Więzienie Policji Bezpieczeństwa i Wychowawczy Obóz Pracy Poznań-Junikowo () – działający podczas II wojny światowej (w latach 1943–1945) niemiecki obóz karno-śledczy w Żabikowie, w którym więziono głównie przedstawicieli inteligencji z ziem polskich włączonych do III Rzeszy, członków organizacji konspiracyjnych, jeńców radzieckich, komunistów niemieckich, Świadków JehowyAleksandra Matelska „...w miłości nie ma bojaźni” Nazistowskie prześladowania Świadków Jehowy w Polsce, s. 127–131, Wydawnictwo A Propos, wyd. II, Wrocław 2010, ., a także obywateli innych państw.

Historia Pierwotnie, obóz miał powstać w ramach sieci obozów tworzonych wzdłuż wytyczonej autostrady łączącej Poznań z Berlinem. Projekt ten w III Rzeszy był realizowany od 1933 r. a po przyłączeniu terenów Wielkopolski do Niemiec wdrożono go również i tuPortal Służb Więziennych: https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/W-Zabikowie-01. Pierwszymi więźniami tego obozu pracy przymusowej miała być głównie ludność żydowska.

Od kwietnia 1943 r. - po likwidacji miejsca kaźni na terenie starej pruskiej warowni – tzw. Fortu VII – Obóz w Żabikowie funkcjonował jako kontynuacja formalno-organizacyjna więzienia Fortu VII – obóz karno-śledczy.

Przebywało w nim przeciętnie około 2000 osób, z których większość kierowano następnie do innych obozów koncentracyjnych. W Żabikowie przetrzymywano więźniów przesłuchiwanych przez Gestapo. Tu też wykonywane były wyroki śmierci. Cały obóz składał się z ośmiu baraków dla więźniów oraz dziesięciu budynków administracyjnych. W środku znajdował się basen przeciwpożarowy, używany przez hitlerowców jako miejsce kaźni. Dodatkowo zbudowano kilka murowanych bunkrów karnych, żelazny bunkier – karcer oraz specjalnie skonstruowane klatki z drutu kolczastego.

Załogę obozu stanowiło od 80 do 100 SS-manów. Przez obóz żabikowski, zwany przez nazistów obozem krwawej zemsty, przeszło około 40 tysięcy więźniów, z których znaczna część zginęła, m.in. wskutek nieludzkich warunków bytowania, tortur i egzekucji (np. w czerwcu 1944 Niemcy rozstrzelali kierowniczą grupę Szarych Szeregów).

Pełnej liczby ofiar do dziś nie ustalono. W aktach miejscowego Urzędu Stanu Cywilnego znajduje się 251 aktów zgonu więźniów tego obozuObozy hitlerowskie na ziemiach polskich, 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Warszawa 1979, s. 594..

W nocy z 20 na 21 stycznia 1945 r. rozpoczęła się ewakuacja całego więziennego stanu obozu, których w tzw. „marszu śmierci” pognano w kierunku zachodnim. Po tygodniowej wędrówce, do obozu w Sachsenhausen dotarło zaledwie 208 z 500 osób wyprowadzonych z Żabikowa. Sprawcy zbrodni na więźniach nie zostali nigdy postawieni przed sądem. Około osiemdziesięciu chorych i niezdolnych do tego marszu więźniów zostało umieszczonych w jednym z baraków (w pobliżu głównej bramy), który następnie został podpalony. Wszyscy zginęli w płomieniachStanisław Nawrocki, Ewakuacja więzień hitlerowskich w tzw. „Kraju Warty” w styczniu 1945 (maszynopis w Gł. Komisji Padania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Warszawa), s. 5, 16-18..

W 1946 r. część baraków zostało gruntownie odremontowanych z przeznaczeniem na miejsca hotelowe, m.in. dla osób pracujących przy organizacji Targów PoznańskichMonika Żeromska, Przypomnienia, pamiątki, powroty; Warszawa 1998, s. 372..

Od 1979 r. na terenie byłego obozu funkcjonuje Muzeum Martyrologiczne w ŻabikowieMuzeum Martyrologiczne w Żabikowie.. Jego elementem jest pomnik „Nigdy wojny” autorstwa Józefa Gosławskiego.

Więźniowie obozu żabikowskiego thumb|Obwieszczenie o pogrzebie pomordowanych w obozie, 8 kwietnia 1945 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu

Przypisy

Bibliografia Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich, 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Warszawa 1979 (zawiera wybór bibliografii i odsyłacze do niektórych materiałów źródłowych)

Linki zewnętrzne Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie

Kategoria:Historia Lubonia Żabikowo Kategoria:Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie Żabikowo Kategoria:Zabytki nieruchome w Luboniu