Stanisław Gliwa

thumb|240px|Monte Cassino – teren bitwy,rys. Stanisław Gliwa Stanisław Michał Gliwa (ur. 26 marca 1910 w Siedliskach, zm. 7 lipca 1986 w Londynie) – artysta-drukarz, linorytnik, właściciel wydawnictwa Officina Typographica.

Życiorys Pochodził z rodziny nauczycielskiej. Dzieciństwo spędził w Słocinie. Uczęszczał do gimnazjów w Rzeszowie i Strzyżowie. Następnie bez matury rozpoczął naukę w krakowskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego. W tym czasie przystąpił do grupy artystycznej, nawiązującej do przedchrześcijańskiej historii Słowiańszczyzny – „Szczep Rogate Serce”. Pragnął bowiem poszerzyć wiedzę i umiejętności warsztatowe w zakresie plastyki. Jako „Rogate Serce” o pseudonimie „Kurhanin ze Słociny” uczestniczył w ruchach studenckich kontestujących akademię. Wskutek tego został zmuszony do przeniesienia się na taką samą uczelnię w Poznaniu. Po jej ukończeniu rozpoczął pracę nauczyciela rysunku w gimnazjum w Sosnowcu, a później w dokształcającej szkole zawodowej dla mężczyzn w Katowicach.

Wybuch II wojny światowej zastał go na wojskowych ćwiczeniach saperskich. Jeszcze we wrześniu 1939 został internowany w Łucku. Przez dwa lata przebywał w sowieckich obozach jenieckich – Szepetówce, Nowogradzie, Żerebiłówce, Omelanach, Równem, Płoskirowie, Jarmolińcach, Starobielsku i Tockoje. W przetrwaniu pomogło mu zamiłowanie do rysunku. Będąc więźniem, tworzył podobizny współtowarzyszy niedoli i sowieckich oprawców. Wykonał wówczas ponad dwieście portretów ołówkiem i gwaszem.

W 1941 na mocy ustaleń porozumienia Sikorski-Majski mógł opuścić obóz i wstąpić do armii gen. Andersa, z którą przeszedł szlak bojowy w szeregach 2. Korpusu przez Iran, Irak, Syrię, Liban, Egipt do Włoch. Wtedy również rysował. Głównymi tematami jego prac były batalistyka i wizerunki towarzyszy broni – nierzadko karykatury. Pozostawał w dyspozycji Referatu Kultury i Prasy 2 Korpusu. Ilustrował pisma wojskowe, m.in. „Orła Białego” i „Taran”, oraz wykonywał różne prace graficzne i drukarskie. Już w Rzymie opracował graficznie pierwszy i trzeci tom monumentalnego dzieła Melchiora Wańkowicza Bitwa o Monte Cassino oraz album Ramię Pancerne Drugiego Korpusu.

Po wojnie nie wrócił do Polski. W 1947 otrzymał zlecenie na projekt okładki, winiety i typografii miesięcznika „Kultura” oraz sygnetu Instytutu Literackiego. Po publikacji pierwszego numeru pisma jego wydawca – Jerzy Giedroyć – zrezygnował z zaproponowanej oprawy graficznej. Zaaprobował natomiast logotyp wydawnictwa, przedstawiający kolumnę jońską, który w niedługim czasie stał się znakiem rozpoznawczym druków emigracyjnych.

Pod koniec 1947 wyjechał z Rzymu do Londynu z zamiarem założenia własnej drukarni. Imał się wówczas różnych zajęć zarówno drukarskich jak edukacyjnych. Na początku lat 50. zatrudnił się w drukarni tygodnika „The Catholic Times”, a następnie offsetowej Rollprint. Wyższe zarobki umożliwiły mu zakup do domu urządzeń drukarskich i założenie jednoosobowego wydawnictwa Officina Typographica. Drukował w limitowanych nakładach pozycje artystyczne na tradycyjnej ręcznej prasie drukarskiej Albion z 1872 oraz prasie pedałowej Arab z 1920. Były to głównie tytuły polskie – książki i czasopisma – opracowane typograficznie i opatrzone przeważnie jego ilustracjami. Projektował i drukował również kartki okolicznościowe z motywami świątecznymi oraz odnoszące się do bieżących wydarzeń takich jak wybór kardynała Wojtyły na papieża, powstanie „Solidarności” i wprowadzenie stanu wojennego w Polsce.

W uznaniu zasług w dziedzinie drukarstwa artystycznego został przyjęty w 1963 do elitarnego stowarzyszenia „The London Chappel of Private Press Printers”. Ponadto jako jedyny cudzoziemiec przedstawił swoje prace na wystawie zorganizowanej z okazji obchodów 500-lecia drukarstwa angielskiego. Pokazywał druki również na ekspozycjach w Londynie, RFN i Polsce. Był współzałożycielem Bractwa Ekslibrisu Polskiego na Obczyźnie, powołanego w 1971. Za swoją działalność otrzymał szereg nagród.

Zmarł w Londynie. Urna z jego prochami została umieszczona w kolumbarium kościoła św. Andrzeja Boboli. 27 września 1997 za sprawą jego żony urna przybyła do Polski i następnie została złożona w grobie rodzinnym na cmentarzu parafialnym w Słocinie.

Małżeństwo W 1960 poślubił Marię z d. Lewandowską, primo voto Zielińską (1915–2009). Poznali się, kiedy oboje pracowali w szpitalu Mabledon Park w Tonbridge. Zamieszkali w New Eltham, na przedmieściach Londynu. Po jego śmierci Maria przekazała Oficynie Drukarskiej Książnicy Miejskiej w Toruniu materiały potrzebne do wydania Sarmacji wg Schedla. 29 kwietnia 2010 spoczęła przy mężu w grobie w Słocinie.

Wybrana twórczość Grafika Krzyż pod Monte Cassino, 1944 Czołgi nad Chienti 1 Maj, 1948 Pisarstwo Stanisław Gliwa o własnej oficynie wędrownej z siedmioma linorytami autora tudzież jego sygnetem drukarskim na okładce, wstęp – Andrzej Kłossowski, wyd. Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu, 1989

Odznaczenia i nagrody Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – nadany 1 stycznia 1986 przez prezydenta RP na uchodźstwie Edwarda Raczyńskiego „za zasługi położone w szerzeniu kultury polskiej” Nagroda Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego (Stany Zjednoczone) Nagroda Fundacji im. Anny Godlewskiej (Szwajcaria)

Gliwa w publikacjach Stanisław Gliwa (1910–1986) – Polski artysta książki na obczyźnie, wstęp – Roman Tomaszewski, wyd. Książnica Miejska im. Mikołaja Kopernika, Toruń 1987. Andrzej Kłossowski, Polskie oficyny wydawnicze na obczyznie, Warszawa, BN 1993. Maja Elżbieta Cybulska, Rozmowy ze Stanisławem Gliwą, wyd. Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1990. Wojciech Kaczorowski, Stanisław Gliwa typograf, Wrocław 1990. Janina Huppenthal, Sercem i dłonią – Spuścizna po Stanisławie Gliwie w zbiorach Książnicy Miejskiej im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 1994. Stanisław Gliwa artysta grafik, drukarz i typograf – wierny tradycji, Toruń 1997 – album ze 142. linorytami. Jan Wolski, Pisanie książek bez użycia pióra, Rzeszów 2006. Janina Huppenthal, Pamięci Marii i Stanisława Gliwów zasłużonych dla rozwoju i popularyzacji kultury polskiej na obczyźnie, Toruń 2010. Aleksander Kotlewski, O ekslibrisach Stanisława Gliwy, Toruń 2023. Joanna Hałaczkiewicz, Z Polski w świat. Sztuka książki Stanisława Gliwy, Kraków 2024.

Przypisy

Bibliografia Stanisław Gliwa, culture.pl Joanna Hałaczkiewicz, Między krajem, emigracją i asymilacją – Stanisław Gliwa–artysta książki, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego Stanisław Gliwa, Archiwum Emigracji, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu „Kurhanin ze Słociny” inspirowany postacią Stanisława Gliwy – Warsztaty i wystawa, Rzeszów News Słownik Pracowników Książki Polskiej – Suplement III, Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich

Kategoria:Londyńska Polonia Kategoria:Ludzie związani z paryską „Kulturą” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Słocina w Rzeszowie Kategoria:Polscy graficy Kategoria:Polscy drukarze Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Szczep Rogate Serce Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Więźniowie radzieckich więzień i obozów Kategoria:Zmarli w 1986 Kategoria:Żołnierze Polskich Sił Zbrojnych