Marcel Łoziński (ur. 17 maja 1940 w Paryżu, zm. 20 sierpnia 2025 w Warszawie) – polski reżyser filmowy, twórca filmów dokumentalnych, między innymi 89 mm od Europy oraz Wszystko może się przytrafić.
Życiorys Urodził się w rodzinie pochodzenia żydowskiego. Syn żyjących na emigracji przedwojennych działaczy komunistycznych Eugenii Łozińskiej i Romana Korneckiego.
W 1965 ukończył studia na Wydziale Łączności Politechniki Warszawskiej, a dwa lata później rozpoczął studia na Wydziale Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Studia reżyserskie skończył w 1971, a dyplom otrzymał w 1976, na podstawie filmu Zderzenie czołowe. W latach 70. i 80. był związany z Telewizją Polską, następnie pracował dla Zespołu Filmowego „X” Andrzeja Wajdy i warszawskiej Wytwórni Filmów Dokumentalnych (WFD), z której został usunięty w styczniu 1980 przez ministra kultury, gdy dwa jego filmy (Egzamin dojrzalości, Próba mikrofonu) zostały zatrzymane przez cenzurę. W sierpniu tego samego roku został ponownie przyjęty przez WFD, lecz w trakcie stanu wojennego był nieaktywny jako producent filmów dokumentalnych, choć rejestrował wraz z kolegami z WFD działalność podziemnej „Solidarności”. Od połowy lat 80. XX wieku realizował ponownie dokumenty, lecz znany międzynarodowej widowni był dopiero od lat 90., dzięki filmom 89 mm od Europy i Wszystko może się przytrafić.
Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 był członkiem wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności.
Ojciec Pawła Łozińskiego, reżysera, Mikołaja Łozińskiego, pisarza i Tomasz Łozińskiego, mieszkajacego na stałe we Francji, który wstąpił w filmie "Wszystko moze się przytrafić" będąc dzieckiem.
Zmarł 20 sierpnia 2025 roku w wieku 85 lat. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Styl filmowy Jego filmy poruszały wiele kwestii drażliwych zarówno dla władzy komunistycznej, jak i dla społeczeństwa polskiego po transformacji ustrojowej. Reżyser krytykował indoktrynację partyjną młodzieży wkraczającej w dorosłość (Egzamin dojrzałości) oraz manipulację wypowiedziami przechodniów na użytek propagandy telewizyjnej (Ćwiczenia warsztatowe); był też autorem jednego z pierwszych dostępnych w szerokim obiegu filmów dokumentalnych o zbrodni katyńskiej (Las Katyński), ale również o pogromie kieleckim (Świadkowie) oraz działalności lewicowych reformatorów spoza PZPR (45–89). W dokumencie Jak to się robi ukazywał z kolei działalność specjalisty od marketingu politycznego, demaskując przy tym metody autokreacji wybranych polityków. Stopniowo twórczość Łozińskiego nabierała charakteru esejów filozoficznych o naturze życia i śmierci (Wszystko może się przytrafić, z udziałem syna Tomka), o odpowiedzialności reżysera i celu reżyserii filmów dokumentalnych (Żeby nie bolało), a nawet dialogu z reprezentującym nowe pokolenie dokumentalistów synem Pawłem Łozińskim (Ojciec i syn w podróży, powstały na podstawie przemontowanej wersji filmu Pawła Łozińskiego Ojciec i syn). Zwłaszcza film Wszystko może się przytrafić był ceniony przez krytyków i publiczność, która w plebiscycie internetowym z 2016 roku wybrała właśnie to dzieło Łozińskiego jako najlepszy polski film dokumentalny w historii.
Wypracował własną metodę twórczą, którą nazywał „zagęszczaniem rzeczywistości”. Do filmowanego świata podstawiał własnych bohaterów, aby ujawnić cechy filmowanej rzeczywistości, które były niedostępne dla kamery. Łoziński zrywał więc z dokumentalnym kinem obserwacyjnym; swój filmowy świat porównywał do akwarium, którym należało potrząsnąć, żeby pobudzić śpiące rybki.
Działalność okołofilmowa, wpływ Był wykładowcą w Mistrzowskiej Szkole Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy oraz członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej. Jego metodę rejestracji rzeczywistości naśladował m.in. Jacek Bławut.
Filmografia 1972 – Koło Fortuny 1972 – Happy end – wspólnie z Pawłem Kędzierskim 1974 – Wizyta 1975 – Król 1975 – Zderzenie czołowe 1977 – Jak żyć 1978 – Egzamin dojrzałości 1980 – Próba mikrofonu 1984 – Ćwiczenia warsztatowe 1985 – Moje miejsce 1988 – Świadkowie 1989 – Polska 45–89 1990 – Las Katyński 1992 – Siedmiu Żydów z mojej klasy 1993 – 89 mm od Europy 1995 – Wszystko może się przytrafić 1995 – Po zwycięstwie 89–95 1998 – Żeby nie bolało 2001 – Pamiętam 2006 – Jak to się robi 2007 – A gdyby tak się stało 2009 – Poste restante 2011 – Tonia i jej dzieci 2013 – Ojciec i syn w podróży
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2014) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2011) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2015) Odznaka honorowa ZAiKS-u (2009)
Źródło:.
Nagrody i nominacje +RokTytułInstytucjaNagroda1972AbsolutoriumFestiwal Etiud Studenckich w ŁodziNagroda Wydziału Kultury PRN1973Koło fortunyMiędzynarodowe Dni Filmów Sportowych w OberhausenNagroda Jury Krytyki1975WizytaKrakowski Festiwal FilmowyNagroda Klubu Krytyki Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich1976Zderzenie czołoweZłoty Lajkonik1978KrólPrzegląd Filmów Krótkometrażowych w RzeszowieNagroda Główna1981Egzamin dojrzałościKrakowski Festiwal FilmowyBrązowy Lajkonik w kategorii filmu dokumentalnegoPróba mikrofonuNagroda FIPRESCI w kategorii filmu dokumentalnegoBrązowy Lajkonik w kategorii filmu dokumentalnegoJak żyćKoszaliński Festiwal Debiutów Filmowych „Młodzi i Film”Nagroda za debiut reżyserskiMiędzynarodowe Forum Filmowe „Człowiek-Praca-Twórczość”III Nagroda „Brązowy Medal”Nagroda dziennikarzy „Czarcia Łapa”1985Ćwiczenia warsztatoweKomitet Kultury NiezależnejNagroda Kuturalna „Solidarności”1986ŚwiadkowieNagroda Kulturalna „Solidarności”1987Ćwiczenia warsztatoweKrakowski Festiwal FilmowyBrązowy Lajkonik199049–85Lubuskie Lato FilmoweZłote GronoKrakowski Festiwal FilmowyNagroda Dziennikarzy II stopniaMiędzynarodowy Festiwal Filmowy w EdmontonNagroda INPUTLas KatyńskiMiędzynarodowy Festiwal Filmu Dokumentalnego „Vision du Reel” w NyonieSrebrna SestercjaLubuskie Lato FilmoweZłote GronoKrakowski Festiwal FilmowyNagroda Dziennikarzy II stopniaŚwiadkowieMiędzynarodowy Festiwal Filmowy w SztokholmieNagroda INPUT1993Siedmiu Żydów z mojej klasyFestiwal Polskiej Twórczości TelewizyjnejNagroda Specjalna199389 mm od EuropyNagroda SpecjalnaBałtycki Festiwal Filmowy i Telewizyjny w GudhjemII NagrodaLubuskie Lato FilmoweNagroda Organizatorów im. Juliusza BurskiegoMiędzynarodowy Festiwal Filmowy w Marsylii „Vue sur le Docs”Nagroda Specjalna im. Jeana d’ArcyMiędzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w OberhausenGrand PrixNagroda Klubów Filmowych FICCMiędzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w Villi do CondeI Nagroda1994Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San FranciscoWyróżnienie SpecjalneMiędzynarodowy Festiwal Filmowy w MontrealuGrand PrixMiędzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych i Animowanych w LipskuZłoty GołąbMiędzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w Clermont-FerrandNagroda Specjalna Jury1995Flickerfest International Short Film Festival w SydneyNagroda dla najlepszego filmu dokumentalnegoWszystko może się przytrafićMiędzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych w OberhausenNagroda Klubów Filmowych FICCWyróżnienie Jury KatolickiegoLubuskie Lato FilmoweDyplom HonorowyKrakowski Festiwal FilmowyZłoty SmokNagroda miesięcznika „Film Pro”Festiwal Filmów Państw Bałtyckich w BornholmieGrand Prix1996Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San FranciscoGolden Gate Award w kategorii filmu dokumentalnego1998Żeby nie bolałoFestiwal Filmów Państw Bałtyckich w BornholmieNagrodaMiędzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych i Animowanych w LipskuZłoty GołąbNagroda Federacji Klubów Filmowych Don KichotMiędzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych i Antropologicznych w ParnuNagroda Specjalna2003PamiętamWarszawski Festiwal Filmów o Tematyce ŻydowskiejGrand Prix „Kamera Dawida”2006Jak to się robiFestiwal Form Dokumentalnych „Nurt” w KielcachNagroda Specjalna „Charaktery”Nagroda PublicznościFestiwal Filmu Polskiego w AmeryceZłote Zęby dla najbardziej interesującego filmu dokumentalnego2007Festiwal Filmów z Europy Środkowej i Wschodniej „goEast” w WiesbadenNagroda Główna w kategorii filmów dokumentalnychOgólnopolski Festiwal Sztuki Filmowej „Prowincjonalia”Nagroda Specjalna Organizatorów2009Poste restanteEuropejska Nagroda FilmowaNajlepszy film krótkometrażowyKrakowski Festiwal FilmowyNagroda FIPRESCISrebrny Smok dla najlepszego filmu dokumentalnego2011Tonia i jej dzieciLubuskie Lato FilmoweZłote Grono w konkursie filmów dokumentalnychKrakowski Festiwal FilmowyNagroda Prezesa Telewizji Polskiej za najlepszą reżyserięZłoty Lajkonik2013Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Żydowskie Motywy”Nagroda im. Antoniego Marianowicza dla najlepszego filmu polskiegoOjciec i syn w podróżyKrakowski Festiwal FilmowySrebrny Róg dla najlepszego pełnometrażowego filmu dokumentalnego 2014Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych i Antropologicznych w ParnuNagroda dla najlepszego Autoportretu
Upamiętnienie W 2024 roku odsłonił gwiazdę w Łódzkiej Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej.
Zobacz też Lista Polaków nagrodzonych i nominowanych do Oscara
Przypisy
Bibliografia M. Hendrykowski, Marcel Łoziński, Warszawa, Biblioteka „Więzi”, 2008, .
Linki zewnętrzne
Dokumenty Marcela Łozińskiego w bibliotece multimedialnej Ninateka
Kategoria:Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Absolwenci Politechniki Warszawskiej Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Laureaci Paszportu Polityki Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy członkowie Europejskiej Akademii Filmowej Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy reżyserzy filmów dokumentalnych Kategoria:Polscy scenarzyści filmowi Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 2025