thumb|Parzysta pierzeja ul. Brzeskiej, widok z ul. Kijowskiej thumb|Kamienice przy ul. Brzeskiej widziane z bazaru Różyckiego, na wprost kamienica Menachema Rotlewiego (nr 18) Ulica Brzeska – ulica w dzielnicy Praga-Północ w Warszawie.
Ulica jest jednym z reliktów dawnej Pragi XIX i XX wieku. Jest uważana za centrum tzw. północnopraskiego trójkąta bermudzkiego czyli najniebezpieczniejszej części dzielnicy. Wyznacza także wschodnią pierzeję bazaru Różyckiego.
Historia Na odcinku od ulicy Kijowskiej do ulicy Ząbkowskiej wytyczona po roku 1870, gdy odnotowano fakt wykupu gruntu przez magistrat. Po raz pierwszy pojawia się na planie z roku 1873. Została wytyczona w pobliżu Dworca Terespolskiego, nazywanego także Brzeskim. Jej zaplanowany w okresie międzywojennym odcinek do ulicy Białostockiej, który miał nosić nazwę ulicy Słonimskiej, przebito po 1945.
Najstarszym zachowanym obiektem przy ulicy jest Gmach Szkoły Technicznej Kolei Warszawsko-Terespolskiej (nr 12), który od 1900 był siedzibą Szpitala Kolei Skarbowych Nadwiślańskich. Został wzniesiony w latach 1872–1873 według projektu Anzelma Krysińskiego. W 1910 na posesji szpitala, od strony ul. Markowskiej, wzniesiono neogotycką kaplicę Najświętszego Serca Pana Jezusa, ufundowaną przez siostry kanoniczki. W okresie międzywojennym placówka działała pod zarządem PKP pod nazwą Szpital Kolejowy; miała ok. 100 łóżek. Po 1945 szpital został rozbudowywany i zmodernizowany; zmienił także nazwę na Szpital Kolejowy im. dr M. Okońskiego.
W 1882 na posesji znajdującej się między ulicami: Targową, Ząbkowską i Brzeską otwarto bazar Różyckiego.
Około 1900 na dużej posesji pomiędzy Brzeską i Markowską powstał czterokondygnacyjny młyn parowy należący do spółki Schultz i Parzyński, a około 1912 magazyn mąki. Po przejęciu za długi przez Bank Handlowy po pożarze w 1934 młyn został przekształcony w kaszarnię. Zakład zamknięto po 1970. Z obiektu zachowały się zrujnowany budynek portierni i biura znajdujący się przy ulicy.
W latach 1905–1914 po wschodniej stronie ulicy wzniesiono kilka kamienic o wyższym standardzie. Eklektyczne fasady kamienic kontrastowały często ze skromnymi wnętrzami, a wiele kamienic posiadało kilka podwórzy. Kamienice przy Brzeskiej należały w większości do właścicieli pochodzenia żydowskiego. Zamieszkiwali je głównie kolejarze, dorożkarze i robotnicy. W latach 1905–1914 powstało przy Brzeskiej, po jej wschodniej stronie, kilka kamienic o wyższym standardzie. Pod nr 24 wzniesiono budynek automatycznej centrali telefonicznej, jeden z sześciu tego typu obiektów na terenie Warszawy należących do Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej (PAST).
W czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku na ulicy wzniesiono barykadę.
W czasie powstania warszawskiego budynek PAST-y został na krótko opanowany przez żołnierzy Obwodu VI Praga Armii Krajowej w pierwszym dniu powstania warszawskiego. W ceglanej ścianie budynku zachowały się ślady kul niemieckiego ostrzału. Wydarzenia z 1 sierpnia 1944 upamiętnia napis i „kotwica” Polski Walczącej. 14 września 1944 ulica została opanowana przez oddziały 1 Armii Wojska Polskiego.
Po wojnie pod nr 29/31 działała popularna restauracja „Schron u Marynarza”, której współwłaścicielem (z Józefem Brzeskim) był ważący ponad 200 kg były marynarz Wincenty Andruszkiewicz. W wielu kamienicach funkcjonowały nielegalne punkty sprzedaży alkoholu (tzw. mety).
Po 1945 roku do kamienic przy ulicy przesiedlano osoby eksmitowane z innych lokalizacji, w tym pochodzące z marginesu społecznego, pojawili się także tzw. dzicy lokatorzy. Był to główny powód, dla którego ulica zyskała złą sławę. W 2009 zlikwidowano Szpital Kolejowy im. dr M. Okońskiego.
Na podwórkach kamienic pod nr 9, 11, 13, 15/17, 17a i 21 znajdują się kapliczki.
W 2009 założenie urbanistyczne ulicy Brzeskiej na odcinku pomiędzy ulicami Ząbkowską i Kijowską zostało wpisane do rejestru zabytków.
W 2022 deweloper rozebrał zabytkowe relikty młyna parowego Schutza i Parzyńskiego (nr 8) w celu ich ponownego wkomponowania we front nowo wzniesionego w tym miejscu budynku mieszkalnego.
Ważniejsze obiekty Siedziba spółki 11 bit studios (nr 2) Szpital im. Michała Okońskiego (nr 12) Bazar Różyckiego Zabytkowa kamienica Menachema Rotlewiego z lat 1913–1914 w stylu wczesnomodernistycznym (nr 18) Budynek jednej z automatycznych central telefonicznych Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej, miejsce walk podczas powstania warszawskiego (nr 24)
W kulturze masowej Realia ulicy Brzeskiej i tej części Warszawy podczas okupacji niemieckiej opisała w Notatkach z prawobrzeżnej Warszawy Sabina Sebyłowa, która przez większość życia mieszkała w kamienicy nr 5. W okresie PRL ulica występowała często w powieściach milicyjnych. Ulica i jej mieszkańcy zostali opisani w reportażu Barbary Łopieńskiej Ulica Brzeska (1976)
Przypisy
Brzeska Kategoria:Praga-Północ