Pulp Fiction – amerykański film kryminalny z 1994 roku w reżyserii Quentina Tarantino, oparty na scenariuszu Tarantino i Rogera Avary’ego. Film, w którym występują John Travolta, Samuel L. Jackson, Bruce Willis, Tim Roth, Ving Rhames i Uma Thurman, opowiada kilka epizodów rozgrywających się w przestępczym Los Angeles. Tytuł filmu nawiązuje do popularnych w połowie XX wieku tanich magazynów i powieści kryminalnych – pulp magazine.
Tarantino napisał Pulp Fiction na przełomie 1992 i 1993 roku, włączając doń sceny, które Avary pierwotnie napisał na potrzeby Prawdziwego romansu (1993). Jego akcja rozgrywa się w porządku niechronologicznym. Film od początku cechuje autotematyzm, poczynając od planszy tytułowej, która podaje dwie słownikowe definicje słowa pulp. Sporą część filmu zajmują monologi i swobodne rozmowy o charakterze eklektycznym, a jego scenariusz charakteryzuje się połączeniem ironicznego humoru oraz drastycznej przemocy. O ile TriStar Pictures odrzuciło scenariusz Tarantino i Avary’ego, współtwórca wytwórni Miramax Harvey Weinstein był zachwycony, po czym w pełni sfinansował produkcję filmu.
Pulp Fiction zdobyła Złotą Palmę na festiwalu filmowym w Cannes w 1994 roku, odnosząc wielki sukces komercyjny i zdobywając przeważnie pozytywne recenzje. Ponadto była nominowana do siedmiu Oscarów, w tym dla najlepszego filmu, a Tarantino i Avary zdobyli statuetkę za najlepszy scenariusz oryginalny. Film Tarantino wywarł znaczący wpływ na rozwój kina niezależnego.
Pulp Fiction jest powszechnie uznawana za arcydzieło Tarantino, a szczególnym uznaniem cieszy się jej scenariusz. Jej autotematyzm, niekonwencjonalna struktura, a także pastisz i hołd dla licznych filmów sprawiły, że krytycy określali ją mianem przełomowego filmu postmodernistycznego. W 2008 roku magazyn „Entertainment Weekly” uznał Pulp Fiction za najlepszy film powstały po 1983 roku, a dzieło Tarantino pojawiło się na listach wielu krytyków największych filmów, jakie kiedykolwiek powstały. W 2013 roku Pulp Fiction została poddana konserwacji przez National Film Registry jako film „ważny kulturowo, historycznie lub estetycznie”.
Produkcja Po sukcesie Wściekłych psów Tarantino pojechał do Amsterdamu realizować projekt, który początkowo przedstawiał dziennikarzom jako trzywątkową opowieść w stylu tych pisanych w latach 20. i 30. przez Raymonda Chandlera czy Dashiella Hammetta. Z czasem odwiedził go Roger Avary i wspólnie, bazując na szkicach wczesnych scenariuszy tworzonych przez nich podczas pracy w Video Archives w Manhattan Beach, napisali dzieło, które niedługo później miało stać się kultowe.
Początkowo produkcję filmu miało finansować TriStar Pictures, jednak końcowo firma wycofała się. Wtedy Lawrence Bender, któremu Tarantino powierzył znalezienie środków, wysłał scenariusz Harveyowi Weinsteinowi z Miramaxu. Ten przeczytał go w drodze na letnie wakacje i zachwycił się projektem, ostatecznie przekazując 8 milionów dolarów na nakręcenie Pulp Fiction.
Film był kręcony w Kalifornii w miastach: Hawthorne, Los Angeles i Pasadena. Tytuł pochodzi od popularnych w latach 30. i 40. XX wieku brukowych powieści wydawanych na charakterystycznym tanim, surowym papierze, nazywanych pulp fiction. Okładka wydania DVD i część plakatów stylizowana jest na zniszczoną okładkę książki tego typu.
Fabuła W filmie pojawiają się zapożyczenia z francuskich filmów nowej fali (nouvelle vague), takich reżyserów jak Jean-Luc Godard i François Truffaut, czy amerykańskich niskobudżetowych kryminałów, np. Zabójstwa Stanleya Kubricka i Zabójcy Dona Siegela. W pewnym stopniu Pulp Fiction inspirowany był także spaghetti westernami Sergia Leone z lat 60.
Wątki główne W filmie pojawiają się cztery główne wątki fabularne, a stanowią je historie Vincenta Vegi i Julesa Winnfielda, Mii Wallace, Butcha Coolidge’a oraz Yolandy i Ringa. Przeplatają się one ze sobą, jednak jedynie Vincent pojawia się we wszystkich czterech.
Kolejność wątków ukazana w filmie: Śniadanie (część pierwsza) Vincent i Jules Vincent Vega i żona Marsellusa Wallace’a Złoty zegarek (retrospekcja) Złoty zegarek (główna treść) Kłopot z Bonnie Śniadanie (część druga) Wątki w kolejności chronologicznej: Złoty zegarek (retrospekcja) Vincent i Jules Kłopot z Bonnie Śniadanie (część pierwsza) Śniadanie (część druga) Vincent Vega i żona Marsellusa Wallace’a Złoty zegarek (główna treść)
Obsada i postacie Aktor Postać Opis postaci John Travolta Vincent Vega Gangster i kompan Julesa Winnfielda na usługach Marsellusa Wallace’a. Ma zaopiekować się jego żoną – Mią. Początkowo grać go miał Michael Madsen. Bohater Pulp Fiction nosi zresztą takie samo nazwisko jak bohater Wściekłych psów grany przez Madsena. Pojawiła się teoria, że być może są to bracia. Tarantino planował nawet nakręcenie filmu o braciach Vega, ale do realizacji nie doszło. Samuel L. Jackson Jules Winnfield Czarnoskóry gangster i kompan Vincenta Vegi na usługach Marsellusa Wallace’a. Cudowne przeżycie zmienia go i pogłębia jego wiarę w Boga. Uma Thurman Mia Wallace Żona Marsellusa, którą przez jakiś czas opiekuje się Vincent. Była aktorka telewizyjna. Początkowo miała ją grać Meg Ryan albo Holly Hunter, Tarantino po pierwszym przesłuchaniu chciał jednak wybrać Umę Thurman. Wyszło to z obopólną korzyścią, gdyż Thurman została później okrzyknięta muzą Tarantino i wystąpiła w innym jego słynnym filmie – Kill Billu. Sama Thurman początkowo odrzuciła rolę Mii, ale Tarantino był tak zdesperowany by ją obsadzić, że przeczytał jej przez telefon cały scenariusz filmu, co zachęciło ją do angażu. Harvey Keitel Winston Wolfe Jeden z najbardziej zaufanych ludzi Marsellusa Wallace’a. Jest człowiekiem honorowym, punktualnym i stanowczym, a zarazem tajemniczym. Ma wyjątkowo silną osobowość, nikt nie ma odwagi mu się przeciwstawić. Pomaga Jimmiemu, Julesowi i Vincentowi uprzątnąć zwłoki Marvina z tylnego siedzenia ich samochodu, wykorzystuje do tego ukochane koce Jimmiego i jego żony. Rola ta była od razu pisana z myślą o Keitelu, który już wcześniej wystąpił w jego Wściekłych psach. Sam Tarantino przyznaje, że Harvey był jego ulubionym aktorem od 16. roku życia. Tim Roth Pumpkin (Ringo) Drobny złodziejaszek, który postanawia zmienić swoje życie. Podobnie jak Keitel, Tim Roth grał u Tarantino we Wściekłych psach i zagrał u niego ponownie. Amanda Plummer Honey Bunny (Yolanda) Dziewczyna albo żona Pumpkina, podobnie jak on złodziejka. Maria de Medeiros Fabienne Dziewczyna Butcha. Ving Rhames Marsellus Wallace Potężny gangster, mąż Mii, na którego usługach są Vincent i Jules, i z którym w konflikt popada Butch. Wyrzucił z balkonu pewnego człowieka (który od tamtej pory miał problemy z mową) i nikt nie wie, co między nimi zaszło. Początkowo w jego rolę miał wcielić się Sid Haig. Eric Stoltz Lance Handlarz narkotyków, u którego towar kupował Vincent. Później zażyła go nieco Mia, przez co omal nie zginęła. Lance wyjątkowo niechętnie pomógł Vincentowi ją uratować. Plotki głoszą, że w jego rolę początkowo miał wcielić się Kurt Cobain, Tarantino zaprzeczył jednak tym plotkom, że nigdy nawet nie spotkał Cobaina, nie mówiąc już o proponowaniu roli w filmie. Rosanna Arquette Jody Żona Lance’a. Maniaczka piercingu. O jej rolę starała się Pam Grier, Tarantino odmówił jednak, motywując to tym, że nie wyobraża sobie Grier w roli nieśmiałej i bojaźliwej osoby. Christopher Walken kapitan Koons Przyjaciel ojca Butcha, wręczył mu w dzieciństwie złoty zegarek, który dziedzicznie należał się Coolidge’owi. Bruce Willis Butch Coolidge Bokser, któremu Marsellus Wallace wypłacił ogromną sumę za celowe oddanie walki. Coolidge jednak nie dotrzymał słowa, zabił rywala i uciekł z pieniędzmi. Od tamtej pory musiał wraz z dziewczyną uciekać przed gniewem Wallace’a. Nad prawie wszystko cenił swój złoty zegarek, który otrzymał po ojcu, dla niego narażał życie. Zabił Vincenta Vegę, a za pomoc Marsellusowi ten darował mu życie, ale kazał uciec z miasta. Willis był wielką gwiazdą, ale większość jego ostatnich filmów okazała się rozczarowaniami. Pulp Fiction odbudował jego reputację. Rola Butcha była proponowana Mickeyovi Rourke’owi. Quentin Tarantino Jimmie Dimmick Przyjaciel Julesa, u którego on wraz z Vincentem zatrzymują się wraz ze zwłokami Marvina, a – tym samym – przenoszą ten problem na niego. Istnieje teoria, jakoby sceny, w których zagrał sam reżyser reszty filmu miał nakręcić jego bliski przyjaciel – Robert Rodriguez. Angela Jones Esmeralda Villalobos Taksówkarka, która podwozi Butcha i rozmawia z nim. Phil LaMarr Marvin Najprawdopodobniej człowiek Marsellusa, który przeniknął do obozu Bretta, który chciał go zdradzić. Ginie, gdy Vincent niechcący strzela mu w twarz, gdy Jules, prowadząc samochód, „najeżdża na wybój.” Frank Whaley Brett Człowiek Marsellusa, który chciał go oszukać. Marsellus nasłał więc na Bretta i kilku jego ludzi Vincenta i Julesa aby go zabili i odzyskali walizkę. Po pewnej wymianie zdań Jules i Vincent rozstrzeliwują Bretta. Bronagh Gallagher Trudi Znajoma Judy i Lance’a. Duane Whitaker Maynard Sklepikarz, który współpracował z Zedem i dostarczał mu ofiary, które policjant później gwałcił. Został zabity przez Butcha kataną. Peter Greene Zed Ochroniarz-gwałciciel-morderca. Współpracował ze sklepikarzem Maynardem, który dostarczał mu ofiary, które następnie Zed w piwnicy sklepu gwałcił. Praktyki te przerażały nawet samego Maynarda. Jednymi z jego ofiar stali się Marsellus i Butch. Podczas gdy Zed gwałcił Marsellusa, Butchowi udało się wydostać ze sklepu, zdecydował się jednak pomóc Wallace’owi. Zabił Maynarda i unieszkodliwił Zeda. Marsellus postrzelił ochroniarza i zapowiedział mu, że zginie w okrutnych męczarniach gwałcony przez jego ludzi. Zed miał wspaniały motocykl i breloczek z wyrytym imieniem. Motocykl ten wziął później Butch, by wraz z Fabienne uciec z miasta. Julia Sweeney Rachel Córka właściciela rupieciarni i dziedziczka jego fortuny. Bliska przyjaciółka Winstona Wolfe’a. Alexis Arquette czwarty facet Paul Calderon Paul Steve Buscemi gburowaty kelner Buddy Holly Lawrence Bender długowłosy yuppie Stephen Hibbert the Gimp (Pokrak) Człowiek w przebraniu S/M w sklepie Maynard’a.
Postacie Vincent i Jules Dwóch zabójców – Vincent Vega (John Travolta) i Jules Winnfield (Samuel L. Jackson) – dostaje się do mieszkania, z którego odzyskać mają walizkę należącą do ich szefa, gangstera Marsellusa Wallace’a (Ving Rhames). Zabić mają także Bretta (Frank Whaley) i jego kompanów, którzy chcieli oszukać Marsellusa w interesach. Gangsterzy zdobywają walizkę i otwierają ją, jednak jej zawartość nigdy nie została ujawniona: gdy zostaje otwarta, widać tylko złotą poświatę.
Po długiej rozmowie gangsterzy zabijają Bretta i dwóch jego towarzyszy (jednego obecnego przez całą scenę, a jednego wybiegającego w ostatniej chwili z łazienki), po czym szybko oddalają się z ocalałym ze strzelaniny Marvinem. Niedługo później, podczas rozmowy w samochodzie, Vincent niechcący zabija Marvina, strzelając mu w głowę. Zabójcy chcą znaleźć miejsce, w którym mogliby ukryć i wyczyścić samochód. Zatrzymują się w domu znajomego Julesa, Jimmiego Dimmicka (Quentin Tarantino), gdzie pomaga im tajemniczy Winston Wolfe (Harvey Keitel), będący na usługach Marsellusa.
Inspiracją bohaterów Travolty i Jacksona była dwójka morderców zagranych przez Lee Marvina i Clu Gulagera w Zabójcach Siegela (1964) oraz Henry’ego Silvę i Jacka Klugmana (Je vous salue mafia, 1965).
Mia Wallace Gdy Marsellus wyjeżdża z miasta, Vincent otrzymuje rozkaz „zaopiekowania się” jego młodą żoną. Udają się oni do stylizowanej na lata 50. XX wieku restauracji Jack Rabbit Slim’s, w której gości obsługują kelnerzy przebrani za ikony popkultury (np. piosenkarz Buddy Holly czy aktorka Marilyn Monroe).