Tadeusz Stanisław Wróblewski herbu Ślepowron, ps. T. Woronin, Juodarnis (ur. 8 listopada 1858 w Wilnie, zm. 3 lipca 1925 tamże) – polski prawnik i teoretyk prawa, adwokat, polityk, bibliofil, założyciel Biblioteki Wróblewskich w Wilnie.

Życiorys Lata szkolne i studenckie Początkowe nauki pobierał w domu, a w latach 1870–1877 uczył się w wileńskim gimnazjum, które ukończył ze złotym medalem. W latach 1878–1879 studiował medycynę w Akademii Medyko-Chirurgicznej w Petersburgu. Został z niej usunięty za udział w organizacjach studenckichLudwik Hass, Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821-1999. Słownik biograficzny, Warszawa 1999, biogram s. 548. W latach 1879–1880 kontynuował studia na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. W tym okresie działał również w konspiracyjnych kółkach socjalistycznych w Wilnie. Za tę działalność został w lutym 1880 roku aresztowany i uwięziony w warszawskiej Cytadeli. W sierpniu 1881 roku, mimo złego stanu zdrowia, został zesłany do gub. tobolskiej na Syberii. Po powrocie w 1883 z zesłania początkowo jako ekstern podjął studia prawnicze na Uniwersytecie w Petersburgu, które zakończył w 1886 roku, uzyskując stopień kandydata.

Praktyka adwokacka i działalność publiczna Po studiach pracował jako aplikant u znanego petersburskiego adwokata, Włodzimierza Spasowicza. Od 1891 prowadził praktykę adwokacką w Wilnie oraz był radcą prawnym Poleskiej Dyrekcji Kolejowej. Zasłynął jako obrońca w procesach politycznych, bronił m.in. marynarzy, którzy w 1905 roku wywołali zbrojne powstanie na pancerniku "Potiomkin", a także oskarżonych w procesie III Proletariatu (1907). W późniejszym okresie bronił również białoruskich i litewskich działaczy politycznychPrzemysław Dąbrowski, Tradycja Wielkiego Księstwa Litewskiego a rzeczywistość. Myśl polityczno-prawna i działalność Tadeusza Wróblewskiego (1858–1925), Sopot 2018..

Był złonkiem Litewskiego Towarzystwa Naukowego oraz Litewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauki. W latach 1913–1914 był wiceprzewodniczącym Towarzystwa Szarzenia Wiedzy Handlowej i Przemysłowej w Wilnie. Był aktywnym członkiem organizacji masońskich. W 1899 r. założył i prowadził paramasońską organizację Neoszubrawcy (rozwiązana w 1914), nawiązującą do działającego w Wilnie w latach 1817–1822 Towarzystwa Szubrawców. Był członkiem odrodzonej w początkach XX w. wileńskiej loży "Litwa", od 1921 r. wszedł w skład loży "Tomasz Zan".

Jako jeden z,,krajowców” propagował pokojowe współistnienie Białorusinów, Litwinów i Polaków (popierał potrzebę współżycie narodów Wileńszczyzny)Edmund Małachowicz. Cmentarz na Rossie w Wilnie. Wrocław-Warszawa-Kraków. 1993, s. 147–149.. W 1906 roku Tadeusz kandydował do I rosyjskiej Dumy Państwowej z ramienia Komitetu Polskiego w Wilnie. W swym liście otwartym do wyborców miast Wilna – Litwinów i Polaków – podkreślał, że uważając siebie za obywatela Litwy, punkt wyjścia przy rozważaniu zagadnień politycznych i społecznych upatruje w interesie wszystkich rdzennych mieszkańców kraju, bez różnicy wyznań czy narodowości. Wybory w 1906 roku Wróblewski jednak przegrał, oddając pierwszeństwo rabinowi Szmarii Lewinowi. Drugi raz wystawił on swoją kandydaturę w 1907 roku podczas wyborów do III Dumy. Kontrkandydatem tym razem był ksiądz Stanisław Maciejewicz, który decydującą przewagą głosów wygrał wybory. Niepowodzenia wyborach sprawiły, że Wróblewski zrezygnował z czynnego udziału w życiu politycznym. Nie był jednak jedynie biernym obserwatorem, a wciąż często występował publicznie, głosząc otwarcie swe przekonania i poglądy. W styczniu 1918 uczestniczył w rozmowach polsko-litewskich dotyczących przyszłości Wilna.

Prace Tadeusza Wróblewskiego Był autorem licznych prac z zakresu prawa, statystyki, bibliografii i historii Wilna, m.in. napisał

[wraz z Józefem Folejewskim] O samorządzie ziemskim na Litwie i Białejrusi, Wilno 1910, wersja elektroniczna – FBC – Kujawsko-Pomorska BC Projekt ustawy miejskiej dla Litwy, [Wilno] 1918, wersja elektroniczna – FBC – Polona Uwagi o projekcie P. Hymansa, Wilno 1921, wersja elektroniczna – FBC – Polona O szkołach "tajnych", Wilno 1924, wersja elektroniczna – FBC – Polona mały|Budynek Biblioteki im. Wróblewskich, fot. z 2009

Utworzenie Biblioteki im. Wróblewskich Po rezygnacji z udziału w życiu politycznym oddał się największej pasji swojego życia – gromadzeniu książek, rękopisów i materiałów archiwalnych. Po rodzicach odziedziczył księgozbiór składający się w większości z dzieł lekarskich i pedagogicznych. Zbiór ten stale powiększał, postanawiając utworzyć na jego podstawie bibliotekę publiczną dla miasta Wilna. W tym celu w 1912 roku założył i zalegalizował Towarzystwo Biblioteki im. Eustachego i Emilii Wróblewskich, zapisał mu swój księgozbiór, kupił plac na budowę gmachu bibliotecznego i przelał pokaźną sumę na rozpoczęcie budowy. Niestety, gmachu nie zdążono wykończyć do wybuchu I wojny światowej, więc zbiory przez cały czas pozostawały w mieszkaniu Wróblewskiego, który starał się je ustrzec przed wojennymi zniszczeniami. Właściwy rozwój biblioteki nastąpił po zakończeniu wojny, kiedy odrodzenie państwa polskiego stworzyło o wiele bardziej sprzyjające warunki dla rozwoju polskich placówek kulturowych. W 1925 przekazał swoje bogate zbiory biblioteczne miastu Wilnu(red.) Steponas Maculevičius, Doloresa Baltrušiene, Znajomość z Litwą. Księga tysiąclecia. Tom pierwszy. Państwo, Kraštotvarka, Kaunas, 1999, , s. 124..

thumb|Grób Wróblewskiego na Cmentarzu na Rossie w Wilnie (2019)

Schyłek życia Wróblewski zmarł w Wilnie, w swoim mieszkaniu, w wieku niespełna 67 lat, 3 lipca 1925 roku, pochowany na Cmentarzu na RossieNekrolog – śp. Tadeusz Wróblewski, "Dziennik Wileński", 1925, nr. 150, s. 1.Śp. Tadeusz Stanisław Wróblewski, "Słowo", 1925. nr. 149, s. 3.

Rodzina Urodził się w rodzinie Eustachego Edwarda Wróblewskiego (1826–1891) i Emilii z Beniowskich (1830 – 1886) j. Ojciec wywodził się ze starego rodu szlacheckiego herbu Ślepowron, z powiatu nowogródzkiego, był znanym lekarzem homeopatą. Matka była córką majora i uczestnika powstania listopadowego oraz uczestnika ruchu czartystowskiego – Bartłomieja Beniowskiego (1800–1867)Reda Griškaitệ, Dzienniki Emilii z Beniowskich Wróblewskiego, "Pamiętnik Literacki", CVIII, 2017, z. 1, s. 89–133 – wersja elektroniczna – RCiNEmma Harris, Bartłomiej Beniowski 1800–1867 Cosmopolitical Chartist and Revolutionary Refugee, Warszawa 2019.. W Wilnie utrzymywała tajną polską szkołę dla dziewcząt z domów szlacheckich, w której naukę podejmowała m.in. siostra Józefa Piłsudskiego, Maria. Bratem Tadeusza był znany anarchista i chemik Augustyn Anicety Wróblewski (1866 – po 1913) zaś bratem ciotecznym powstaniec styczniowy i uczestnik paryskiej Komuny gen. Walery Wróblewski (1836–1908). Tadeusz Stanisław rodziny nie założył, w 1906 usynowił rozstrzelanego za udział w buncie na pancerniku "Potiomkin" syna lejtnanta Piotra Schmidta zmieniając mu imię i nazwisko na Stanisław Sadkowski (1886–1929) Przybrany syn był także prawnikiem, adwokatem i masonem. Wg innych źródeł ojcem Stanisława Sadkowskiego miał być przedwcześnie zmarły kolejarz Antoni SadkowskiBarbara Zezula, Czas polski i czas litewski Biblioteki im. Wróblewskich w Wilnie, w: Biblioteka w czasie – czas w bibliotece. t. 1, Przez dzieje ku współczesności, red. Bogusław Kasperek, Stanisława Wojnarowicz, Lublin 2015, s. 69–70.. Na podstawie: Reda Griškaitệ, Dzienniki Emilii z Beniowskich Wróblewskiego, "Pamiętnik Literacki", CVIII, 2017, z. 1, s. 89–133 – wersja elektroniczna – RCiN.

Przypisy

Literatura Ludwik Hass, Wolnomularze polscy w kraju i na świecie 1821–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 1999, biogram s. 548. Helena Drège, Ś.p. Tadeusz Wróblewski jako założyciel Bibljoteki im. E. i E. Wróblewskich, Wilno 1926.

Danuta Sadkowska, Tadeusz Stanisław Wróblewski – założyciel Biblioteki w Wilnie, „Wileńskie Rozmaitości” 1996, nr 3. Bazyli Białokozowicz, Tadeusz Stanisław Wróblewski – założyciel Biblioteki im. Emilii i Eustachego Wróblewskich, patriota Wilna i obrońca praw człowieka, w: Wilno i świat: dzieje środowiska intelektualnego, t. 1 pod red. Elżbiety Felisiak i Mariusza Lesia, Białystok 2002, s. 203–228. Juozas Marcinkevičius, Tadeusz Wróblewski w oczach współczesnych, Białystok-Wilno 2015. Przemysław Dąbrowski, Tradycja Wielkiego Księstwa Litewskiego a rzeczywistość. Myśl polityczno-prawna i działalność Tadeusza Wróblewskiego (1858–1925), Wyd. Arche, Sopot 2018. Rasa Sperskienė, Związki Tadeusza Wróblewskiego z litewskimi działaczami politycznymi przy odbudowie niepodległego państwa litewskiego, Wilno-Białystok 2019.

Linki zewnętrzne Tadeusz Wróblewski – publikacje w bibliotece Polona.

Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Rossie w Wilnie Kategoria:Polscy adwokaci Kategoria:Polscy wolnomularze (II Rzeczpospolita) Tadeusz Kategoria:Urodzeni w 1858 Kategoria:Zmarli w 1925