mały|upright=1.3|Kultury archeologiczne V wieku n.e. mały|upright=1.3|Kultury archeologiczne w III wieku mały|upright=1.3|Kultury archeologiczne u progu I wieku n.e. mały|300px|Hipotetyczna kolebka kultury praskiej w III–IV w. (zaznaczona kolorem łososiowym, opisana jako „прото-пражскo-корчакская”) mały|300px|Europa Wschodnia w V–VI wieku Kultura praska – kultura archeologiczna wczesnego średniowiecza rozwijająca się między V a VII w. n.e., na terenach Europy Środkowej. Obejmowała początkowo górne i częściowo środkowe dorzecze Dniepru. W V w. n.e. kultura ta przeniknęła na terytorium obecnej Polski, Czech, Austrii, Słowacji, wschodnich Niemiec oraz na południowy wschód Europy. Nazwa kultury wywodzi się od stanowisk archeologicznych przebadanych wokół Pragi w roku 1939 przez czeskiego archeologa I. Borkowskiego.
Powstanie, obszar i zanik Kultura ta powstała w wyniku ekspansji osadniczej Hunów na tereny zajęte poprzednio przez zróżnicowaną etnicznie ludność osiadłą kultury czerniachowskiej oraz kultury kijowskiej. Zapoczątkowało to rozwój nowych kultur archeologicznych znanych jako kultura praska, kultura pieńkowska i kultura kołoczyńska. Zespoły kulturowe wyodrębnione na tym terenie uważane są przez historyków oraz archeologów za wczesnosłowiańskie.
Nazwa kultury pochodzi od typu ceramiki odkrytej i wyodrębnionej na terenie Czech. Klasyfikacji dokonano zarówno pod względem techniki produkcji tych naczyń, jak również jej form.
Kultura praska, wywodzona wraz z pozostałymi dwiema kulturami wczesnosłowiańskimi z kultury kijowskiej, rozwinęła się po części na bazie wcześniejszej kultury czerniachowskiej w jej zachodniej części, przyjmując charakterystyczne dla tej kultury przejawy produkcji dóbr materialnych. Kultura praska jest identyfikowana ze Sklawinami, zachodnim odłamem Słowian wzmiankowanym w kronice Jordanesa.
Od wschodu kultura ceramiki praskiej graniczyła z kulturą pieńkowską i (bardziej na północ) kulturą kołoczyńską, a od strony północno-zachodniej (prawe dorzecze rzeki Wisły po dorzecza Odry oraz Łaby) z kulturami ceramiki dwustożkowej, tzw. typ feldbarski (czasami jako grupę kultury praskiej wyodrębnia się Sukow-Dziedzice obejmującą tereny m.in. Polan).
Na obszarze zajmowanym przez kulturę praską między VIII/IX w. n.e. wykształciły się następnie wczesnoplemienne kultury archeologiczne Słowian zachodnich (zob. Geograf Bawarski).
Cechy charakterystyczne Niewielkie osiedla lokowane wzdłuż rzek. Drewniane kwadratowe chaty z płytkim podpiwniczeniem zagłębione w ziemię (tzw. półziemianka) oraz umieszczonym w narożniku glinianym lub kamiennym piecem kopułkowatym (lub paleniskiem). Proste, lepione ręcznie, z brunatnej gliny z dużą domieszką piasku, najczęściej nie zdobione ceramiki; garnki tzw. typ praski oraz typ Korczak (nazwa dotyczy wschodniej części omawianej kultury, zob. Dulebowie). Obszar występowania ceramiki typu praskiego oraz ceramiki do niej zbliżonej typu Korczak pokrywa się z dawnym obszarem występowania kultury przeworskiej, tj. Polski Środkowej, Polski Południowej, Czech i Moraw, ziemiami środkowo-połabskimi, Słowacją, obejmuje także tereny na południe od rzeki Dunaj. Zmarłych po spaleniu, chowano razem ze szczątkami stosu pogrzebowego w urnach popielnicowych, które składano następnie na płaskich cmentarzach.
Stanowiska archeologiczne Osada kultury praskiej z przełomu V/VI w. n.e.–VII w. n.e. w Bachórzu, największe systematycznie zbadane osiedle wczesnosłowiańskie w Polsce. Grodzisko Haćki z VI wieku osada w Uroczysku Szczekotowo (stan. 3 i 5) w leśnictwie Postołowo w Puszczy Białowieskiej Koźliki, stan. 3, pow. hajnowski Klukowicze, stan.2 Drohiczyn Sowa-Kozarówka Klukowo, stan. 2 Izdebki-Błażeje
Publikacje Witold Hensel „Polska starożytna”, 1988 Witold Hensel „Słowiańszczyzna wczesnośredniowieczna”, 1987 Józef Kostrzewski „Prehistoria ziem polskich” (wraz z R. Jakimowiczem i S. Krukowskim, 1939, reedycja 1948), Józef Kostrzewski „Kultura prapolska” (1947, wydanie 3: 1962), Józef Kostrzewski „Zagadnienie ciągłości zaludnienia ziem polskich w pradziejach” (1961), Józef Kostrzewski „Pradzieje Polski” (wraz z W. Chmielewskim, K. Jażdżewskim, 1965). Andrzej Buko. „Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej”, Wydawnictwo Trio, 2005 Kazimierz Godłowski. Zagadnienie ciągłości kulturowej i kontynuacji osadniczej na ziemiach polskich w młodszym okresie przedrzymskim, okresie wpływów rzymskich i wędrówek ludów, „Archeologia Polski”, t. XXI, z. 2, s. 378–401. 1976 Kazimierz Godłowski. Z badań nad zagadnieniem rozprzestrzenienia Słowian w V–VII w. n.e., Kraków. 1979 Michał Janusz Parczewski. Najstarsza faza kultury wczesnosłowiańskiej w Polsce, Kraków. 1988 Michał Janusz Parczewski. Początki kultury wczesnosłowiańskiej w Polsce. Krytyka i datowanie źródeł archeologicznych, Wrocław 1988; (tenże), Piętnasty sezon badań wykopaliskowych na stanowisku 16 w Bachórzu pow. Rzeszów, Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego XXI, Rzeszów 2000, s. 271–283; (tenże), Wczesnosłowiańskie odkrycia w Bachórzu, pow. Rzeszów, [w:] Polonia Minor Medii Aevi, pod red. Z. Woźniaka, Kraków 2003. Wielka Historia Polski, tom I – „Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.)”, Piotr Kaczanowski, Janusz Krzysztof Kozłowski, wyd. Fogra Kraków 1998
Zobacz też Sklawinowie Kultura pieńkowska Wielka wędrówka ludów Państwo Samona Hunowie, Słowianie zachodni
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kultury archeologiczne Białorusi Kategoria:Kultury archeologiczne Czech Kategoria:Kultury archeologiczne Niemiec Kategoria:Kultury archeologiczne Polski Kategoria:Kultury archeologiczne Rumunii Kategoria:Kultury archeologiczne Słowacji Kategoria:Kultury archeologiczne Ukrainy Kategoria:Kultury archeologiczne Europy Kategoria:Wczesne średniowiecze