thumb|Wachlarzyk z boku i z góry thumb|Wachlarzyk u krokosmii thumb|Wachlarzyk u frezji Wachlarzyk (łac., ang. rhipidium) – rodzaj kwiatostanu z grupy wierzchotek jednoramiennych. Ma kwiat na szczycie pędu. Rozgałęzia się naprzemiennie z kąta liścia po jednej stronie osi, a następnie z kąta liścia po drugiej stronie, przy czym kwiaty osadzone są w jednej płaszczyźnie. Niekiedy, przy szypułkach różnej długości (gdy wszystkie kwiaty dorastają mniej więcej do tego samego poziomu), cały kwiatostan przypomina baldachogrono.
Różni się od sierpika, który rozgałęzia się po jednej stronie osi kwiatostanu. Różni się od dwurzędki, która rozgałęzia się naprzemiennie, ale kwiaty wyrastają w dwóch rzędach i z góry są ułożone zygzakowato.
W wierzchotkach jednoramiennych możliwe jest również występowanie stopniowych przejść między różnymi ich typami. Pewne stadia przejścia od wachlarzyka do dwurzędki można zaobserwować w rozgałęzieniach kwiatostanu Acis autumnalis i Elegia capensis. Formę przejściową między wachlarzykiem a skrętkiem może stanowić typ kwiatostanu występujący u roślin z rodzaju przyklęk.
Terminologia W polskiej literaturze przedmiotu definicja wachlarzyka może obejmować wszystkie kwiatostany typu wierzchotki jednoramiennej, w których odgałęzienia boczne powstają na przemian po obu stronach kwiatostanu, obejmując tą definicją dwurzędkę.
W „Botanice szkolnej dla klas wyższych” Józefa Rostafińskiego z 1886 roku wachlarzyk (łac. rhipidium, niem. Füchel) opisuje kwiatostan o ulistnieniu skrętoległym, dwuszeregowym, w którym z pierwszej szypułki druga wychodzi na prawą stronę, trzecia z drugiej na lewą i tak kolejno w obie strony, w jednej płaszczyźnie, tworząc kwiatostan płaski.
W artykule opublikowanym w „Rozprawach Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Akademii Umiejętności” z 1914 roku wachlarzyk (ripidium) opisany był jako dwustronny typ wierzchotki jednoramiennej.
W podręczniku akademickim do botaniki Zygmunta Wóycickiego z 1924 roku wachlarzyk (rhipodium) jest podany jako jedna z odmian wierzchotki jednodzielnej.
Przykłady Przykładem roślin, u których występują kwiatostany o typie wachlarzyka, jest rodzina kosaćcowatych, u których wachlarzyki, występujące pojedynczo, a także ułożone wiechowato, kłosowato lub w inny sposób skupione na końcach pędów, złożone są w baldachowate kwiatostany. Wachlarzyki w tej rodzinie niekiedy zredukowane są do pojedynczych kwiatów. W podrodzinie Nivenioideae para wachlarzyków jest częściowo zrośnięta.
Przypisy
Kategoria:Kwiatostan