Szczekociny – miasto w Polsce w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Szczekociny. Miejscowość położona jest nad rzeką Pilicą na obszarze Niecki Włoszczowskiej, będącej częścią Niecki Nidziańskiej.
Szczekociny znajdują się na terenie Małopolski i pomimo że reforma z 1999 r. włączyła je do województwa śląskiego, Szczekociny nie są częścią Śląska. Przed 1975 r. Szczekociny były częścią województwa kieleckiego, a w latach 1975–1998 częścią województwa częstochowskiego. Natomiast w czasach zaboru rosyjskiego były częścią guberni kieleckiej przez większość tego okresu.
Według danych z 31 grudnia 2023 r. miasto miało 3329 mieszkańców.
Nazwa Miejscowość była wzmiankowana w formach Schecocino (1307), Scecoczin (1350–51), Scecociny oraz Sczecoczicze (1366), Sczekoczino (1405), Sczekoczyny (1470–80), Szczekocin (1787), Szczekociny (1827). Jest to nazwa dzierżawcza od nazwy osobowej Szczekota.
Historia Prawa miejskie nadano Szczekocinom w 1398 roku. W latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis wymienia miejscowość jako własność Szczekockiego herbu Odrowąż.
W XVI w. istniał tu zbór braci polskichCzesław Tadeusz Zwolski, Ponidzie. Busko Zdrój Jędrzejów Kazimierza Wielka Pińczów Staszów. Przewodnik turystyczny, Warszawa 1971, s. 29.. W 1595 roku miasto położone w powiecie lelowskim województwa krakowskiego było własnością Macieja SzczepanowskiegoWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 111..
6 czerwca 1794 pod Szczekocinami (na polach wsi Wywła) rozegrała się jedna z największych bitew insurekcji kościuszkowskiej. Dowodzone przez Tadeusza Kościuszkę wojska polskie zostały pokonane przez połączone siły rosyjsko-pruskie. W bitwie pod Szczekocinami zginęli generałowie Józef Wodzicki i Jan Grochowski, a śmiertelnie ranny został chłop, bohater spod Racławic, Bartosz Głowacki.
W 1815 r. wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego Szczekociny znalazły się w zaborze rosyjskim.
W XIX wieku Szczekociny należały do Łubieńskich, Czackich, Halpertów. Na terenie miasta dominował drobny handel, tkactwo, szewstwo. Założono tu niewielką fabrykę płótna i destylarnie.
W latach 1919-1922 będąc wsią Szczekociny były siedzią gminy Szczekociny. 1 stycznia 1923 Szczekociny odzyskały prawa miejskie., które straciły w 1871 roku w wyniku represji za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym przeciwko zaborcy rosyjskiemu.
Dwa dni po rozpoczęciu II wojny światowej, 3 września 1939 pod Szczekocinami walkę z wojskami niemieckimi stoczył 8 pułk ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego.
W 1942 roku około 1500 Żydów ze Szczekocin zostało wywiezionych do Treblinki i tam zamordowanych.
Podczas II wojny światowej we wrześniu 1939 r. Szczekociny już zostały częściowo spalone przez Niemców. W czasie okupacji niemieckiej w okolicy działały oddziały polskiej partyzantki, które w lipcu 1944 r. zajęły przejściowo miasto i wysadziły tutejszy most kolejowy. W rejonie Szczekocin działał oddział Batalionów Chłopskich dowodzonny przez Józefa Sygieta, Armii Krajowej dowodzony przez Stanisława Wencla i Armii Ludowej dowodzony przez Jana Słuszniaka. W styczniu 1945 r. miasto zdobyły wojska radzieckie co zakończyło okupację niemiecką.
Ostatecznie w wyniku wojny stan zabudowań uległ zniszczeniu w 75%. Po wojnie Szczekociny zostały odbudowane ze zniszczeń. W 1970 otwarto tu dużą, spółdzielczą przetwórnię owoców i warzywred., Celem specjalizacja, w: Trybuna Spółdzielcza, nr 11/1974, s. 5.
Historia przynależności administracyjnej do 1795 – Korona Królestwa Polskiego, województwo krakowskie, powiat lelowski 1795–1807 – część lewobrzeżna – Królestwo Prus, Nowy Śląsk; część prawobrzeżna – Cesarstwo Austrii, Nowa Galicja 1807–1809 – część lewobrzeżna – Księstwo Warszawskie, departament kaliski, powiat lelowski; część prawobrzeżna – Cesarstwo Austrii, Nowa Galicja 1810–1815 – Księstwo Warszawskie, departament krakowski, powiat lelowski 1815–1816 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, departament krakowski, powiat lelowski 1816–1837 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, województwo krakowskie, obwód olkuski, powiat lelowski 1837–1841 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, gubernia krakowska 1841–1844 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, gubernia kielecka 1844–1866 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, gubernia radomska, powiat olkuski 1867–1915 – Cesarstwo Rosyjskie, Królestwo Kongresowe, gubernia kielecka, powiat włoszczowski 1915–1917 – Austro-Węgry, Generalne Gubernatorstwo Lubelskie, gubernia kielecka, powiat włoszczowski 1917–1918 – Królestwo Polskie (1917–1918) tzw. „aktu 5 listopada”, Generalne Gubernatorstwo Lubelskie, gubernia kielecka, powiat włoszczowski 1919–1939 – II Rzeczpospolita, województwo kieleckie, powiat włoszczowski 1939–1945 – Generalne Gubernatorstwo, dystrykt radomski, powiat jędrzejowski 1945–1975 – województwo kieleckie, powiat włoszczowski 1975–1998 – województwo częstochowskie od 1999 – województwo śląskie, powiat zawierciański
W latach 1962–1972 miasto było siedzibą władz gromady Szczekociny, ale nie należało do niej.
Zabytki Barokowo-klasycystyczny zespół z pałacem zbudowany w latach 70. XVIII w. przez Jana Ferdynanda Naxa, otoczony parkiem z końca XVIII w. (po II wojnie światowej w pałacu mieściło się liceum z internatem); Kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, powstały ok. 1680 r., przebudowany w stylu wczesnoklasycystycznym w 1780 r. przez Urszulę Dembińską (ks. Jan Wiśniewski „W historycznym opisie kościołów” podaje, że kościół zbudowany był w 1450 r. przez Odrowąża ze Szczekocin, podkanclerza koronnego); Budynek dawnej plebanii przy placu Panny Marii 5 w miejscowości Szczekociny, zlokalizowany na działce nr 2464 (obręb 0001 Szczekociny); wpisany do rejestru zabytków 5 grudnia 2019 (nr rej. A/583/2019) wkz.katowice.pl [dostęp 2019-12-24]..
Demografia Piramida wieku mieszkańców Szczekocin w 2014 r.690x480px
Edukacja Przedszkola Przedszkole Publiczne, al. Jana Pawła II 5 Szkoły Szkoła Podstawowa nr 1 im. Tadeusza Kościuszki, ul. Senatorska 22 Społeczna Szkoła Podstawowa, ul. Śląska 86 Zespół Szkół w Szczekocinach, ul. Spacerowa 12 Liceum Ogólnokształcące Branżowa Szkoła I stopnia Szkoła Podstawowa
Wspólnoty wyznaniowe W mieście działa rzymskokatolicka parafia św. Bartłomieja Apostoła.
Sport i turystyka Miejsko Gminny Ludowy Klub Sportowy Olimpijczyk Uczniowski Klub Sportowy LIDER Sparta Szczekociny Uczniowski Klub Sportowy TALENT
Szczekociny są punktem początkowym żółtego szlaku turystycznego prowadzącego do Moskorzewa.
Organizowane są również turystyczno-rekreacyjne spływy kajakowe po Pilicy, które są wielką atrakcją turystyczną dla mieszkańców Szczekocin i pobliskich miejscowości.
Galeria zdjęć
Miasta partnerskie Adony (Węgry) Jelšava (Słowacja)
Odznaczenia Krzyż Partyzancki (1983)
Zobacz też Synagoga w Szczekocinach Stary cmentarz żydowski w Szczekocinach Nowy cmentarz żydowski w Szczekocinach Wypadek kolejowy pod Szczekocinami Szczekociny (stacja kolejowa) Tramwaje w Szczekocinach
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Archiwalne widoki i publikacje związane z miejscowością w bibliotece Polona
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Miasta w województwie śląskim Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie) Kategoria:Wsie i miasta byłego powiatu lelowskiego