thumb|Akt Pokoju toruńskiego z 1466 roku thumb|Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach (lenno Polski) i (suwerenne) państwo zakonu krzyżackiego w Inflantach (zobacz też Konfederacja Inflancka) po roku 1466|alt=Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach (lenno Polski) i (nie w pełni suwerenne) państwo zakonu krzyżackiego w Inflantach Drugi pokój toruński – traktat zawarty w Toruniu 19 października 1466 roku pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim, kończący wojnę trzynastoletnią, trwającą w latach 1454–1466.
Obie strony zgodziły się zabiegać o potwierdzenie traktatu przez papieża Pawła II oraz cesarza rzymskiego Fryderyka III, jednak strona polska podkreśliła (a strona krzyżacka się z tym zgodziła), że potwierdzenie to nie będzie konieczne do uznania ważności układu. Rozmowy pokojowe toczyły się w Nieszawie (dzisiejsza Mała Nieszawka) od 23 września 1466 roku, a w końcowej fazie zostały przeniesione do Torunia.
Traktat podpisano w Dworze Artusa, a następnie w gotyckim franciszkańskim kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny odprawiono mszę dla uczczenia zawartego pokoju.
Postanowienia II pokoju toruńskiego Zmiany terytorialne Królestwo Polskie odzyskało Pomorze Gdańskie z Gdańskiem i Żuławami Gdańskimi i Wielkimi Malborskimi, ziemię chełmińską i ziemię michałowską, Królestwo Polskie uzyskało ziemie pruskie – na wschód od Nogatu, czyli Żuławy Małe Malborskie i Elbląskie, a w ich obrębie miasta pruskie, m.in. Malbork i Elbląg, a także jezioro Druzno, Tolkmicko, okręg pasłęcki i Dzierzgoń, ponadto Warmię. ziemie lenne Królestwa Polskiego zorganizowano w Prusach Zakonnych, ze stolicą w Królewcu.
Zobowiązania wielkiego mistrza krzyżackiego każdy nowo obrany mistrz miał w ciągu 6 miesięcy złożyć królowi polskiemu hołd lenny, wielki mistrz stawał się senatorem królewskim, zobowiązanym do uczestnictwa w radzie królewskiej na wezwanie władcy polskiego, włącznie z prawem udziału w elekcji nowego władcy, wielki mistrz miał obowiązek udzielenia pomocy zbrojnej Polsce (obowiązek ten odroczono na okres 20 lat) i był ograniczony w sprawach polityki zagranicznej na rzecz króla polskiego; krzyżakom zakazano również prowadzenia wojen przeciwko katolikom bez zgody królów Polski; wszyscy jeńcy wojenni obu stron mieli zostać zwolnieni.
Inne traktat zabraniał Krzyżakom zabiegania o zwolnienie z przysięgi wierności, składanej królowi polskiemu i korzystania z ewentualnie udzielonego zwolnienia (dotyczyło to czynników wyższych i postronnych np. papieskich), skład Zakonu, do połowy stanu miał być werbowany spośród poddanych Królestwa Polskiego, czyli Korony i królewskiej części Prus, traktat zapewniał amnestię dla poddanych króla polskiego i Zakonu, traktat zapewniał swobodę kontaktów handlowych na terenach całych Prus, dokonano sekularyzacji biskupstwa chełmińskiego, poddając je zwierzchnictwu arcybiskupa gnieźnieńskiego, biskupstwo pomezańskie nie uległo sekularyzacji, ale pozostawały w użytkowaniu zakonu jako jego władztwo terytorialne, traktat miał być potwierdzony przez papiestwo, które formalnie utrzymywało zwierzchnictwo nad Prusami.
Skutki Traktat, przez przywrócenie dostępu do morza i tym samym umożliwienie eksportu zboża i innych towarów na zachód Europy, na około dwieście lat określił kierunek politycznego, ekonomicznego i społecznego rozwoju Rzeczypospolitej.
Pomimo bezsprzecznie dużych zysków terytorialnych i politycznych, drugi pokój toruński często uważa się za niewykorzystaną szansę dla Polski, ponieważ nie doprowadził on do całkowitej likwidacji zagrożenia krzyżackiego. Nieprecyzyjne zapisy traktatu dotyczące statusu Prus Zakonnych doprowadziły do późniejszych prób uniezależnienia się i zrzucenia statusu lenna, w tym poprzez ostatnią wojnę polsko-krzyżacką w latach 1519–1521. Kwestia Prus pozostała zarzewiem konfliktów przez kolejne stulecia, aż do zaboru Prus Książęcych przez Prusy brandenburskie i ich udziału jako Królestwo Prus w pierwszym rozbiorze Polski w roku 1772.
Zobacz też stosunki polsko-krzyżackie traktat krakowski
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Drugi pokój toruński Dokumenty II pokoju toruńskiego z 1466 roku Drugi pokój toruński. Z prof. Marianem Biskupem rozmawia Ewa Zientara Przekład polski układu toruńskiego