Związek Akademicki Młodzież Wszechpolska – organizacja studencka o silnej orientacji narodowej, będąca największą organizacją akademicką w II Rzeczypospolitej.

Historia W dniach 25–26 marca 1922 roku odbył się Zjazd Narodowego Związku Młodzieży Akademickiej, który ujednolicił strukturę powstałego 17 XII 1919 r. Związku i przybrał nazwę Związek Akademicki Młodzież Wszechpolska. Prezesem Honorowym wybrano Romana Dmowskiego.

Młodzież Wszechpolska posiadała koła we wszystkich ośrodkach akademickich: pierwotnie w Warszawie, Poznaniu, Lwowie, Krakowie, Wilnie, także w Lublinie 30 XII 1919Rafał Dobrowolski, „Akademicka młodzież obozu narodowego w Lublinie w latach 1919–1939, Toruń 2006, Tenże, Związek Akademicki „Młodzież Wszechpolska” – rys historyczny, [w:] Narodowa Demokracja XIX–XXI wiek. Koncepcje – Ludzie – Działalność, red. T. Sikorski, A. Wątor, Szczecin 2008., i od 1930 roku w Cieszynie.

Młodzież Wszechpolska stanowiła największą i najliczniejszą organizację akademicką. Sytuacja ta zmieniła się w 1934 wraz z powstaniem ONR. Znaczna część członków MW przeszła do lokalnych sekcji ONR, co spowodowało likwidację większości kół Młodzieży Wszechpolskiej (w tym na rok koła w Warszawie). Po 1934 Młodzież Wszechpolska stała się de facto młodzieżową przybudówką Stronnictwa Narodowego.

Do najbardziej znanych działaczy Młodzieży Wszechpolskiej przed wojną należeli: Wiesław Chrzanowski, Jan Mosdorf, Jan Matłachowski, Andrzej Stelmachowski.

Struktury Młodzieży Wszechpolskiej przestały istnieć wraz z wybuchem II wojny światowej.

Do tradycji przedwojennego Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska odwołuje się dzisiaj, założona w 1989 roku Młodzież Wszechpolska.

Struktura organizacyjna Młodzieżą Wszechpolską zarządzały dwie struktury kierownicze: jawna i tajna. Decydującą rolę odgrywało kierownictwo tajne, pozostające w konspiracji. W skład utajnionej struktury kierowniczej wchodziła ogólnopolska Liga Narodowa oraz związana z ośrodkami akademickimi: organizacja „Zet” i jej przybudówka „Orzeł Biały”. Kluczowe decyzje (sprawy personalne, akcje polityczne) zależały od członków „Zetu” (5–10 starszych studentów), natomiast „Orzeł Biały” zajmował się działalnością bratniacką, korporacyjną i samopomocą naukową. Władzę w lokalnych grupach „Zetu” sprawował komisarz. Całą tajną organizacją kierował komisarz ogólnopolskiW. Muszyński, Z dziejów Stronnictwa Narodowego (1928–1947), „Biuletyn IPN” 2007 nr 8–9(79–80), s. 33 lub: http://ipn.gov.pl/download.php?s=1&id=10952 (s. 35)..

Działalność Przymiotnik „wszechpolska” wyrażał dążenie do zjednoczenia i połączenia w jedną całość wszystkich ziem polskich, akcentował więź narodową i równy status wszystkich obywateli narodowości polskiej – niezależnie od ich pochodzenia społecznego i poziomu zamożności. W okresie międzywojennym członkowie Młodzieży Wszechpolskiej czynnie uczestniczyli w życiu akademickim stając na czele wielu organizacji studenckich, m.in.: Bratnich Pomocy, Kół Naukowych, Korporacji Akademickich i Samorządu Akademickiego (Naczelny Komitet Akademicki) uczestniczyli w obronie autonomii uczelni wyższych przed centralistycznymi dążeniami władz sanacyjnych, walczyli o obniżkę opłat za studia.

Od 1934 organizacja wydawała pismo Akademik Polski, a od 1937 Wszechpolaka.

Członkowie organizacji opowiadali się także za bojkotem ekonomicznym Żydów i ograniczeniem ich dostępu do studiów wyższych (numerus clausus), bądź całkowitym usunięciem ich z uczelni (numerus nullus). Członkowie tej organizacji przeforsowali wprowadzenie na uczelniach tzw. getta ławkowego, a także organizowali uliczne bojówki prześladujące Żydów i ich sklepy. Członek MW Jan Ostoja Matłachowski zapowiadał: "jak Hitler postępuje w Niemczech z żydami, tak postąpi w Polsce obóz narodowy, gdy obejmie władzę"J. Tomasiewicz, W kierunku nacjokracji : tendencje autorytarne, totalistyczne i profaszystowskie w polskiej myśli politycznej (1933-1939): narodowcy - narodowi radykałowie - narodowi socjaliści, Katowice, 2019, s. 91.

Działalność podczas okupacji Podczas II wojny światowej wszechpolacy walczyli w szeregach Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych.

W grudniu 1943 roku doszło do porozumienia pomiędzy konspiracyjnym SN a Grupą „Szańca” w sprawie stworzenia jednolitych struktur młodzieżowych. Zgodnie z nim w lutym 1944 w Warszawie utworzono konspiracyjną Młodzież Wszechpolską na czele której stanął Tadeusz Łabędzki. Wznowiono także wydawanie Wszechpolaka. Konspiracyjna MW w Warszawie liczyła około 120 członków, w tym 25 kobiet. Jej struktury przestały istnieć z chwilą wybuchu powstania warszawskiego.

Próba odbudowy i rozbicie w Polsce Ludowej Na przełomie marca i kwietnia 1945 w Warszawie odbył się zjazd podczas którego zdecydowano się na reaktywację Młodzieży Wszechpolskiej w antykomunistycznej konspiracji. Nowo reaktywowana organizacja posiadała wspólną radę naczelną z Młodzieżą Wielkiej Polski, nie wybrano jednak prezesa. Ponownie wznowiono również wydawanie Wszechpolaka. Rozpoczęto tworzenie struktur w Warszawie, Krakowie, Lublinie, Gdańsku i Gliwicach.

Na przełomie 1945 i 1946 rozbita przez komunistyczne władze Polski. Wielu działaczy skazano na śmierć w procesach pokazowych (m.in. Tadeusz Łabędzki w 1946 zamordowany w czasie śledztwa przez funkcjonariusza MBP Adama Humera).

Prezesi Rady Naczelnej Jan Rembieliński (1922–1923) Jan Jodzewicz (1923–1925) (p.o.) Edward Muszalski (1925) Janusz Rabski (1925–1928) Jan Mosdorf (1928–1933) Jerzy Kurcyusz (1933–1934) Jan Ostoja Matłachowski (1934–1939) Tadeusz Łabędzki (1944–1945)

Okręg Małopolski Młodzieży Wszechpolskiej Okręg Małopolski/Krakowski Młodzieży Wszechpolskiej to terenowy oddział organizacji o tradycjach sięgających roku 1922, kiedy na jego czele stali m.in. Klaudiusz Hrabyk i Tadeusz Bielecki.

Prezesi oddziału Klaudiusz Hrabyk, 1922–1923 Stanisław Tabaczyński, 1923–1924 Tadeusz Bielecki, 1924–1926 Władysław Kański, 1926–1928 Stefan Klimecki, 1928–1929 Władysław Jaworski, 1929–1931 Adam Flis, 1931–1933 Bolesław Świderski, 1933–1934 Władysław Jaworski, 1934–1935 Lech Wojciech Haydukiewicz, 1935–1936 Władysław Furka, 1936–1939

Okręg Wielkopolski Młodzieży Wszechpolskiej Prezesi oddziału Przemysław Warmiński, 1929–1931 Witold Grott, 1931–1933 Antoni Dargas,? – 1939

Członkowie

Zobacz też

Młodzież Wszechpolska

Przypisy

Bibliografia

J. Rabski, Na drodze walki o duszę młodego pokolenia (Warszawa: Drukarnia Artystyczna, 1936). J. Misztal, Związek Akademicki Młodzież Wszechpolska 1922–1939 (Krzeszowice: Dom Wydawniczy „Ostoja”, 2012). D. Jarosz, „Młodzież Wszechpolska 1922–1926. Główne kierunki działalności i oblicze ideowo – wychowawcze”, [w:] Studia i szkice z dziejów najnowszych (red.) M. Tanty (Warszawa: COMSNP, 1989). L. Kulińska, Związek Akademicki „Młodzież Wszechpolska” i „Młodzież Wielkiej Polski”, w latach 1922–1947 (Kraków: Abrys, 2000). R. Dobrowolski, „Związek Akademicki „Młodzież Wszechpolska” – rys historyczny”, [w:] Narodowa Demokracja XIX–XXI wiek. Koncepcje – ludzie – działalność (red.) T. Sikorski, A. Wątor (wyd. 1. Szczecin: Zapol, 2008); (wyd. 2 Toruń: Adam Marszałek, 2012, t. 2). J. Misztal, „Działalność Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska na terenie miasta Warszawy w okresie międzywojennym – zarys problematyki”, [w:] Organizacje młodzieżowe w XX wieku. Struktury, ideologia, działalność (red.) P. Tomaszewski, M. Wołos (Toruń: Adam Marszałek 2005). K. A. Tyszka, „Związki młodzieży narodowej. Rys historyczny procesu powstawania Młodzieży Wszechpolskiej w Warszawie”, Glaukopis, nr 4 (2006). H. Lisiak, „Działalność Młodzieży Wszechpolskiej w Poznaniu w latach 1931–1939”, [w:] Organizacje młodzieżowe w XX wieku. Struktury, ideologia, działalność (red.) P. Tomaszewski, M. Wołos (Toruń: Adam Marszałek 2005). D. Pater, „Polityka przełomu. Działalność Obozu Narodowo-Radykalnego w środowisku Poznania w latach 1934–1939”, [w:] Narodowa Demokracja XIX–XXI wiek. Koncepcje – ludzie – działalność (red.) T. Sikorski, A. Wątor (wyd. 1. Szczecin: Zapol, 2008); (wyd. 2 Toruń: Adam Marszałek, 2012, t. 2) T. Kisiel, „Związek Akademicki Młodzież Wszechpolska w dwudziestoleciu międzywojennym na przykładzie koła krakowskiego”, [w:] Na drodze do Wielkiej Polski. Tradycje polskiej myśli narodowej (red.) Ł. Wiater (Kraków: Rada Kół Naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego 2012). R. Dobrowolski, Akademicka młodzież obozu narodowego w Lublinie w latach 1919–1939 (Toruń: Adam Marszałek, 2006). R. Dobrowolski, „Młodzież narodowa na KUL – wybrane zagadnienia”, [w:] Rzeczpospolita akademicka. Działalność młodzieży studenckiej na KUL-u w II Rzeczpospolitej (red.) M. Ryba (Lublin: KUL, 2010). J. Wawrzykow, „Lwowska Młodzież Wszechpolska”, „Glaukopis”, nr 5–6 (2006). J. Misztal, „Miejsce Polski w Europie Środkowo-Wschodniej w myśli politycznej i działalności Związku Akademickiego „Młodzież Wszechpolska” w okresie międzywojennym – zarys problematyki”, [w:] Polska między Wschodem a Zachodem, t. 1 (red.) A. Szczepańska, H. Walczak, A. Wątor (Toruń: Adam Marszałek, 2008). T. Kenar, „Geneza ‘Szańca Bolesławów’. Myśl zachodnia w ideologii Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska 1922–1939”, [w:] Obóz narodowy w obliczu dwóch totalitaryzmów (red.) R. Sierchuła (Warszawa: IPN, 2010). R. Dobrowolski, „Rola i zadania młodzieży studenckiej w życiu społeczno-politycznym II Rzeczpospolitej. Na kanwie rozważań ideowo-programowych Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska”, „Glaukopis” nr 35 (2017) R. Dobrowolski, W. J. Muszyński, „Szczerbiec Chrobrego i symbolika polskiego ruchu narodowego w latach 1926–1939”, „Glaukopis” nr 23/24 (2011/2012)

Kategoria:Młodzieżowe organizacje polityczne II Rzeczypospolitej Kategoria:Organizacje studenckie w Polsce Kategoria:Stronnictwo Narodowe (1928–1947) Kategoria:Antysemityzm w II Rzeczypospolitej