thumb|Grób Adolfa Zeligsona na cmentarzu żydowskim w Warszawie thumb|Tablica pamiątkowa Adolfa Zeligsona na cmentarzu żydowskim w Warszawie Adolf Zeligson (Seligsohn, Zeligsohn) (ur. 1867 w Warszawie zm. 10 czerwca 1919 w Warszawie) – polski architekt żydowskiego pochodzenia, projektant wielu pałaców i budynków użyteczności publicznej, kamienic, fabryk w Łodzi oraz nowego cmentarza żydowskiego w Łodzi.
Syn Noacha, nauczyciela łódzkiej żydowskiej szkoły elementarnej, i Chai Gitli ze Szwarcenbergów.
Szkoła i studia Po ukończeniu w 1884 roku Wyższej Szkoły Rzemieślniczej w ŁodziБарановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. СПб 1893, c.124-125 studiował w petersburskim Instytucie Inżynierów Cywilnych, gdzie w 1890 roku uzyskał dyplom inżyniera cywilnego I kategoriiKsięga pamiątkowa Inżynierów Cywilnych Polaków wychowanków Instytutu Inżynierów Cywilnych w Petersburgu, Warszawa 1937, s. 25, 34, 38, 40, 42, 58, 73.
Działalność zawodowa Wróciwszy po studiach w lipcu 1891 roku do Łodzi, założył biuro techniczne, które było biurem projektowym architekta. Miało ono swoją siedzibę w różnych miejscach: przy ul. Cegielnianej 9 (obecnie ul. S. Jaracza) (1898), Dzielnej (obecnie ul. G. Narutowicza) 22 (1900), Piotrkowskiej 124 (od 1902). Był także członkiem Stowarzyszenia Techników Polskich w Łodzi.
Niektóre projekty architektoniczne w Łodzi Projektował pałace i budynki reprezentacyjne dla burżuazji łódzkiej pochodzenia żydowskiego oraz szereg budynków użyteczności publicznej, m.in.: pałac Jakuba i Anny Hertzów (1892) przy ul. Spacerowej 4 (obecnie al. T. Kościuszki, rektorat Uniwersytetu Medycznego w Łodzi) fabryki Markusa Silbersteina przy ul. Piotrkowskiej 242/250 (1893) przebudowę pałacu w Lisowicach – podmiejskiej posiadłości rodziny Silbersteinów (1894) przebudowę pałacu Izraela Poznańskiego przy ul. Ogrodowej 15 (1898–1903) pałac Maurycego i Sary Poznańskich przy ul. Nowocegielnianej (obecnie ul. S. Więckowskiego, Muzeum Sztuki) (1896) pałac Karola Poznańskiego przy ul. Długiej (obecnie ul. Gdańska, Akademia Muzyczna) 36 (1904) rezydencję M. Silbersteina przy ul. Piotrkowskiej 260 (1909).
Był autorem projektu szpitala im. Izraela i Leony Poznańskich przy ul. Nowotargowej (obecnie ul. Seweryna Sterlinga) (1904) oraz gmachu Polskiej Szkoły Filologicznej Towarzystwa „Uczelnia” (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Łodzi) przy ul. Nowocegielnianej (obecnie ul. S. Więckowskiego 41) (1909).
Projektował budynek Teatru Wielkiego Fryderyka Sellina przy ul. Konstantynowskiej 14 (obecnie ul. Legionów, budynek nie istnieje) (1901). Teatr Wielki był fenomenem w przemysłowej Łodzi. Mógł pomieścić 1250 widzów, otwarto go 28 września 1901 roku z wielką pompą; uroczystość uświetnili swoją obecnością Henryk Sienkiewicz i Henryk Siemiradzki. Okazała fasada była neorenesansowa.
Adolf Zeligson był także autorem przebudowy synagogi przy ul. Wolborskiej 20 (1895–1899). Realizacja rozciągnęła się na lata 1897–1900 choć wykańczanie wnętrza trwało jeszcze kilka lat. Architekt rozszerzył budowlę od strony wschodniej, a całości nadał bardzo dekoracyjny kształt w stylu mauretańskim, dzięki czemu synagoga stała się jednym z najefektowniejszych gmachów Łodzi, choć chaotyczna zabudowa otoczenia nie pozwoliła na właściwe wyeksponowanie budowli.
Był również Adolf Zeligson projektantem kompozycji przestrzennej nowego cmentarza żydowskiego przy ul. Brackiej (1892), domu przedpogrzebowego fundacji Hermana i Miny Konstadtów na tymże cmentarzu (1892). Zaprojektował także grobowce: Markusa i Teresy Silbersteinów (1900–1901) oraz Izraela i Leony Poznańskich (projekt wstępny 1900?) na tym samym cmentarzu.
W wyniku zastoju budowlanego, w 1906 roku Adolf Zeligson udał się na kilka miesięcy do Paryża, a następnie osiadł w Moskwie. Po 1907 roku projektował z powodzeniem liczne secesyjne budowle w Moskwie. Klientami Seligsona byli głównie przedsiębiorcy pochodzenia żydowskiego. Budował prestiżowe kamienice, banki i rezydencje prywatne. Większość budynków Seligsona nosiła ślady francuskiej secesji, a elementy kamienicy M. P. Kronenblecha zostały bezpośrednio skopiowane ze słynnych dzieł tego stylu. Najbardziej godne uwagi są jego kompleks mieszkalny przy ulicy Nowej Basmannej 10 – jeden z największych w przedrewolucyjnej Moskwie – oraz domy na rogu ulic Archangielskiej i KriwokolennejМария Владимировна Нащокина, Архитекторы московского модерна. Творческие портреты. Москва 2005, c. 211—213. Organizator i budowniczy spółdzielni mieszkaniowych w Moskwie. W 1908 roku Zeligson został przyjęty w poczet członków Moskiewskiego Towarzystwa Architektonicznego. Był także członkiem petersburskiego Stowarzyszenia Inżynierów Cywilnych Uznawany jest [jak twierdzi Krzysztof Stefański] za jednego z wybitniejszych twórców moskiewskiej architektury przed 1914 rokiem. W 1911 powrócił do kraju i zamieszkał w Warszawie, członek Krakowskiego Towarzystwa TechnicznegoKrakowskie Towarzystwo Techniczne. Sprawozdanie za rok 1910, Kraków 1910. s. 35 oraz Towarzystwa "Polska sztuka stosowana"VII Sprawozdanie Polska Sztuka Stosowana, Kraków 1908, s. 22.
Pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 44)Grób Adolfa Zeligsona w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie..
Przypisy
Bibliografia
Jacek Strzałkowski: Architekci i budowniczowie Łodzi do r. 1944. Łódź: 1998 „Dziennik Łódzki”, 1890, nr 143 Krzysztof Stefański: Jak budowano przemysłową Łódź. Architektura i urbanistyka miasta w latach 1821–1914. Łódź: 2001. . Krzysztof Stefański: Atlas architektury dawnej Łodzi. Łódź: 2003. .
Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Rzemieślniczej w Łodzi Kategoria:Absolwenci Instytutu Inżynierów Cywilnych cesarza Mikołaja I Kategoria:Architekci Królestwa Kongresowego Kategoria:Architekci związani z Łodzią Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Żydzi związani z Łodzią Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani na cmentarzu żydowskim na Woli w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1867 Kategoria:Zmarli w 1919