Emmanuel Frémiet

thumb|200px|left|Centralna fontanna ze statuami trzech postaci kobiecych w parku w Świerklańcu thumb|200px|Statua Bertranda du Guesclin w Dinan

Emmanuel Frémiet (ur. 6 grudnia 1824 w Montrouge, zm. 10 września 1910 tamże) – francuski rzeźbiarz.

Życiorys Życie prywatne i edukacja Emmanuel Frémiet urodził się 6 grudnia 1824 roku w Montrouge pod Paryżem, w rodzinie o bogatych tradycjach artystycznych. Jego ciotką była malarka Sophie Frémiet, żona rzeźbiarza François Rude’a. Już jako pięciolatek pobierał lekcje rysunku w prywatnej szkole, zaś w wieku 13 lat został przyjęty do prestiżowej École des Arts Décoratifs w Paryżu. Mając 16 lat, rozpoczął praktykę u malarza i litografa Jacques’a-Christophe’a Wernera, szybko stając się głównym rysownikiem przygotowującym ilustracje przedstawiające zwierzęta i ludzi. Równolegle uczył się rzeźby – początkowo pod okiem swojej ciotki, a następnie w pracowni wuja François Rude’a.

Od najwcześniejszych lat Frémiet rozwijał też zamiłowanie do nauki i przyrody. Jako nastolatek godzinami szkicował egzotyczne zwierzęta w paryskim ogrodzie zoologicznym Jardin des Plantes – jednym z najstarszych ZOO w Europie. Dla pogłębienia wiedzy anatomicznej uczestniczył również w zajęciach paryskiej kostnicy, gdzie wykonywał rysunki i litografie fragmentów ludzkich ciał. Na zlecenie Muzeum Medycyny przygotowywał ponadto precyzyjne anatomiczne modele z wosku, przedstawiające rozmaite organy. Te doświadczenia ugruntowały jego drobiazgowość i naukowe podejście do sztuki – młody Frémiet od początku zwracał ogromną uwagę na realistyczne detale odwzorowywanych form.

W życiu prywatnym Emmanuel Frémiet związany był z paryskim środowiskiem intelektualnym i artystycznym. Około 1855 roku ożenił się – z tego małżeństwa pochodziła córka Marie, która później (w 1883 r.) została żoną wybitnego kompozytora Gabriela Faurégo. Artysta przez całe życie mieszkał i tworzył w Paryżu – tam też zmarł 10 września 1910 roku w wieku 85 lat. Został pochowany na cmentarzu w Louveciennes pod Paryżem.

Rozwój kariery artystycznej Pierwsze sukcesy artystyczne Frémieta przyszły bardzo wcześnie. Debiutował w Salonie Paryskim już w 1843 roku, mając 19 lat, prezentując rzeźbiarskie studium gazeli. W kolejnych latach wypracował sobie renomę zdolnego animalisty – w 1850 r. stworzył grupę przedstawiającą Rannego niedźwiedzia i rannego psa, którą państwowe Musée du Luxembourg niezwłocznie zakupiło do swoich zbiorów jako przykład nowoczesnej rzeźby realistycznej. We wczesnym okresie kariery Frémiet koncentrował się na małych rzeźbach zwierząt – samodzielnie odlewał je z brązu we własnej odlewni i sprzedawał kolekcjonerom z prywatnej pracowni przy Boulevard du Temple w Paryżu. Te nieduże figurki (m.in. psy, małpy, ptaki) cieszyły się powodzeniem, odznaczały się finezją i humorem, unikając nadmiernej brutalności typowej dla niektórych innych ówczesnych “animalistów”.

W połowie lat 50. XIX w. talent Frémieta został dostrzeżony przez dwór cesarski. W 1853 r. na Salonie pokazał on serię rzeźb przedstawiających ulubione psy myśliwskie cesarza Napoleona III (basset-houndy), co ugruntowało jego pozycję jako cenionego rzeźbiarza zwierzątJames Mackay, The Animaliers, E.B. Button and Co., Inc., 1973. W latach 1855–1859 otrzymał od Napoleona III prestiżowe zamówienie na cykl statuetek żołnierzy (głównie sceny batalistyczne z epoki napoleońskiej) – prace te nie zachowały się do naszych czasówPeter Fusco, H. W. Janson, The Romantics to Rodin, Los Angeles County Museum of Art, 1980, s. 272. Rosnąca sława przyniosła Frémietowi kolejne ważne zlecenia: w 1868 r. ukończył on pomnik konny cesarza Napoleona I, a w 1869 r. – konny posąg księcia Ludwika Orleańskiego, ustawiony na dziedzińcu odrestaurowanego zamku w Pierrefonds. Były to dzieła wpisujące się w nurt oficjalnej sztuki II Cesarstwa, gloryfikującej bohaterów Francji.

thumb|200px|Dziewica Orleańska na placu Piramid w Paryżu (1874)Po upadku Napoleona III (1870) Frémiet kontynuował karierę już w nowych realiach III Republiki. Jego najbardziej znane dzieło powstało właśnie w tym okresie: w 1874 roku w centrum Paryża odsłonięto pomnik Joanny d’Arc autorstwa Frémieta – złocony posąg Dziewicy Orleańskiej na koniu, ustawiony na Place des Pyramides. Inicjatorem tej realizacji był jeszcze Napoleon III – po klęsce Francuzów w wojnie francusko-pruskiej (1870) postać średniowiecznej bohaterki narodowej miała podnieść na duchu upokorzone społeczeństwo i stać się symbolem odrodzenia dumy narodowej. Rzeźbiarz sprawnie wywiązał się z zamówienia, jednak przez długi czas nie był zadowolony z efektu: zżymał się, że proporcje między koniem a jeźdźcem nie są idealne. Ostatecznie, wykorzystując prace konserwacyjne w mieście, w 1899 r. zdjął pomnik z cokołu i w swojej pracowni dokonał korekt – powiększył postać Joanny o 20 cm, wysmuklił szyję konia i dopracował detale uprzęży. Poprawiona wersja wróciła na plac, stając się jednym z symboli Paryża. Popularność tej rzeźby była tak duża, że doczekała się ona kopii: drugi odlew stanął w Nancy w 1889 r., a kolejne siostrzane posągi trafiły za ocean – do Filadelfii (1890) i Portland w USA. Pomnik Joanny d’Arc przyniósł Frémietowi uznanie i sławę międzynarodową. Lata 70. i 80. XIX wieku to okres pełnej dojrzałości artystycznej Frémieta. Rzeźbiarz zdobywał kolejne medale na Salonach (m.in. medal honorowy Salonu 1887 za grupę gipsową noszącą tytuł Goryl) i prestiżowe funkcje. W 1875 r., po śmierci mistrza animalistyki Antoine’a-Louisa Barye’ego, Frémiet objął stanowisko profesora rysunku zwierzęcego w Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu – formalnie potwierdziło to jego status następcy Barye’ego i najwyższego autorytetu w dziedzinie rzeźby animalistycznej. W 1878 r. artysta został odznaczony Orderem Legii Honorowej w stopniu oficera, zaś w 1892 r. wybrano go członkiem ekskluzywnej Académie des Beaux-Arts. Poczynając od lat 90., Frémiet realizował też liczne publiczne zamówienia pomnikowe: w 1897 r. ukończył monumentalny posąg św. Michała Archanioła na iglicę opactwa Mont Saint-Michel, a w 1899 – kolosalny pomnik inżyniera Ferdynanda de Lessepsa przy wejściu do Kanału Sueskiego. Ten ostatni niestety nie przetrwał: w 1956 r., podczas kryzysu sueskiego, rzeźbę zburzono na rozkaz nowych władz Egiptu jako symbol dawnej epoki. Emmanuel Frémiet był aktywny niemal do końca życia. Jeszcze w pierwszych latach XX w. tworzył i wystawiał, a także uczestniczył w życiu artystycznym Paryża jako nestor rzeźbiarzy. W 1900 r. otrzymał najwyższy honor państwowy – został Wielkim Oficerem Legii Honorowej. Zmarł w 1910 r., dożywszy docenienia swoich zasług i ugruntowania pozycji w historii sztuki francuskiej.

Twórczość Pomniki: „Dziewica Orleańska” na placu Piramid w Paryżu 1874, drugi posąg w Nancy 1889; posąg Wielkiego Kondeusza 1881

Rzeźby m.in.: „Ranny wyżeł” (Paryż), „Porwanie kobiety przez goryla” i in.

W 1899 roku u wejścia do Kanału Sueskiego w Suezie ustawiono dzieło Fremieta; kolosalny posąg Lessepsa, zniszczony w 1956 roku z rozkazu prezydenta Egiptu, Gamala Abdel Nasera.

Polska Dzieła Emmanuela Frémieta około 1870 roku ustawione zostały przy tarasie pałacu Guido Henckla von Donnersmarcka w Neudeck. Do dzisiaj zachował się zespół trzech fontann z pięcioma neobarokowymi rzeźbami wykonanymi z żeliwa, umieszczonymi na kamiennych postumentach. Rzeźby w fontannach bocznych ukazują walki zwierząt: „Konia z Lwicą” i „Jelenia z Niedźwiedziem” (strona południowa) oraz „Strusia z Wężem” i „Pelikanów z Rybą” (strona północna). Fontanna centralna przedstawia trzy nimfy podtrzymujące astrolabium. Rzeźby zostały wpisane do rejestru zabytków woj. śląskiego pod numerem B/596/86 z 16.07.1986 oraz z 25.02.2011.

Przypisy Mróz J. Żeliwne zwierzęta Cenne Bezcenne Utracone 2014 nr 1 s. 60. Program opieki nad zabytkami powiatu tarnogórskiego na lata 2015–2018 s. 102.

Linki zewnętrzne Rzeźby Emmanuela Frémieta w Świerklańcu – fotografie

Kategoria:Francuscy rzeźbiarze Kategoria:Wielcy Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Urodzeni w 1824 Kategoria:Zmarli w 1910 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Passy Kategoria:Ludzie urodzeni w Montrouge