Eurodac (ang. European Dactyloscopy, Europejski Zautomatyzowany System Rozpoznawania Odcisków Palców) – system informatyczny zbierający odciski palców azylantów i nielegalnych imigrantów na obszarze Unii Europejskiej.

Eurodac utworzono na podstawie rozporządzenia Rady Unii Europejskiej nr 2725/2000 z dnia 11 grudnia 2000Rozporządzenia Rady Unii Europejskiej nr 2725/2000 z dnia 11 grudnia 2000 r. dotyczącego ustanowienia systemu Eurodac do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania Konwencji Dublińskiej., które zostało zmienione „rozporządzeniem o Eurodac”Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia systemu Eurodac do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania rozporządzenia (UE) nr 604/2013 w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca oraz w sprawie występowania o porównanie z danymi Eurodac przez organy ścigania państw członkowskich i Europol na potrzeby ochrony porządku publicznego, oraz zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1077/2011 ustanawiające Europejską Agencję ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (rozporządzenie o Eurodac).. Celem funkcjonowania Eurodac jest umożliwienie wskazania państwa właściwego do badania wniosków o azyl wniesionych w państwie członkowskim UE, zgodnie z przepisami konwencji dublińskiej oraz w celu ułatwienia stosowania tej konwencji. Konwencję dublińską zastąpiło rozporządzenie Rady (WE) nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003Rozporządzenie Rady (WE) nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r. ustanawiające kryteria i mechanizmy określania Państwa Członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w jednym z Państw Członkowskich przez obywatela państwa trzeciego., które zostało zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca..

System Eurodac składa się z: jednostki centralnej – z systemem rozpoznawania odcisków palców (ustanowiona w ramach Komisji Europejskiej); centralnej bazy danych, w której dane określone w rozporządzeniu o Eurodac są przetwarzane dla celów porównywania odcisków palców (do bazy mają dostęp pracownicy odpowiednich służb we wszystkich krajach członkowskich oprócz Danii, która nie uczestniczy w systemie); środków służących do przesyłania danych pomiędzy państwami członkowskimi UE i centralną bazą danych.

Przekazanie odcisków palców przez migranta poszukującego ochrony jest wymogiem prawa unijnego. Cyfrowy zapis linii papilarnych pobrany z wszystkich 10 palców jest przesyłany do jednostki centralnej, gdzie następuje automatyczne sprawdzenie, czy taki odcisk palca znajduje się już w bazie danych (na zasadzie podobieństwa do istniejącego w bazie obrazu), jak również zapisanie pobranego, dotąd nieznanego, nowego odcisku do bazy. Identyfikacja tożsamości osoby następuje wyłącznie przez jej odciski placów, nie mają znaczenia dokumenty, takie jak np. paszport, dowód osobisty. Oparta na biometryce charakterystyka człowieka jest unikalna i trwała, zaś poziom pomyłek wynosi maksymalnie 0,1–2%. W bazie zapisywany jest obraz odcisku, płeć osoby, data oraz numer pobrania w danym kraju. Specjalny system AFIS (Automated Fingerprint Identfication System – Automatyczny System Identyfikacji Daktyloskopijnej), który został uruchomiony w styczniu 2003 r., wspomaga państwa członkowskie w zakresie wykrycia, czy osoba przekraczająca granicę ubiegała się już wcześniej o ochronę międzynarodową poprzez próbę wjazdu do UE z terytorium innego państw członkowskiego lub czy przekraczała wcześniej nielegalnie granicę UE. System obejmuje wszystkie państwa członkowskie oraz Szwajcarię, Norwegię, Liechtenstein i Islandię.

Identyfikacja przeprowadzana w ten sposób powinna zachodzić na jak najwcześniejszym etapie procedury przekraczania granicy UE. Zgodnie z wytycznymi nie powinna być przeprowadzona dwukrotnie, np. oddzielnie na potrzeby systemu unijnego i krajowego. Państwo członkowskie musi zapewnić, by pobieranie, przechowywanie i transmisja danych dotyczących odcisków palców były zgodne z wymogami Centralnego Systemu Eurodac.

W 2015 r. opracowane zostały dobre praktyki odnoszące się do sytuacji, gdy migrant (osoba poszukująca ochrony) nie chce poddać się procedurze pobrania odcisków palców. W pierwszej kolejności należy daną osobę pouczyć o konsekwencjach odmowy współpracy (obowiązek według prawa UE niezbędny do dalszych starań o ochronę na terenie UE, czy też transfer do innego państwa członkowskiego), w drugiej – jeśli zachodzi wciąż odmowa współpracy – osoba może zostać uznana za nieregularnego (nielegalnego) migranta, a państwo może zastosować dostępne środki detencji, włącznie z przymusowym wydaleniem do kraju pochodzenia lub przybycia. W sytuacji, gdy dana osoba złożyła wniosek o ochronę, ale uchyla się przed oddaniem odcisku palca, państwo może rozważyć zatrzymanie osoby i wdrożenie procedury sprawdzającej jej sytuację. W oparciu o narodowe i unijne przepisy, państwo członkowskie może kolejno uznać daną osobę za podlegającą procedurze przyspieszonej decyzji o zawróceniu z zakazem wjazdu na 5 lat. W każdym wypadku państwo musi zapewnić takiej osobie prawo do uzyskania informacji o systemie dublińskim niezależnie od jej statusu (migrant nieregularny, osoba poszukująca azylu). Tylko w uzasadnionych przypadkach państwo członkowskie może rozważyć użycie minimalnego środka przymusu, jednak kluczowe w tym zakresie jest przestrzeganie Karty Praw Podstawowych oraz właściwe określanie osób podlegających zdarzeniu. W sytuacji, gdy opuszki palców są u migranta uszkodzone (skaleczone, sklejone itp.) państwo członkowskie może zdecydować, czy przetrzyma daną osobę do czasu poprawy stanu jej skóry i pobierze odciski w przewidywalnym okresie czasu, czy jednak dana osoba powinna podlegać przepisom o wydaleniu, czy udzieleniu ochrony.

Wraz z nowym brzmieniem rozrządzenia o Eurodac (Rozporządzenie 603, 2013) od 2015 r. systemu tego mogą używać służby w zakresie prewencji, wykrywania i śledzenia akcji terrorystycznych oraz poważnych przestępstw, w tym Europol. Rozszerzone użycie Eurodac wpłynęło na dyskusję o problemach wynikających z nadużywania i nieprzestrzegania zasad operowania systemem, zwłaszcza w zakresie prawa do ochrony danych osobowych dotyczących pobierania, gromadzenia i porównywania unikalnych odcisków linii papilarnych, np. z systemem VIS.

Dane statystyczne Eurodac zawierają informacje o liczbie zestawów odcisków palców pobranych przez państwa członkowskie w każdym roku kalendarzowym. Zebrane są w kategorie, z których najważniejsze są następujące (dla osób powyżej 14 roku życia):

1. osoby ubiegające się o ochronę, które złożyły odpowiedni wniosek w państwie członkowskim,

2. osoby pochodzące z kraju trzeciego, zatrzymane w związku z nielegalnym przekroczeniem granicy zewnętrznej UE,

3. osoby pochodzące z kraju trzeciego, które nielegalnie przebywały na terytorium państwa członkowskiego,

4. i 5. osoby poszukiwane przez organy ścigania ze związku z podejrzeniem o terroryzm lub przestępstwa kryminalne.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości Kategoria:Migracje ludności Kategoria:Bazy danych