Qantas

Qantas Airways – narodowa linia lotnicza Australii założona w 1920. Siedziba linii mieści się w Mascot, dzielnicy Sydney, a głównym węzłem jest port lotniczy Sydney. Są to największe i najstarsze linie lotnicze Australii oraz drugie najstarsze na świecie (holenderskie KLM założono rok wcześniej).

Qantas Airways zostały odznaczone czterema gwiazdkami w rankingu Skytraxu, firmy konsultingowej prowadzącej badania pasażerskich linii lotniczych. W 2011 zajęły ósme miejsce na liście World’s Best Airline 2011, co oznacza spadek w porównaniu do lat poprzednich.

W 2010 Qantas posiadał 65% udziału w przewozach krajowych, jednak na rynku przewozów międzynarodowych przegrywa z azjatyckimi przewoźnikami, z powodu relatywnie wysokich kosztów działalności i intensywnego współzawodnictwa konkurentów.

Historia Początki thumb|Replika Avro 504K na lotnisku w Sydney Qantas Airlines powstały 16 listopada 1920 w Winton (Queensland) jako Queensland and Northern Territory Aerial Services Limited. Założycielami byli Paul McGinness (1896-1955), Hudson Fysh (1895–1974), Fergus McMaster (1879–1950) i Arthur Baird (1889-1954). Pierwszym samolotem linii był brytyjski dwupłatowiec Avro 504 (G-AUBG). W sierpniu 1920 jego cena wynosiła 1425 funtów australijskich (waluta została zastąpiona dolarem australijskim w 1966). Maszyna ta poruszała się z prędkością 105 km/h i zabierała na pokład pilota i dwóch pasażerów. Pierwszym pasażerem linii Qantas był 84-letni Alexander Kennedy, 2 listopada 1922 odbył on lot z Charleville do Cloncurry, z biletem numer 1.

Pomiędzy 1926 a 1928 linie zbudowały flotę składającą się z siedmiu de Havilland DH.50 i jednego Airco DH.9, która znajdowała się w hangarze w Longreach.

W 1928 właściciele Qantas podpisali kontrakt z Royal Flying Doctor Service of Australia (Królewska Służba Latających Lekarzy Australii) na loty medyczne. Pilotem czteroosobowego DH50A był Arthur Affleck, służył on razem z chirurgiem Vincentem Welchem. W ciągu kolejnego roku przebyli oni ponad 28 000 kilometrów, udzielając pomocy 255 osobom. Obsługiwali obszar większy od Wielkiej Brytanii.

Łodzie latające, wojna i okres powojenny: 1934-1959 thumb|left|Short Empire 18 stycznia 1934 Qantas i brytyjskie Imperial Airways (prekursor British Airways) stworzyły linie Qantas Empire Airways Limited (QEA). Każde z linii otrzymały po 49% udziałów, a 2% zostały ulokowane w rękach niezależnego sędziego. QEA rozpoczęły działalność w grudniu 1934 na trasie z Brisbane (gdzie mieściła się siedziba spółki) do Darwin. Loty międzynarodowe rozpoczęły w 1935, kiedy uruchomiono połączenie z Brisbane do Singapuru. Przez kolejne trzy lata DH.86 obsługiwał tę trasę bez żadnych problemów, jednak był zbyt mały, by sprostać rosnącemu popytowi. Linie zadecydowały o wprowadzeniu łodzi latających Short Empire, z pomocą których rozpoczęły loty do Anglii z załogami zmieniającymi się w Singapurze. To połączenie zostało przerwane przez działania wojenne w 1942. Pięć z dziesięciu maszyn latających, będących w posiadaniu Qantasa, zostało zniszczonych w wyniku akcji wojennych i wypadków. Większość pozostałych maszyn została wzięta przez rząd Australii na potrzeby wojska. thumb|Consolidated PBY Catalina W 1943 linie Qantas wznowiły loty łodziami latającymi pomiędzy Cejlonem (dziś Sri Lanka) a australijskim Perth, kiedy zakupiono amerykańską Consolidated PBY Catalina. Trasa ta została przedłużona przez brytyjskie linie BOAC, dając połączenie z Londynem. Sektor o długości 5652 kilometrów był najdłuższym przelotem bez międzylądowań na tamte czasy, a przeciętny czas jego przebycia wynosił 28 godzin. Pasażerowie otrzymywali certyfikat członkostwa The Rare and Secret Order of the Double Sunrise, jako że podczas lotu słońce wschodziło dwukrotnie.

W 1944 flota linii została zwiększona o konwencjonalne Consolidated B-24 Liberator, które obsługiwały trasę z Kolombo (na Sri Lance) do australijskiego Exmouth. Później na tej trasie pojawiły się Avro Lancastrian. Latały one z Sydney do Gawler z lądowaniem w celu uzupełnienia paliwa w Adelaide i w Exmouth, gdzie załoga i pasażerowie przeczekiwali noc. Następny przystanek był w Kolombo, gdzie tankowano paliwo, kolejny w Karaczi (Pakistan), gdzie maszyny BOAC zabierały pasażerów w ostatni odcinek do Wielkiej Brytanii. Na tej trasie, zwanej Kangaroo Service po raz pierwszy zostało użyte logo z kangurem.

W 1947 Qantas Empire Airways zostały znacjonalizowane, kiedy rząd australijski (na czele którego stał Ben Chifley) wykupił udziały należące do BOAC. Krótko potem uruchomiono pierwsze połączenie poza Imperium brytyjskie do Tokio i Hongkongu, obsługiwane przez Avro Lancastrian, który wkrótce zastąpiono DC-4.

W 1947 do floty dołączyły samoloty typu , które włączono na trasie do Londynu. W 1952 Qantas rozszerzył siatkę swoich połączeń przez Ocean Indyjski do Johannesburga (przez Perth), na Wyspy Kokosowe i Mauritius. Mniej więcej w tym czasie rząd brytyjski rozpoczął naciski na linie Qantas, by te zakupiły samoloty De Havilland Comet, jednak Hudson Fysh wątpił w opłacalność tego posunięcia i z powodzeniem oparł się presji brytyjczyków.

W styczniu 1958 Qantas stały się drugimi liniami lotniczymi oferującymi loty dookoła świata. Dostarczone w 1954 Lockheed 1049 Super Constellation latały w kierunku zachodnim z Australii do Londynu, przez Azję i Bliski Wschód i w kierunku wschodnim przez Auckland i Honolulu. W 1959 Qantas odebrał samolot Lockheed L-188 Electra.

Era odrzutowa: 1959−1992 thumb|Boeing 707-138B thumb|Boeing 747-400 We wrześniu 1956 Qantas zamówiły siedem maszyn typu Boeing 707-138, które dostarczono pomiędzy czerwcem a wrześniem 1959. Odrzutowce obsługiwały trasę do Nowego Jorku, którą później przedłużono do Londynu. Tym samym Qantas były trzecimi liniami pokonującymi Ocean Atlantycki (tuż po BOAC i Pan Am). Dodatkowo, Qantas zmodyfikowały flotę B707, montując w nich silniki turbowentylatorowe. Powstałe w ten sposób modele nazywano V-jets od łacińskiego vannus (wentylator). Kolejne dwa B707 zamówiono w 1963. Do marca 1966 we flocie Qantas znajdowało się 19 samolotów tego typu, obsługujących najważniejsze trasy linii, a pięć kolejnych zostało zamówionych.

W latach 60. liczba pasażerów gwałtownie rosła, w związku z tym Qantas zamówił większe samoloty – Boeing 707-338C. A pod koniec dziesięciolecia, w 1967 – do puli zamówień dołączył cztery maszyny typu Boeing 747-200. W tym samym roku linie zmieniły nazwę z Qantas Empire Airways na Qantas Airways, aktualną do dziś. Pierwszy Boeing 747-238B wszedł do służby we wrześniu 1971, a 3 lata później, kiedy australijskie Darwin zostało doszczętnie zniszczone przez Cyklon Tracy – ustanowił rekord świata w liczbie osób przewiezionych podczas jednego lotu. Boeing 747 ewakuował 673 osoby z zagrożonych terenów. Pod koniec dekady zarząd linii zamówił dwa DC-10, które miały obsługiwać trasę do Wellington (Nowa Zelandia), jednak zamówienie zmieniono na dwa . W marcu 1979 wycofano B707, tym samym Qantas pozostały jedynymi liniami mającymi we flocie tylko B747. Tego samego roku, jako pierwsze linie na świecie, Qantas wprowadziły klasę biznesową na pokładach swoich maszyn.

W 1985 do floty dołączył Boeing 767–200 i Boeing 747–300, którego w 1989 zastąpiono modelem -400. Dostarczenie pierwszego 747-400 było momentem ustanowienia kolejnego rekordu w historii lotnictwa cywilnego. 17 sierpnia 1989 Boeing 747-400 (VH-OJA) pokonał 18 001 kilometrów bez międzylądowań, z Londynu do Sydney. Podróż pod dowództwem kapitana Davida Massy-Greene’a zajęła 20 godzin, 9 minut i 5 sekund. W 1935 ta sama trasa wymagała 5 różnych samolotów, trzech linii lotniczych, 42 międzylądowań celem zatankowania, dwóch linii kolejowych i 14 dni spędzonych w podróży. Nie był to jednak typowy lot pasażerski. Na pokładzie Boeinga znajdowało się 18 osób, włączając w to załogę samolotu oraz ładunek cargoMark Broadbent, The long rangers, „Air International”, nr 2 (2018), s. 96–97, .

Prywatyzacja: 1992–2006 thumb|Boeing 767-300 W sierpniu 1992 rząd australijski sprzedał liniom Qantas krajowego przewoźnika , dając tym samym dostęp do rynku australijskiego pierwszy raz w historii. Transakcja przyniosła Qantasowi maszyny Boeing 737 i Airbus A300. Prywatyzacja Qantasa nastąpiła w marcu 1993, British Airways wykupiło 25% udziałów za 665 milionów dolarów australijskich. W wyniku opóźnień dopiero w 1995 wykupiono resztę udziałów, za które rząd australijski otrzymał 1,45 miliarda dolarów. Zagraniczni akcjonariusze pozyskali 20% udziałów, co daje razem 45% obcego kapitału. Zgodnie z prawem australijskim 51% akcji musi pozostać w rękach Australijczyków, co jest stale monitorowane.

W 1998 zarząd Qantas wraz z American Airlines, British Airways, Canadian Airlines i Cathay Pacific stworzył sojusz Oneworld. Działalność sojuszu rozpoczęła się w lutym 1999 i jeszcze tego samego roku dołączyły hiszpańskie Iberia i fińskie Finnair.

W 2000 Qantas zamówił 12 samolotów Airbus A380-800 z możliwością zamówienia kolejnych 12. Po przetestowaniu ośmiu z dwunastu opcjonalnych, Qantas zwiększył zamówienie do 20, stając się tym samym trzecimi liniami lotniczymi, które odebrały A380 (po Singapore Airlines i Emirates).

14 września 2001, po 66 latach działalności, zostały zamknięte linie Ansett Australia, będące głównym konkurentem Qantasa na rynku krajowym. Tym samym udział Qantasa w rynku wzrósł do prawie 90%, reszta należała do stosunkowo nowych Virgin Blue. W tym czasie, by sprostać rosnącemu popytowi Qantas zamówił 15 samolotów Boeing 737–800, które otrzymał zaledwie trzy miesiące później. Ten nadzwyczajnie krótki czas pomiędzy zamówieniem a dostawą był możliwy w wyniku zamachów 11 września w Stanach Zjednoczonych. American Airlines w następstwie wydarzeń zrezygnowały z zamówienia jakie złożyły na dostawy samolotów Boeing 737-800.

W tym samym czasie Virgin Blue ogłosiły zwiększenie swojej floty, częstotliwości lotów i utworzenie nowych połączeń, co poskutkowało zmniejszeniem udziału Qantasa w rynku krajowym do 60%. W odpowiedzi na to posunięcie konkurenta, Qantas utworzył niskobudżetowego przewoźnika Jetstar Airways, co pozwoliło utrzymać udział w rynku na poziomie 65%.

Kolejnym krokiem było wkroczenie Qantasa na rynek nowozelandzki. Wpierw linie wykupiły pakiet udziałów w Air New Zealand, a następnie przejęły na zasadzie franczyzy . W 2003 podjęły próbę wykupienia większego (ale wciąż mniejszościowego) pakietu udziałów w Air New Zealand, co zakończyło się niepowodzeniem. W związku z tym, by podtrzymać swoją konkurencyjność, włączyły Jetstar na trasach do Nowej Zelandii. We wrześniu 2004 British Airways sprzedały 18,25% udziałów w spółce Qantas.

13 grudnia 2005 Qantas ogłosił złożenie zamówienia na 115 maszyn typu Boeing 787 Dreamliner (45 zamówień wiążących, 20 opcji i 50 praw zakupu). Dreamlinery zastąpią we flocie szerokokadłubowe Boeingi 767-300, a także pozwolą na zwiększenie efektywności (poprzez większą liczbę pasażerów) i ustanowienie nowych połączeń.

Qantas obecnie: 2007-dziś thumb|Airbus A380 Obecnie linie Qantas są pełnymi posiadaczami linii Jetstar Airways, Jetconnect (połączenia pomiędzy Australią a Nową Zelandią), QantasLink (włącznie z i ), Qantas Freight (do których należą ). Ponadto posiadają 46.05% udziałów międzynarodowych Air Pacific. Poprzez QantasLink są w posiadaniu 50% w i , pozostałe 50% w obu spółkach należą do Australia Post.

Od momentu prywatyzacji w 1993 Qantas są jednymi z najbardziej dochodowych linii na świecie.