Czarny Staw Gąsienicowy – jezioro polodowcowe z grupy Gąsienicowych Stawów w Tatrach Wysokich.
Charakterystyka Położone jest na wysokości 1624 m w Kotle Czarnego Stawu i jest piątym co do powierzchni jeziorem tatrzańskim. Nad jego zachodnim brzegiem wznoszą się ściany Kościelca. Czarny Staw jest największym jeziorem Doliny Gąsienicowej i jednym z dwóch położonych w części wschodniej, nazywanej czasem Doliną Czarną Gąsienicową (drugim jest Zmarzły Staw Gąsienicowy). Jest to jezioro oligotroficzne.
Nazwa wywodzi się z ciemnogranatowego, a nawet czarnego odcienia wody, związanego z ocienieniem wód pobliskim szczytem i sinicami (Pleurocapsa polonica) pokrywającymi głazy znajdujące się na brzegach jeziora. Przezroczystość wody wynosi 12 m. Staw pokrywa się lodem przeważnie w październiku – listopadzie, topnieje zaś w miesiącach maj – lipiec. Jezioro ma kształt owalny, woda jest przezroczysta, o zabarwieniu szafirowym. Od północy jezioro zamyka skalny próg, z którego wypływa Czarny Potok Gąsienicowy. Czarny Staw został sztucznie zarybiony w 1881 r. (wpuszczono do niego pstrągi potokowe i źródlane). Na jeziorze, w pobliżu północno-wschodniego brzegu, znajduje się niewielka wysepka (310 m²) porośnięta kosodrzewiną, powstała na dawnym mutonie. Na wysepce tej planowano w 1909 r. zbudowanie mauzoleum Juliusza Słowackiego, pomysłu zaniechano w wyniku protestów działaczy ochrony przyrody.
Jeziorem od początków XIX wieku zachwycali się tatrzańscy turyści, dając temu świadectwo w rozlicznych publikacjach. Walery Eljasz w relacji z wycieczki odbytej w 1869 r., wiodącej przez Halę Gąsienicową i Zawrat do Morskiego Oka, pisał: Na wysokości 5,263 st[óp]. przestrzeń 31 morg[ów]. 1168 sąż[ni]. kw[adratowych]. zajmuje staw wśród pysznego otoczenia, ubiegając się z Morskiém Okiem o pierwszeństwo w piękności. Wysepka, niedaleko brzegu stercząca po nad wodą i zielonością pokryta, urozmaica ciemną powierzchnię wody, w której głębiach nurza stopy swe spiczasta turnia, przezwana od podobieństwa do kościoła Kościelcem. Niżej jednak Eljasz wyjaśniał: Czarny Staw jednak ustępuje pierwszeństwa Morskiemu Oku z powodu braku drzew, czego przyczyną jest jego położenie wyższe od Rybiego o 803 st[opy]., gdzie już tylko kosodrzewina rośnie. Jezioro było również tematem obrazów Alfreda Schouppégo, Wojciecha Gersona, Leona Wyczółkowskiego i wielu innych malarzy.
Pomiarów wysokości położenia jeziora dokonał już w 1852 r. Stefan Ludwik Kuczyński. W kolejnych latach również prowadzono tu jakieś pomiary, bowiem Walery Eljasz we wspomnianym opisie wycieczki z 1869 r. podawał z Czarnego Stawu tratwę zbudowaną ...dla studjów naukowych i dla zabawy gości (...), którą zbili tu ...przewodnicy, Wala i Sieczka, wywłócząc z wielkim trudem drzewo w górę z lasu. Pełniejsze pomiary wykonał Eugeniusz Klemens Dziewulski w 1881 r., a dokładniejsze Ludomir Sawicki w 1909 r.
Najstarszą znaną budowlą nad jeziorem była pasterska koliba – częściowo drewniany szałas oparty o wielki głaz, który tworzył jedną ze ścian. Znajdowała się na morenie kotła Czarnego Stawu. Nie wiadomo kiedy dokładnie ją zbudowano. Podawane jest, że powstała w II połowie XIX w., jednak Walery Eljasz w relacji ze swej wycieczki w 1869 r. jej nie wspominał. Szałas należał do Macieja Sieczki, jednego z pierwszych przewodników tatrzańskich. Służył prawdopodobnie jedynie jako schronienie dla pasterzy, brak jest informacji o jego wykorzystaniu turystycznym. Szałas ów istniał co najmniej do 1895 r., kiedy to Eljasz utrwalił go na fotografii. W roku 1885 tuż obok szałasu Józef Sieczka postawił niewielkie, dwuizbowe schronisko. Spaliło się ono w 1920 r. Dziś nie znajdziemy tu już żadnych śladów obu tych obiektów.
Szlaki turystyczne z Hali Gąsienicowej na Zawrat, przebiega wzdłuż wschodniego brzegu: czas przejścia z „Murowańca” nad Czarny Staw: 30 min, ↓ 20 min czas przejścia znad Czarnego Stawu na Zawrat: 1:50 h, ↓ 1:20 h na Skrajny Granat, odchodzi od niebieskiego szlaku na wschodnim brzegu jeziora. Czas przejścia: 1:45 h, ↓ 1:20 h. odchodzący przy północnym brzegu na Mały Kościelec i dalej na przełęcz Karb oraz Kościelec (trasa poprowadzona w 1961 – wcześniejsza, wytyczona przez Towarzystwo Tatrzańskie, prowadziła żlebem bezpośrednio na przełęcz). Czas przejścia na Karb: 40 min, ↓ 30 min
Zobacz też Jeziora tatrzańskie
Przypisy Walery Eljasz: Wycieczka do Morskiego Oka przez Zawrat, w: „Szkice z podróży w Tatry”, w Poznaniu nakładem Tygodnika Wielkopolskiego, Dodatek w Krakowie, nakładem autora, 1874, s. 135
Fotografia w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Tatrzańskiej TPN
Linki zewnętrzne Archiwalne zdjęcia stawu w bibliotece Polona
Kategoria:Jeziora w polskich Tatrach Kategoria:Jeziora Tatr Wysokich Kategoria:Jeziora polodowcowe w województwie małopolskim