thumb|Grób lekarza Jana Fryderyka Wilhelma Malcza na Cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie
Jan Fryderyk Wilhelm Malcz (ur. 30 listopada 1795 w Warszawie, zm. 28 września 1852 tamże) – polski lekarz, powstaniec listopadowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Rodzina Syn lekarza pochodzącego z Saksonii (Lommatzsch), Konstantego Bogumiła (1767–1809) Malscha (Malcza), oraz córki warszawskiego złotnika Jana Bandaua, Anny Doroty (1775–1811). W roku 1822 ożenił się z Marianną Julianną Eckelt (1797–1864). Mieli siedmioro dzieci, oraz wychowywali dwie osierocone dziewczynki. Jego brat Karol Filip był znanym artystą złotnikiem i fabrykantem sreber, drugi brat Jan Bogumił Konstanty, znanym prawnikiem.
Życiorys Studiował w Liceum Warszawskim, potem medycynę w Warszawie. Dyplom doktora medycyny i chirurgii uzyskał w 1818 w Berlinie, a później doskonalił się w Berlinie, Wiedniu, Paryżu, Londynie oraz we Włoszech. Po trzyletniej podróży po Europie (Niemcy, Francja, Włochy i Austria) w roku 1821 powrócił do Warszawy.
W 1828 został naczelnym lekarzem szpitala św. Rocha w Warszawie i był nim aż do śmierci. Od 1828 roku był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, jednym z założycieli i wiceprezesem Towarzystwa Dobroczynności, a także założycielem i redaktorem pisma „Pamiętnik Lekarski Warszawski”.
Około 1827 za posag żony nabył jednopiętrowy dom nr hip. 1339 przy ul. Świętokrzyskiej k. Nowego Światu. W tym domu mieszkał i przyjmował chorych aż do swej śmierci. Wysokie przychody z praktyki lekarskiej pozwoliły mu w roku 1829 zakupić kamienicę przy Krakowskim Przedmieściu nr 372, która od tego czasu była nazywana domem Malcza. W 1836 nabył kamienicę nr 2690b przy ul. Bednarskiej. W roku 1841 kupił majątek Mniszew, który uprzemysłowił – z jego inicjatywy powstały tu gorzelnia, cukrownia, fabryka serów. W latach 1832–1840 dzierżawił pałacyk w Ursynowie, który był jego letnim domem. W 1843 kupił po zmarłym bracie Bogumile dom nr 736 przy ulicy LesznoAnon., Dr Wilhelm Malcz, Wieniec: Pismo zbiorowe ofiarowane Stanisławowi Jachowiczowi, t. III, Warszawa, 1858..
Do przyjaciół doktora Malcza należeli Józef Elsner, Kazimierz Brodziński i dr Ferdynand Dworzaczek.
W latach 1834–1852 pełnił funkcję Prezesa Kolegium Kościelnego ewangelicko-augsburskiej parafii Świętej Trójcy w Warszawie.
Leczył bezpłatnie ubogich (przede wszystkim w Instytucie Głuchoniemych i Ociemniałych), często wspierając ich finansowo. Prowadził badania nad cholerą, która nawiedzała Warszawę. Obstając przy swoich poglądach w czasie epidemii cholery sprzeciwiał się antycholerycznym metodom i zaleceniom kierującego z powodzeniem wojskową kadrą lekarską gen. Karola Kaczkowskiego. Za przepisy skutecznego leczenia tej choroby w Indiach otrzymał podziękowanie od królowej Wiktorii. Malcz pierwszy wprowadził polskie nazwy takich chorób zakaźnych, jak dur, ospa, szkarlatyna i odra. Był autorem instrukcji dotyczącej postepowania z chorymi na cholerę oraz ich pochówku. Ponadto opracował i ordynował z dobrym skutkiem lek – tzw. „łyk Malcza”.
W czasie powstania listopadowego Malcz został naczelnym lekarzem Gwardii Narodowej miasta Warszawy. 4 czerwca 1831, „za zasługi w powstaniu i odwagę w niesieniu pomocy dotkniętym cholerą” odznaczony został Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari nr 1420.
W 1840 roku przyznano mu Order Świętej Anny III klasy. W 1850 uzyskał szlachectwo Królestwa Polskiego.
W czasie epidemii cholery w 1852 roku pospieszył z pomocą chorym, przy czym sam zachorował i zmarł 28 września tego roku. Prawdziwą przyczyną był rak wątroby. Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie w alei 9 nr 41. Na grobowcu Malcza znajduje się marmurowe popiersie, którego autorem jest J. Tatarkiewicz.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Tygodnik Ilustrowany 1860 nr 30 (21 kwietnia 1860), s. 261–262, Wilhelm Malcz. Publikacje Jana Fryderyka Wilhelma Malcza w bibliotece Polona.
Kategoria:Absolwenci Liceum Warszawskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie Kategoria:Lekarze w powstaniu listopadowym Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Mniszewem Kategoria:Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe) Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Urodzeni w 1795 Kategoria:Zmarli w 1852