Tadeusz Morski herbu Topór, pseud. i krypt.: Un Polonais; T. M. (ur. 1754, zm. 1 września 1825 w Krakowie) – publicysta, poeta, tłumacz, dyplomata, polityk, pełnomocnik Rady Najwyższej Narodowej w ziemi stężyckiej i powiecie garwolińskim w czasie insurekcji kościuszkowskiejJerzy Kowecki, Pospolite ruszenie w insurekcji 1794, Warszawa 1963, s. 123., wolnomularzLudwik Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s. 197., poseł Rzeczypospolitej w Królestwie Hiszpanii w 1790 rokuRocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 81., poseł ekstraordynaryjny Rzeczypospolitej w Madrycie w 1792 rokuJerzy Łojek, Materiały cło historii polskiej służby zagranicznej w latach 1788— 1795, w: Przegląd Historyczny, 53/2, 1962, s. 522..

Życiorys Urodził się w Małopolsce (prawdopodobnie na ziemi przemyskiej), jako syn Antoniego, późniejszego kasztelana lwowskiego, i Anny z Siemianowskich. W latach 1761–1762 uczęszczał do Collegium Nobilium jezuitów we LwowieKazimierz Puchowski, Jezuickie kolega szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Gdańsk 2007, s. 567.. Kształcił się u warszawskich teatynów, a w latach 1766–1768 w Szkole Rycerskiej. Nieco później prawdopodobnie podjął służbę w wojsku saskim. W 1776 roku został szambelanem królewskim Stanisława Augusta, wkrótce otrzymał ksztelanię przemyską. W okresie Sejmu Czteroletniego współpracował (jako publicysta) ze stronnictwem patriotycznym. W 1790 został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Świętego Stanisława, Warszawa 2006, s. 201.. W 1791 uzyskał, przy poparciu Ignacego Potockiego, nominację królewską na stanowisko poselskie w misji dyplomatycznej w Madrycie (starał się o nią również Józef Ankwicz) zatwierdzoną następnie przez Deputację Spraw Zagranicznych.

W wyniku problemów finansowych misja w Madrycie została zlikwidowana w lipcu 1791 roku (pozostał tam tylko Chargé d’affaires Kajetan Zbyszewski). Tadeusz Morski po opuszczeniu we wrześniu hiszpańskiej placówki przez krótki czas przebywał w Anglii. W tym czasie w listach do Potockiego rozgoryczony pisał iż jego odwołanie ma swoją przyczynę we wrogości Chreptowicza. Po powrocie do kraju otrzymał wypłatę 6 tysięcy złotych polskich (ekspens korespondencyjny, wcześniej dostał z góry 2600 florenów zapłaty za pół roku pracy na placówce) a w październiku otrzymał z rąk króla Order Orła Białego.

W 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa PolskiegoAkcesy do konfederacji warszawskiej rządu i obywatelki Wielkiego Księstwa Litewskiego, podał Euzebiusz Łopaciński, w: Ateneum Wileńskie, r. XI, Wilno 1936, s. 355..

Twórczość Tadeusz Morski był autorem Uwagi nad pismem Seweryna Rzewuskiego... będącej odpowiedzią na O sukcesji tronu w Polszcze. Rzecz krótka. (1790). Wkrótce po powrocie (1792) opublikował książkę Myśli o potrzebie i sposobach przysposobienia młodzieży do służby dyplomatycznej w Polszcze, w której postulował likwidację wszystkich misji dyplomatycznych z wyjątkiem państw ościennych. Był również autorem poematów heroikomicznych według Jeana-Baptiste Louisa Gresseta Pulpit żyjący (1781).

Ważniejsze utwory Uwagi o chłopach, Warszawa (1788); przedr.: "Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego" t. 1, Wrocław 1955, (według H. Mościckiego autorem był brat Tadeusza – Onufry) Uwagi nad pismem Seweryna Rzewuskiego, hetmana polnego kor., O sukcesji tronu w Polszcze, (Warszawa 1790); przedr.: "Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego" t. 1, Wrocław 1955 Myśli o potrzebie i sposobach przysposobienia młodzieży do służby dyplomatycznej w Polszcze, Warszawa 1792; wyd. następne: wyd. H. Mościcki, Warszawa 1919 Do Kościuszki w dniu imienin w Sieniawie, powst. 1792, z rękopisu Biblioteki Polskiej w Paryżu wyd. W. Dzwonkowski: Kościuszko w Galicji jesienią 1792 r., "Tygodnik Ilustrowany" 1917, nr 43 Lettre... à M. l'Abbé de Pradt, ex-archevêque de Melines, ci-devant chevalier de l'ordre de la Réunion de Hollande et ambassadeur de France à la cour de Varsovie, Warszawa 1815; wyd. następne: Paryż 1815; Lipsk 1816; autograf: Biblioteka Polska w Paryżu Lettre d'un Polonais à la grandeur Mr. de Pradt, sur la politique de sastreusse pour l'Europe en général et en particuliers très funeste pour la Pologne, Getynga 1816, (zapis i autorstwo według H. Mościckiego).

Przekłady J. B. L. Gresset: Vert-vert, czyli szpak klasztornego chowania, Warszawa 1779; wyd. następne: wyd. 2 uzupełnione Warszawa 1781 (dod. wiersz: Manifest szpaka przeciw dudkowi); wyd. 3 Złoczów 1894 J. B. L. Gresset: Pulpit żyjący. Poema polskie na model Gresseta..., Gdańsk (Warszawa) 1781.

Listy i materiały Do E. Wodzickiego z roku 1780, rękopis: Ossolineum, sygn. 11668/II Do Stanisława Augusta 21 listów z lat 1780-1792, oraz 1 list od Stanisława Augusta z roku 1792, rękopisy: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 672-673, 697, 699, 721, 723, 734, 927 Do I. Potockiego 20 listów z lat 1788-1794 i bez daty, rękopisy: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 280, 372); listy z 18 czerwca i 11 lipca 1790 cyt. B. Dembiński w: Polska na przełomie, Warszawa (1913) Korespondencja z lat 1791-1793 z K. Zbyszewskim (8 listów), J. d'Andŭaga, A. Qŭeneaŭ, min. de Florida Blanca (13 listów), S. de Velasco y Coello; rękopis: Ossolineum, sygn. 923/I Trzydzieści osiem raportów do min. H. Mareta z roku 1812; zeszyty Opisu statystycznego guberni wołyńskiej, podolskiej i ukraińskiej oraz list od Mareta z 22 lipca 1812; rękopisy: Arch. Nationales w Paryżu, sygn. AF 1648, AF IV 1650 Do D. de Pradta i H. Mareta z roku 1812, rękopis: Arch. du Ministère des Affaires Étrangères w Paryżu (Pologne 331) Do A. Kosińskiego z roku 1812, rękopis znajdował się w Bibliotece Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznań, sygn. 515 Korespondencja z M. Wielhorskim z roku 1812 (5 listów), rękopisy znajdowały się w Bibliotece Krasińskich, sygn. 4694, 4696 Do K. Koźmiana (brak daty) w zbiorze z lat 1813-1839, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2031, t. 2.

Materiały dotyczące Morskiego znajdują się ponadto w rękopisach Ossolineum, sygn. 487/III, 720/I.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Dzieła Tadeusza Morskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Collegium Nobilium jezuitów we Lwowie Kategoria:Członkowie Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego 1812 Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Deputaci i przedstawiciele terenowi władz powstania kościuszkowskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Tadeusz Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Posłowie I Rzeczypospolitej w Królestwie Hiszpanii Kategoria:Posłowie nadzwyczajni I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy poeci XVIII wieku Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Szambelanowie Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Powstańcy kościuszkowscy Kategoria:Polscy wolnomularze Kategoria:Urodzeni w 1754 Kategoria:Zmarli w 1825