 wchodził w skład 1 Brygady Saperów, a od 1934 – 3 Brygady Saperów. Początkowo składał się z dowództwa i pięciu kompanii: trzech kompanii saperów, jednej szkolnej i jednej przepraw rzecznych.

W 1936 jego organizacja uległa unowocześnieniu – w jego składzie znalazły się dodatkowo park saperski i pluton gospodarczy, a z dwóch kompanii saperów sformowano zmotoryzowaną kompanię mostową i zmotoryzowaną kolumnę pontonową. Jego stan liczebny wynosił 739 żołnierzy, w tym 40 oficerów, 105 podoficerów i 594 szeregowców. Większość pododdziałów była zakwaterowana na terenie koszar w Kazuniu, natomiast kompania przepraw rzecznych stacjonowała na terenie stoczni Modlin (w widłach Wisły i Narwi). W 1936 wybudowano nowoczesne warsztaty, które zapewniały naprawę, montaż, a nawet produkcję nowego sprzętu na użytek Batalionu. Pomimo tego saperzy przez cały okres istnienia jednostki mieli problemy z brakiem nowoczesnego sprzętu i wykwalifikowanej kadry dowódczej.

Żołnierze batalionu wielokrotnie pomagali ludności cywilnej w różnych sytuacjach, biorąc udział w wielu akcjach przeciwpowodziowych i przeciwpożarowych, czy stawiając nowe mosty i przeprawy przez rzeki.

19 maja 1927 Minister Spraw Wojskowych ustalił i zatwierdził dzień 5 sierpnia jako datę święta batalionowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927, poz. 174..

Batalion mostowy był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” dowódca batalionu był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji czternastu jednostek saperów mostowych: kompania mostów ciężkich typ I nr 11, kompania mostów ciężkich typ I nr 12, kompania mostów ciężkich typ I nr 15, kompania mostów ciężkich typ I nr 16, kompania mostów ciężkich typ II nr 17, kompania mostów ciężkich typ II nr 19, ciężka kolumna pontonowa typ I nr 11, ciężka kolumna pontonowa typ I nr 12, ciężka kolumna pontonowa typ I nr 15, ciężka kolumna pontonowa typ I nr 17, pluton przepraw rzecznych typ I nr 11, pluton przepraw rzecznych typ I nr 12, pluton przepraw rzecznych typ I nr 13, pluton przepraw rzecznych typ II nr 14. Zmobilizowane jednostki należały pod względem ewidencyjnym do Ośrodka Zapasowego Saperów Nr 1. Wymienione wyżej jednostki były mobilizowane w I rzucie mobilizacji powszechnej z wyjątkiem plutonu przepraw rzecznych typ I nr 11, który był mobilizowany niejawnie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym.

Po zakończeniu mobilizacji batalion był likwidowany. Zmobilizowane jednostki zostały przydzielone do poszczególnych związków operacyjnych i wzięły udział w kampanii wrześniowej 1939.

Działania bojowe zmobilizowanych jednostek batalionu mostowego. Zgodnie z planem rozwinięcia zmobilizowane jednostki batalionu miały wejść w skład odwodu saperskiego „Dęblin” i odwodu saperskiego „Modlin” oba odwody podlegały Dowódcy Saperów Sztabu Naczelnego Wodza gen. bryg. Mieczysławowi Dąbkowskiemu. Od chwili zakończenia mobilizacji powszechnej w batalionie mostowym rozpoczęto przemieszczanie poszczególnych pododdziałów mostów ciężkich zgodnie z planem.

Grupa Mostowa Dowódcy Saperów Sztabu Naczelnego Wodza

W dniu 4 września 1939 na mocy rozkazu nr L.dz.8423/ND.39/tj. gen. bryg. M. Dąbkowskiego utworzono pod dowództwem ppłk. Teodora Zaniewskiego Grupę Mostową na bazie odwodu saperskiego „Dęblin”. 5 września w skład grupy weszły następujące pododdziały:

poczet dowódcy GM plutony przepraw rzecznych typu I nr 11 i 13 zmotoryzowane kompanie mostów ciężkich typu I nr 11, 12, 15, 16 ciężkie kolumny pontonowe typu I nr 15, 17 dwa plutony minerskie z Centrum Wyszkolenia Saperów (dowódcy plutonów: por. Robert Piela i por. Władysław Rożniecki).

Pluton przepraw rzecznych typ I nr 11 (11 plprz).

Sformowany w ramach mobilizacji alarmowej w grupie "żółtej" w okresie 24-26 sierpnia 1939 przez batalion mostowy w Modlinie. Dowództwo plutonu objął por. Wacław Waldemar Lau. Do chwili rozpoczęcia działań wojennych stacjonował w Modlinie. W dniu 2 września 1939 rozkazem Dowódcy Saperów NW gen. bryg. M. Dąbkowskiego dyslokowany do rejonu Dęblina. Od 4 września pluton wszedł w skład Grupy Mostowej (powołanej rozkazem nr L.dz.8423/ND.39/tj. Dowódcy Saperów NW gen. bryg. M. Dąbkowskiego) dowodzonej przez ppłk. Teodora Zaniewskiego. W rejonie Dęblina celem wzmocnienia taboru pływającego plutonu dokonano rekwizycji jednostek pływających w postaci: 2 holowników, 4 barek transportowych, 4 barek mieszkalnych i 3 motorówki. Tego dnia 11 pluton objął obsługę przepraw w rejonie Brzumina od 13 plutonu przepraw rzecznych. 6, 7 i 8 września przeprawa w Brzuminie zarówno most drewniany jak i zbudowany pontonowy oraz przeprawy 11 plutonu były atakowane przez lotnictwo niemieckie. 11 plprz poniósł nieznane bliżej straty, a most drogowy drewniany został ciężko uszkodzony. Tego dnia z uwagi na podchodzące do zachodniego brzegu Wisły w rejonie Dęblina jednostki WP, przegrupowano tam 11 pluton. 8 i nocą 8/9 września pluton intensywnie pracował przeprawiając przez Wisłę uchodźców cywilnych, rozproszonych żołnierzy, a także zwarte oddziały wojska. Szczególnie działa, broń maszynową i pojazdy mechaniczne. 9 września w godzinach popołudniowych na przeprawy w Dęblinie usiłował wtargnąć niemiecki podjazd pancerny. Z uwagi na zaistniałą sytuację, na rozkaz ppłk. Zaniewskiego w dniu 9 września wieczorem tabor pływający plutonu został zatopiony przy wschodnim brzegu Wisły na północ od Dęblina. 11 plprz pomaszerował samodzielnie w ślad za innymi pododdziałami mostowymi saperów w kierunku wschodnim. Pluton dotarł do okolic Chełma, gdzie 12 września dołączył ponownie do Grupy Mostowej ppłk. Zaniewskiego i włączony został do 11 kompanii mostów ciężkich. Pluton dzielił dalsze losy z tą kompanią. dowództwo plutonu i poczet tabor pływający (holownik rzeczny "C", łodzie motorowe typu "Sokół"(5 szt.?) + tabor zarekwirowany w rejonie Dęblina: 2 holowniki rzeczne, 8 barek/kryp i 3 motorówki ) 2 przystanie sekcja motopompy drużyna elektroświetlna (obsługa dwóch elektrowni EP III) drużyna wartownicza Pluton otrzymał jako uzbrojenie: kbk wz.98, pistolety Vis i Steyer, amunicję saperską. Nie otrzymał hełmów, otrzymał maski pgaz. wz. 1932.

Pluton przepraw rzecznych typ I nr 13 (13 plprz)

Planowany do sformowania w ramach I rzutu mobilizacji powszechnej. Z uwagi na potrzebę obsługi nowo wybudowanego mostu drogowego na Wiśle w Brzuminie utworzony w czerwcu 1939 przez batalion mostowy w Modlinie. W końcu lipca 1939 ukończono budowę drogowego jednojezdniowego mostu na Wiśle koło miejscowości Brzumin, przez Zgrupowanie Mostowe nr 2 pod dowództwem mjr. Józefa Hempla. Z uwagi na powyższe wysłano z batalionu mostowego, pluton przepraw rzecznych pod dowództwem por. inż. Władysława Różyckiego, którego faktycznym dowódcą został chor. Leopold Urban. Pluton ten po rozpoczęciu mobilizacji otrzymał numer 13. Zgodnie planem "Z" pluton wszedł w skład odwodu saperskiego "Dęblin". Od 4 września pluton wszedł w skład Grupy Mostowej (powołanej rozkazem nr L.dz.8423/ND.39/tj. Dowódcy Saperów NW gen. bryg. M. Dąbkowskiego) dowodzonej przez ppłk. Teodora Zaniewskiego. Tego dnia 13 pluton przepraw rzecznych, przekazał obsługę mostu w Brzuminie między innymi 11 plprz, a sam został dyslokowany w rejonie Świdrów jako odwód grupy mostowej. Z uwagi na ciężkie uszkodzenie mostu w Brzuminie w dniach 7 i 8 września przez lotnictwo niemieckie oraz przesunięcie 11 plprz do Dęblina, do Brzumina 8 września ponownie dyslokowano 13 plprz chor. Urbana. Pluton miał zapewnić przeprawę przez Wisłę w pobliżu uszkodzonego mostu drewnianego oraz nowego mostu pontonowego, wycofujących się jednostek WP z jej zachodniego brzegu, a także rozbitków i cywilnych uchodźców. W dniu 8 września po godz.15 na odcinku Wisły od Góry Kalwarii do Brzumina dotarły czołowe jednostki niemieckiej 1 Dywizji Pancernej. Na rozkaz ppłk. Zaniewskiego w dniu 9 września zatopiono tabor pływający plutonu na Wiśle w rejonie Brzumina, a most pontonowy zerwano. 13 pluton miał dołączyć do jednostek Grupy Mostowej, możliwe że do 16 ciężkiej kolumny pontonowej wycofującej się w kierunku Radzynia Podlaskiego. Dalsze losy 13 plutonu przepraw rzecznych są nieznane. dowództwo plutonu i poczet tabor pływający (holownik rzeczny "C3", łodzie motorowe typu "Sokół" - S. 3, S. 6, S. 7, S. 11, S. 12) 2 przystanie sekcja motopompy drużyna elektroświetlna (obsługa dwóch elektrowni EP III) drużyna wartownicza Pluton otrzymał jako uzbrojenie: kbk wz.1898, pistolety Vis i Steyer, amunicję saperską. Nie otrzymał hełmów, otrzymał maski pgaz. wz. 1932.

Kompania mostów ciężkich typ I nr 11 (11 kmc)

Kompania została zmobilizowana w I rzucie mobilizacji powszechnej w okresie 31 sierpnia, 4 września 1939. Była pododdziałem zmotoryzowanym część pojazdów motocykli, samochodów osobowych i ciężarowych pochodziła z mobilizacji w składzie:

dowódca z pocztem (1 oficer 11 szeregowych) trzy plutony mostowe (w każdym 1 oficer, 2 szeregowych, 5 drużyn x 12 saperów w każdej) pluton mechaników (1 oficer, 2 szeregowych, 4 drużyny x 12 saperów) drużyna parkowa (27 szeregowych) drużyna gospodarcza (9 szeregowych)