Witold Jarkowski, herbu Korczak (ur. 4 kwietnia 1875 w Smoleńsku – zm. 3 października 1918 w Petersburgu) – polski inżynier lotnictwa, prekursor przemysłu lotniczego w Rosji i Polsce, wynalazca, działacz PPS.
Życie W 1892 ukończył 3. Moskiewski Korpus KadetówBeata Kinga Nykiel, Andriej P. Kierzum, Jarkowski Witold / Ярковский Витольд Иванович (1875–1918), Polski Petersburg [dostęp 19.08.2023] a następnie Instytut Technologiczny w Petersburgu (1897), jako inż. technologSpis Inżynierów Technologów Polaków, [w:] Księga pamiątkowa inżynierów technologów Polaków wychowańców Instytutu Technologicznego w Petersburgu (w rocznicę stulecia uczelni), Warszawa 1933, s. 90. W czasie studiów należał do polskiego kółka studenckiego. Początkowo pracował przy budowie cukrowni pod Warszawą (1897) a następnie jako asystent dyrektora w pierwszej środkowoeuropejskiej wytwórni cementu portlandzkiego uruchomionej w 1857 r. w Grodźcu koło Będzina przez rodzinę Ciechanowskich. Od 1903 prowadził w Warszawie własne przedsiębiorstwo, w którym budował m.in. piece opalane ekskrementami dostarczane do Charkowa i Taganrogu. W latach 1903–1905 współpracował także z Williamem H. Lindleyem.
Był sympatykiem a od 1905 członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. Jego mieszkanie służyło jako skład partyjnej bibuły i broni. Członek Warszawskiego Komitetu Robotniczego PPSStanisław Kalabiński, Jerzy Kubiatowski, Jarkowski Witold (1875-1918), Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 2, Warszawa 1987, s. 652. Był także autorem wielu pamfletów politycznych oraz patriotycznych utworów w jęz. polskim i rosyjskim. Aresztowany w październiku 1905 r. karę więzienia odbywał w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Dzięki staraniom rodziny i poręczeniu został wypuszczony z więzienia w 1908.
Opuścił wówczas Imperium Rosyjskie i zamieszkał w Niemczech we Frankfurcie nad Menem. Pracował wówczas jako inżynier w tamtejszym Biurze Technicznym Williama H. Lindleya. Od 1908 rozpoczął także samodzielne studia w zakresie teorii lotu (interesowała go zwłaszcza aerodynamika eksperymentalna oraz technologia materiałów lotniczych). Od jesieni 1909 związany był z powstałym wówczas przy warszawskim Stowarzyszeniu Techników „Kołem Awiatorów” i jego działaczami m.in. z Władysławem Umińskim i Czesławem Tańskim. Publikował także w „Gazecie Warszawskiej” i „Tygodniki Ilustrowanym”, a na łamach „Poradnika Językowego” jako pierwszy podjął próbę opracowania polskiego słownika podstawowych pojęć lotniczych. W końcu 1909 wygłosił w Petersburgu cykl odczytów związanych z lotnictwem i technologiami lotniczymi.
W latach 1910–1911 studiował i ukończył paryską Ecole Superieure Aeronautique et Construction Mecanique otrzymując inżyniera-mechanika aeronautyki, stając się tym samym pierwszym dyplomowanym inżynierem lotnictwa w Polsce i RosjiJanuszewski Stanisław, Michiejew Vadim Rostisławowicz Witold Jarkowski (1875 - 1918) inżynier aeronauta - pionier lotnictwa, Wrocław 2006.. W tym czasie kontynuował badania nad teorią wiropłata, polemizując skutecznie m.in. ze Stefanem Drzewieckim. Po studiach we Francji powrócił do Petersburga, gdzie rozpoczął intensywną działalność naukową w zakresie lotnictwa, czego efektem było ponad 20 publikacji. Opracował też wiele haseł do wydawanej wówczas w Petersburgu „Encyklopedii Technicznej”. Od września 1911 roku prowadził kurs lotnictwa, w Instytucie TechnologicznymJan Jeziorański, Historia Instytutu Technologicznego w Petersburgu, w: Księga pamiątkowa inżynierów technologów Polaków wychowańców Instytutu Technologicznego w Petersburgu (w rocznicę stulecia uczelni), Warszawa 1933, s. 24, a od 1913 wykłady w Oficerskiej Szkole Żeglugi Powietrznej. Podczas I wojny światowej prowadził wykłady z zakresu konstrukcji i projektowania samolotów na Wydziale Budowy Okrętów w Piotrogrodzkim Instytucie Politechnicznym. Od 1917 był członkiem zespołu opracowującego strukturę organizacyjną i programy nauczania Wydziału Lotniczego i Laboratorium Aerodynamicznego w tej uczelni. Współuczestniczył także w tworzeniu programu kształcenia dla tworzonego Wydziału Żeglugi Powietrznej Mikołajewskiej Akademii Inżynieryjnej.
Uczestniczył również w tworzeniu przemysłu lotniczego w Rosji. Od 1912 pracował i był udziałowcem budującego płatowce Petersburskiego Towarzystwa Akcyjnego Władimira A. Liebiediewa początkowo jako kierownik najlepszego w kraju biura konstrukcyjnego, a od wiosny 1914 jako dyrektor pierwszych w Rosji zakładów produkcji wielkoseryjnej samolotów mieszczących się na Wyspie Wasiljewskiej. Zaprojektował też nowe zakłady lotnicze w Taganrogu i Jarosławlu nad Wołgą. W latach 1914–1915 odegrał dużą rolę w uruchomieniu produkcji licencyjnej samolotów Deperdussin typ TT, Voisin III (LA), Morane-Saulnier L oraz łodzi latających FBA B (FBA C). W 1914 r. opracował samolot Lebied L-8, który był kopią niemieckiego samolotu LVG B-I. W 1915 r. rozpoczął pracę nad budową samolotu "Rosyjski Albatros", czyli rosyjskiej kopii niemieckich samolotów firmy Albatros Flugzeug-Werke G.m.b.H. Rosyjska kopia stanowiła swoistą fuzję elementów konstrukcyjnych właściwych dla samolotów LVG B-I, Albatros B-I i Albatros B-II. Trzy pierwsze "Rosyjskie Albatrosy" zmontowano w kwietniu 1915 r. Dalszym rozwojem konstrukcji "Rosyjskich Albatrosów" były wodnosamoloty Lebied LM-1 i Lebied LM-2 oraz samoloty Lebied L-11 i Lebied L-12. W 1914 r. opracował samolot Lebied L-9, który był kopią niemieckiego samolotu Aviatik B-I. Jego budowa nie została ukończona. W tym samym roku. prowadził prace nad jednomiejscowym samolotem rozpoznawczym Lebied L-7, który był kopią bardzo udanego samolotu brytyjskiego Sopwith "Tabloid". W 1915 r. powstała jego wersja dwumiejscowa Lebied L-7bis. Podjął również wysiłki w kierunku wdrożenia do produkcji innego samolotu angielskiego- Avro 504. Jednak zbudowany wiosną 1915 r. "Rosyjski Avro" nigdy nie doczekał się prób w locieJarkowski Witold - portal Samoloty Polskie [dostęp 19,08.2023].
Po odejściu w 1916 z firmy Lebiediewa był dyrektorem specjalizujących się w produkcji „latających łodzi” zakładów Pierwszego Rosyjskiego Towarzystwa Lotniczego (1915-1916) a potem znacznie większych piotrogrodzkich zakładów firmy „Awiabałt” (1916-1918) Czerpiąc z doświadczeń anglosaskich, wdrażał wreszcie nowoczesne metody organizacji produkcji. W sumie od 1916 kierował produkcją ciężkich samolotów RBWZ "Ilja Muromiec", lekkich samolotów myśliwskich: jednopłatowych Sikorski S-12 i dwupłatowych RBWZ S-16. W tym okresie zakłady podjęły także budowę nowych typów samolotów: "Ilja Muromiec" (serii IM-G-2, IM-G-3, IM-D-1, IM-D-2, IM-E) oraz samolotów rozpoznawczych RBWZ S-17, myśliwskich i bombowych RBWZ S-18, a także pierwszego w Rosji i jednego z pierwszych na świecie samolotu szturmowego RBWZ S-19. Podjęto również budowę jednomiejscowego dwupłata myśliwskiego RBWZ S-20. Od stycznia 1917 zmagał się ze strajkami, czym naraził się Komitetowi Zakładowemu. Do rewolucji październikowej 1917 odniósł się przychylnie. W lutym 1918 r. został członkiem Komitetu Technicznego Dowództwa Wojenno-Powietrznej Floty Armii Czerwonej. Sprzeciwiał się likwidacji przemysłu lotniczego oraz „Awiabałtu”. Podczas czerwonego terroru, mimo sprzeciwu części petersburskich działaczy został aresztowany za sabotaż i rozstrzelany przez bolszewików w 1918Historia życia koleżeńskiego technologów Polaków, [w:] Księga pamiątkowa inżynierów technologów Polaków wychowańców Instytutu Technologicznego w Petersburgu (w rocznicę stulecia uczelni), Warszawa 1933, s. 33. Miejsce jego pochówku nie jest znane. O jego śmierci pisał w Przedwiośniu, Stefan Żeromski, wkładając w usta Szymona Gajowca, mówiącego do Cezarego Baryki te oto słowa: "Ty przecie znasz Moskwę /.../. Jeden ci tak! wymienię; wzięty na zakładnika - dobre prawo! Witold Jarkowski, genialny wynalazca, świetny teoretyk awiatyki, profesor, najcudniejsza dusza człowiecza, ozdoba rodu ludzkiego, jako dziesiąty w szeregu, stawiony pod ścianą bez żadnej winy, podle kulami zabity"Stefan Żeromski, Przedwiośnie, Warszawa 1928, s. 38. Przez wiele lat komunistyczna cenzura uniemożliwiała podkreślanie jego wkładu w historię lotnictwa Polski i Rosji, obecnie zrehabilitowany jako pionier lotnictwa.
Prace Witolda Jareckiego Les lois de la résistance des matériaux comme base pour le choix des éléments de l’ hélice sustentatrice „Téchnique Aéronautigue” (1910–1911) Zarys budowy sterowców „Przegląd Techniczny” nr 49–52 z 1911. Планеры Санкт-Петербург 1912 Воздухоплавание. Ч.1.Теория и техника. Основные положения, Санкт-Петербург 1912 Воздухоплавание. Ч. 2. Аэростаты, Санкт-Петербург 1913
Odznaczony Krzyż Niepodległości (1931)
Życie prywatne Pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych, jego dziad Józef był powstańcem listopadowym. Był synem absolwenta IT oraz znanego inżyniera kolejowego Jana (1844–1902) i Heleny z Szendzikowskich (zm. 1919). Miał dwie siostry - Kazimierę (1878- 1906), żonę inż. technologa Aleksandra Jaronia, i Helenę (1882-1920), która po śmierci siostry wyszła za szwagra i zamieszkała z nim w Tallinie oraz trzech braci: absolwenta Instytutu Technologicznego a potem księdza - Aleksandra (1874-1918), chemika, absolwenta i wykładowcę IT Władysława (zm. 1920 w Warszawie) i wybitnego neurochirurga, mieszkającego we Francji Jana (1880–1929).
Przypisy
Bibliografia Januszewski Stanisław, Michiejew Vadim Rostisławowicz Witold Jarkowski (1875 - 1918) inżynier aeronauta - pionier lotnictwa, Wrocław 2006. Vadim Rostisławowicz Michiejew, Stanisław Januszewski "Витольд Иванович Ярковский 1875-1918", wyd. Nauka, Moskwa, 2007.
Kategoria:Ofiary represji komunistycznych w Europie 1917–1991 Kategoria:Polscy inżynierowie lotnictwa Kategoria:Polscy konstruktorzy lotniczy Kategoria:Polscy przedsiębiorcy XX wieku Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie urodzeni w Smoleńsku Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Instytutu Technologicznego Kategoria:Ludzie związani z Będzinem Kategoria:Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Frankfurtem nad Menem Kategoria:Nauczyciele akademiccy Petersburskiego Państwowego Instytutu Technologicznego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Urodzeni w 1875 Kategoria:Zmarli w 1918