Chocianów (tuż po wojnie KaczanówPierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945., Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie polkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chocianów. Leży we wschodniej części Borów Dolnośląskich, na zachód od Lubina i na północ od Chojnowa.
Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miasto liczyło 7455 mieszkańców (458. miejsce w kraju).
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. legnickiego. Na północ od Chocianowa znajdują się Lasy Chocianowskie.
Historia thumb|left|Pieczęć Bolka Surowego – inicjatora budowy zamku thumb|left|Zabudowa rynku w Chocianowie thumb|left|Park pałacowy jesienią
.
W średniowieczu wieś przekształciła się w ośrodek górniczy. W 1430 uruchomiono kuźnię żelaza. Miejscowość leżąca w księstwie legnickim była wielokrotnie zastawiana lub dzierżawiona. W 1444 księżna Elżbieta Hohenzollern przekazała Chocianów jako lenno braciom Krzysztofowi i Mikołajowi von Dornheimom. Następnie miejscowość była w posiadaniu rodu von Schellendorfów (1507–1518), von Nositzów (1587–1613), von Stoschów (1613–1722), von Redernów (1722–1766) i von Dohnów (1766–1945).
W 1703 baronowa Katarzyna Freiin von Stosch z domu von Kottwitz nadała miejscowości prawa miejskie, równocześnie zwalniając z poddaństwa mieszczan i rzemieślników, a kmieciom, zagrodnikom i chałupnikom nadała przywileje. Nowe miasto uzyskało przywilej organizowania jarmarków; wyznaczono również rynek o pierzejach 60×80 metrów. W 1713 Habsburgowie potwierdzili przywilej jarmarczny, ale miasto nie rozwijało się i w 1742 zostało pozbawione praw miejskich, stając się osadą targowąWaldemar Bena opis do mapy "Bory Dolnośląskie, Przemkowski Park Krajobrazowy" Wydawnictwo Turystyczne Plan, Jelenia Góra 2004 .
Przyspieszenie rozwoju miasta nastąpiło w połowie XIX wieku. W dwóch pożarach (w maju i wrześniu) 1847 spłonęło prawie całe miasteczko, po czym nastąpiła jego całkowita odbudowa. Jednocześnie w 1854 Anton Schlittgen i Hasse zbudowali hutę żelaza „Maria”, bazującą początkowo na miejscowych, ubogich złożach rud darniowych, a następnie na importowanych ze Szwecji wysokoprocentowych magnetytowych rudach żelaza. Dzięki obecności huty powstało kilka innych zakładów wytwarzających produkty z żeliwa, a w 1891 otworzono linię kolejową z Rokitek do Przemkowa.
Pod koniec XIX w. w miejskiej hucie pracował chemik Carl Bosch, późniejszy laureat Nagrody Nobla z 1931, który wynajmował mieszkanie w budynku nr 2 w rynku. W 1895Dziennik Urzędowy Pruskiej Regencji w Legnicy z 1895, Nr 37, poz. 577 Chocianów odzyskał prawa miejskie, a w 1899 zbudowano ratusz. Na początku XX wieku miasto zgazyfikowano (1906) i zelektryfikowano (1924). W 1915 uruchomiono linię kolejową do Lubina. Powstał też wtedy tor motocyklowy, gdzie odbywały się wyścigi. W czasie wielkiego kryzysu huta została zamknięta (1931) i nie działała do 1936.
W czasie II wojny światowej w Chocianowie Niemcy utworzyli obóz pracy, będący filią Groß-Rosen, obsługujący fabrykę silników lotniczych działającą na terenie huty. W 1945 w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej w walkach z niemieckimi wojskami o miasto uczestniczył m.in. 6 Gwardyjski Korpus Pancerny z 1. Frontu Ukraińskiego Armii CzerwonejBolesław Dolata, Tadeusz Jurga, Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939–1945. Wybrane miejsca bitew, walk i akcji bojowych. Warszawa 1971, s.62..
W 1951 w dawnej fabryce silników założono Fabrykę Urządzeń Mechanicznych CHOFUM. W 1955 roku, staraniem sztabu Północnej Grupy Wojsk Radzieckich, w miejscu zbiorowej mogiły żołnierzy radzieckich na placu Wolności (których zwłoki przeniesiono na cmentarz wojenny) wzniesiono pomnikRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, , str. 403.
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: układ urbanistyczny z 1. ćw. XVIII w.; kościół pomocniczy pw. św. Józefa Oblubieńca z 1865 r. (starszy z 1680 r.), klasycystyczny z renesansowymi elementami wystroju (np. chrzcielnica z 1585 r.) pochodzącymi ze starszej świątyni; cmentarz katolicki, obecnie komunalny, z lat 1731–1945; zespół pałacowy z lat 1728–1732, przebudowany w XIX/XX w., obejmujący: pałac w Chocianowie z 1. połowy XVIII wieku, pawilon parkowy, park.
Inne obiekty historyczne: wieża widokowa na Wzgórzu Fryderyki (165 m n.p.m., ) – położona w lesie około 5 km na południowy zachód od miasta. Wieża została zbudowana w stylu neogotyckim w XIX w. na cześć hrabiny Friederike von Reichenbach-Goschütz (1740–1814), matki Wilhelma Augusta zu Dohna-Schlodien (1769–1837).
Demografia Piramida wieku mieszkańców Chocianowa w 2014 roku. 690x480px
Transport Przez Chocianów przebiegają drogi: Droga wojewódzka nr 328: Złotoryja – Chojnów – Chocianów – Przemków – Nowe Miasteczko Droga wojewódzka nr 331: Chocianów – Polkowice – Rynarcice
Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki (dekanat Chocianów): parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Świadkowie Jehowy: zbór Chocianów (Sala Królestwa ul. Piotrowska 10A)
Sport Klub piłkarski Stal Chocianów został założony w 1950 roku. Obecnie gra w Lidze Okręgowej dolnośląskiej.
Miasta partnerskie JuvignéSite officiel de la mairie de Juvigné en Mayenne 53.
Osoby związane z Chocianowem
Zobacz też Chocianów (stacja kolejowa) Carl Bosch Robert Grzywna Włodzimierz Chomicki
Przypisy
Bibliografia U. Romaniuk, Długa droga do miasta, „Słowo Polskie”, 29.03.2007. artykuł w „Odkrywcy” o tajnej jednostce w Chocianowie.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta w województwie dolnośląskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku