Samuel Smiles (23 grudnia 1812 w Haddington – 16 kwietnia 1904 w Kensington) – szkocki pisarz, dziennikarz i reformator społeczny, autor książki Self-Help (1859), uważanej za fundamentalne dzieło wiktoriańskiego liberalizmu. Jego dzieła promujące samodoskonalenie i pracę nad charakterem wywarły wpływ na brytyjską myśl społeczną XIX wieku oraz polską inteligencję po powstaniu styczniowym.
Życiorys Samuel Smiles urodził się jako najstarsze z jedenaściorga dzieci w rodzinie drobnych kupców wyznających presbitarianizm. W wieku 14 lat rozpoczął przyuczanie do zawodu lekarza, co umożliwiło mu studia medyczne na Uniwersytecie w Edynburgu w 1829 roku. Po śmierci ojca w 1832 roku podczas epidemii cholery, matka utrzymywała rodzinę prowadząc sklep, co wpłynęło na przyszłe poglądy Smilesa o samopomocy. W 1832 roku uzyskał dyplom lekarza.
W 1838 roku Smiles porzucił praktykę lekarską i został redaktorem Leeds Times, popierając radykalne reformy polityczne. W 1840 roku objął funkcję sekretarza Leeds Parliamentary Reform Association, wspierającej cele czartyzmu, jednak pod koniec lat 40. XIX wieku dystansował się od radykalnego ruchu. W 1843 roku poślubił Sarah Ann Holmes Dixon, z którą miał pięcioro dzieci – trzy córki i dwóch synów.
W 1845 roku Smiles rozpoczął karierę w przemyśle kolejowym jako sekretarz Leeds & Thirsk Railway, a następnie pracował w South Eastern Railway do 1866 roku. Doświadczenia te zainspirowały go do napisania biografii George'a Stephensona (1857) oraz monumentalnego pięciotomowego Lives of the Engineers (1861–1862).
Self-Help i jego odbiór W 1859 roku Smiles opublikował Self-Help, której rękopis został wcześniej odrzucony przez wydawnictwo Routledge. Sukces był natychmiastowy – w pierwszym roku sprzedano 20 000 egzemplarzy, a do śmierci autora ponad ćwierć miliona w Wielkiej Brytanii. Książka została przetłumaczona na niemal wszystkie główne języki europejskie. Smiles opublikował także Character (1871), Thrift (1875), Duty (1880) i Life and Labour (1887).
W języku polskim Self-Help wydano w 1867 roku jako Pomoc własna nakładem „Przeglądu Tygodniowego". Dla pokolenia po powstaniu styczniowym książka stała się ideologicznym manifestem, kształtującym postyczniowe projekty modernizacji społecznej. Polska wersja została przygotowana z niemieckiego opracowania i uzupełniona o polskie biografie. Kolejne wydania ukazały się w 1879 roku nakładem „Przeglądu Tygodniowego" oraz w 1908 roku w wydawnictwie Gebethner i Wolff. Również Character (O charakterze) wydano w Polsce w 1873 roku.
Śmierć i spuścizna
W 1866 roku Smiles został prezesem National Provident Institution, ale zrezygnował w 1871 roku po udarze. Zmarł 16 kwietnia 1904 roku w Kensington w wieku 91 lat i został pochowany na cmentarzu Brompton w Londynie. Jego autobiografia została opublikowana pośmiertnie w 1905 roku pod redakcją Thomasa Mackaya.
Dzieła Smilesa wywarły głęboki wpływ na wiktoriańską kulturę – George Bernard Shaw nazwał go "współczesnym Plutarchem".George Bernard Shaw, Fabian Essays in Socialism, London 1891 Prawnukiem Smilesa jest brytyjski podróżnik Bear Grylls.
Zobacz też Czartyzm Epoka wiktoriańska Pozytywizm
Przypisy
Bibliografia Adrian Jarvis, Samuel Smiles and the Construction of Victorian Values, Sutton Publishing, 1997 Thomas Mackay (red.), The Autobiography of Samuel Smiles, LL.D., John Murray, London 1905 George Bernard Shaw, Fabian Essays in Socialism, London 1891 Ilustrowana encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego (tom 8)
Kategoria:Brytyjscy pisarze Kategoria:Brytyjscy dziennikarze Kategoria:Pochowani na cmentarzu Brompton w Londynie Kategoria:Urodzeni w 1812 Kategoria:Zmarli w 1904