Bazyli Wielki, również Bazyli z Cezarei (, ; ur. ok. 329 w Cezarei Kapadockiej, zm. 1 stycznia 379 tamże) – pisarz wczesnochrześcijański zaliczany do grona ojców Kościoła, święty prawosławny i katolicki, wyznawca, biskup i doktor Kościoła, uważany za ojca wschodniego monastycyzmu. Zaliczany do ojców kapadockich, autor pierwszej reguły zakonnej (bazylianie).

Życiorys Urodził się około 330 roku w Cezarei Kapadockiej, w zamożnej i wpływowej rodzinie. Jego rodzicami byli Bazyli Starszy i Emilia z Cezarei, jego babką – Makryna Starsza. Bazyli i Emilia mieli dziewięcioro albo dziesięcioro dzieci: Makrynę Młodszą, Bazylego, Naukracjusza, Piotra i Grzegorza oraz kilkoro nieznanych z imienia dzieci (prawdopodobnie córek). Bazyli podstawową edukację odebrał w domu, od ojca, który był retorem. Wychowaniem w duchu chrześcijańskim zajmowały się matka i babka. Po ukończeniu nauki w domu, został skierowany do gramatyka w miejscowej szkole, gdzie zaprzyjaźnił się z Grzegorzem z Nazjanzu. Po zakończeniu nauki z zakresu gramatyki, arytmetyki i astronomii, Bazyli udał się do Konstantynopola by studiować retorykę u Libaniusza. Na początku lat 50. IV wieku udał się do Aten, gdzie spędził cztery lata. Początkowo studiował retorykę u sofistów: Himeriosa, a następnie u Proajresiosa. Dodatkowo, wraz z Grzegorzem, studiował literaturę chrześcijańską, zwłaszcza Orygenesa. W tym okresie poznał przyszłego cesarza Juliana Apostatę oraz filozofów: Eustatiosa, Leontiosa i Maksyma.

Po opuszczeniu Aten powrócił do Cezarei w 355 roku, gdzie przyjął chrzest z rąk biskupa Dianiosa. Zaczął pracować jako retor, jednak wolał skupiać się na życiu religijnym i umysłowym. Odwiedził kilka metropolii, między innymi: Aleksandrię, Antiochię, Cezareę Nadmorską i Nazjanz, gdzie poznał Grzegorza Starszego. Po powrocie założył anachorecką pustelnię w Annisy (niedaleko Neocezarei w 357 albo 358 roku. Wkrótce potem dołączył do niego Grzegorz z Nazjanzu i razem prowadzili surowe, ascetyczne życie. Radykalizm doprowadził ich niemalże do śmierci głodowej, lecz po wizycie matki Bazylego – Emilii, złagodzili oni nieco swoje zasady. To właśnie tam Bazyli rozwinął swoją działalność pisarską. W 360 roku brał udział w synodzie w Konstantynopolu, jako doradca biskupa.

Około 362 roku przyjął święcenia kapłańskie najprawdopodobniej z rąk biskupa Euzebiusza z Samosaty. Wspomagając biskupa, zaczął gorliwie zwalczać arian. W wyniku sporu z biskupem, na którego naciskał nieprzychylny chrześcijaństwu cesarz Julian Apostata, Bazyli opuścił Cezareę i powrócił do swojej pustelni. Tam tworzyło się dużo wspólnot mniszych, którym doradzał. Dzięki pośrednictwu Grzegorza z Nazjanzu, udało się załagodzić spór z Euzebiuszem i Bazyli powrócił do Cezarei około 364 roku. W 368 roku wybuchła tam klęska głodu, wobec czego mnich dzielił się z ludem jedzeniem, pochodzącym z jego dóbr rodzinnych. Latem 370 roku zmarł biskup Eugeniusz, wobec czego lud chciał wybrać Bazylego na nowego biskupa. Przeciwnikami tej decyzji byli biskupi Pontu i oponenci nicejskiego wyznania wiary. Dzięki poparciu Grzegorza, jego ojca Grzegorza Starszego oraz biskupów Samosaty i Antiochii, Bazyli otrzymał sakrę biskupią. Wówczas skupił się na obronie dogmatu o Trójcy Świętej występując przeciwko arianom i Walensowi. Cesarz wysłał do biskupa swojego prefekta, który bezskutecznie starał się przymusić go siłą i groźbami do podpisania sprzeciwu wobec dogmatu o współistotności. Na przełomie 371/372 roku Walens osobiście przybył do Cezarei, by wziąć udział we mszy sprawowanej przez Bazylego i złożyć dary, lecz i to nie przyniosło zamierzonego skutku. Następnie cesarz chciał wygnać biskupa, jednak wobec choroby swojego syna, zawiesił wykonanie kary. Zwrócił się wówczas do Bazylego z prośbą o modlitwę, a kiedy syn odzyskał zdrowie, cesarz zaniechał planów usunięcia biskupa Cezarei. Podarował mu teren na którym wybudowano kompleks budynków, które służyły ubogim i potrzebującym. Jednak aby ograniczyć wpływy Bazylego, podzielił Kapadocję na dwie prowincję, przez co zakres władzy kościelnej biskupa Cezarei się zmniejszył. Wobec tego Bazyli starał się obsadzić zaufanymi ludźmi mniejsze diecezje lub utworzyć nowe – i tak Grzegorza z Nazjanzu uczynił biskupem Sazymy, a swojego brata Grzegorza – biskupem Nyssy. Oprócz zwalczania arian wystąpił także przeciwko swemu dawnemu mistrzowi duchowemu – Eustacjuszowi z Sebasty, który podważał boskość Ducha Świętego. Ponieważ zależało mu na poparciu papieża, wysyłał listy do Damazego I informując go o herezjach ariańskiej i duchoburskiej.

Jeszcze w trakcie pobytu w pustelni podupadł na zdrowiu, skarżąc się na bóle wątroby. Zmarł pod koniec 378 albo 1 stycznia 379 roku w Cezarei.

Kult Relikwie znajdują się w Amalfi koło Neapolu, w Wenecji i Brugii. Jego atrybutami są: czaszka, gołąb nad głowa, księga, model kościoła, paliusz, rylec

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 2 stycznia obok św. Grzegorza z Nazjanzu. Czczony jako wyznawca.

Cerkiew prawosławna wspomina świętego dwukrotnie: 1/14 stycznia, tj. 14 stycznia według kalendarza gregoriańskiego 30 stycznia/12 lutego, tj. 12 lutego razem ze świętymi: Grzegorzem z Nazjanzu oraz Janem Chryzostomem (Złotoustym).

Troparion i kondakion Troparion, ton 1: Na całą ziemię rozeszła się nauka Twoja, przyjmującą Twoje słowo, którym pobożnie pouczyłeś o prawdach wiary; wyjaśniłeś naturę bytów, naprawiłeś obyczaje ludzi. Królewski kapłanie, Ojcze najczcigodniejszy, módl się do Chrystusa Boga, aby zbawił dusze nasze.

Kondakion, ton 4: Okazałeś się niewzruszonym fundamentem Kościoła, dając wszystkim ludziom niezniszczalne dziedzictwo, przypieczętowane Twymi regułami, okazujący niebo, Bazyli najczcigodniejszy.

Filozofia i teologia thumb|Basilii Magni Opera, 1540 Wraz z Grzegorzem z Nyssy głosił współistotność trzech Osób Boskich. W tym celu opracował nową doksologię: Chwała Ojcu z Synem wraz z Duchem Świętym (która zastąpiła poprzednią: Chwała Ojcu, przez Syna w Duchu Świętym). Twierdził, że w kwestiach dotyczących wiary należy wypowiadać się tylko to, co wprost wynika z Piśma Świętego.

Napisał komentarz do opisu stworzenia w Księdze Rodzaju w formie dziewięciu homilii, w których mówi o zróżnicowanym pięknie świata jako o odbiciu wspaniałości Boga.

Dzieła

Wybrane przekłady polskie: Listy. Wybór, przeł. Włodzimierz Krzyżaniak, Warszawa 1972, IW PAX, s. 372.

Pisma ascetyczne. T. 1. Wstęp do zarysu ascezy. O sądzie Bożym. O wierze. Reguły moralne. Przekład i opracowanie ks. Józef Naumowicz, Kraków 1994 Wydawnictwo Benedyktynów „Tyniec”, s. 264. Pisma ascetyczne. T. 2. Reguły dłuższe. Reguły krótsze. Przekład i opracowanie: ks. Józef Naumowicz, Kraków 1995 Wydawnictwo Benedyktynów „Tyniec”, s. 484.

Zobacz też Patres Ecclesiae święci i błogosławieni Kościoła katolickiego święci prawosławni wstawiennictwo świętych

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Dzieła Bazylego Wielkiego w bibliotece Polona

Kategoria:Bazylianie (biografie) Kategoria:Biskupi w I-XI wieku Kategoria:Doktorzy Kościoła Kategoria:Ludzie urodzeni w Kayseri Kategoria:Mistycy chrześcijańscy Kategoria:Ojcowie Kościoła Kategoria:Pisarze wczesnochrześcijańscy związani z Kapadocją Kategoria:Święci katoliccy Kategoria:Święci prawosławni Kategoria:Urodzeni w IV wieku Kategoria:Zmarli w 379 Kategoria:Rzymscy teolodzy chrześcijańscy