Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych

mały|skala|Bogusław Trela, Przewodniczący PKBWL w latach 2020–2023 – uhonorowany za pracę na rzecz PKBWL odznaką honorową „Zasłużony dla transportu Rzeczypospolitej Polskiej”. Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych (PKBWL) – polska niezależna stała komisja działająca przy ministrze właściwym do spraw transportu (od 2018 roku Ministerstwo Infrastruktury). Powołana do życia w 2002 rokuO Komisji ., prowadząca badania zdarzeń lotniczych, czyli wypadków, poważnych incydentów i w niektórych okolicznościach incydentów lotniczych. PKBWL wykonuje swoje zadania w imieniu ministra właściwego do spraw transportu. Główna siedziba PKBWL znajduje się w Warszawie, z kolei dwa przedstawicielstwa terenowe PKBWL znajdują się w Gliwicach i Poznaniu Przedstawicielstwa terenowe PKBWL PKBWL..

Historia Do wejścia w życie w 2002 r. nowej ustawy – Prawo lotnicze obowiązki prowadzenia badań zdarzeń lotniczych realizowała Główna Komisja Badania Wypadków Lotniczych (GKBWL) oraz okręgowe komisje działające przy wszystkich okręgowych Inspektoratach Kontroli Cywilnych Statków Powietrznych. Po zmianie przepisów obowiązki powyższych zostały przypisane nowo powołanej Państwowej Komisji Badania Wypadków Lotniczych (PKBWL), która przejęła też część obowiązków Głównego Inspektoratu Lotnictwa Cywilnego. Zmiana była uzasadniona wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej, która do tego czasu nie posiadała w pełni niezależnej instytucji, zajmującej się wyjaśnianiem wypadków i incydentów z udziałem samolotów, spadochroniarzy, motolotniarzy czy paralotniarzy Jak działa polski MAK, 9.02.2011, Polityka.. Po utworzeniu PKBWL, funkcję Przewodniczącego, którego zadaniem było utworzenia nowego zespołu badaczy wypadków w lotnictwie cywilnym powierzono Stanisławowi Żurkowskiemu, który to pracę na rzecz bezpieczeństwa lotniczego rozpoczął jeszcze w GKBWL, a w latach 2001–2002 pełnił funkcję jej Przewodniczącego. Funkcję Przewodniczącego PKBWL pełnił do 2006 r. Zmarł Stanisław Żurkowski. Znana jest data pogrzebu.

Zadania i kompetencje PKBWL PKBWL jest organem Rzeczypospolitej Polskiej, którego zadaniem jest badanie i nadzorowanie badań zdarzeń lotniczych w celu ustalenia ich przyczyn oraz wydawania zaleceń dotyczących bezpieczeństwa, mających na celu uniknięcie podobnych zdarzeń w przyszłości.

PKBWL prowadzi i nadzoruje badania zdarzeń lotniczych uwzględniając standardy i zalecane praktyki określone w Załączniku 13 do Konwencji o Międzynarodowym Lotnictwie Cywilnym, której stronami są 193 Państwa, w tym Rzeczpospolita Polska. Krajową podstawą prawną określającą zasady badania zdarzeń lotniczych, powoływania członków PKBWL i funkcjonowania Komisji jest Ustawa Prawo lotnicze z dnia 3 lipca 2002 r. Na szczeblu Unii Europejskiej kwestia badania zdarzeń lotniczych, jak i funkcjonowania organu badającego tychże zdarzeń jakim jest PKBWL regulowana jest Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 rokuRozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 roku..

Zgodnie z postanowieniami wyżej wymienionych dokumentów, w zakresie swoich funkcji PKBWL jest niezależna funkcjonalnie od jakiegokolwiek organu odpowiedzialnego za bezpieczeństwo i wydawanie przepisów dotyczących lotnictwa cywilnego, a także od wszelkich innych podmiotów, których interesy lub cele mogą być sprzeczne z zadaniami powierzonymi PKBWL. PKBWL podlega jednakże kontroli Najwyższej Izby Kontroli. PKBWL posiada niezbędne wyposażenie do prowadzenia badań wypadków i incydentów oraz współpracuje w ramach specjalistycznych badań z instytutami i organizacjami badawczymi.

PKBWL jest także aktywnym członkiem organizacji międzynarodowych zrzeszających organy i specjalistów ds. badania wypadków lotniczych takich jak: ENCASIAENCASIA Member Authorities., ISASI, ESASI czy ECAC ECAC Member States..

Wynik badania konkretnego wypadku, poważnego incydentu albo incydentu lotniczego zawarty jest w raporcie końcowym lub uchwale, które odpowiednio opracowywane są przez członka PKBWL. Podejmując opracowanie raportu końcowego, czy też uchwały, członkowie PKBWL kierują się zasadą swobodnej oceny dowodów i nie są związani poleceniem co do treści podejmowanych raportów końcowych, czy też uchwał. Członek PKBWL nie może występować w roli biegłego sądowego w zakresie spraw prowadzonych przez Komisję. Regulamin działania Komisji wydaje minister właściwy do spraw transportu.

W przypadku zaistnienia wypadku w lotnictwie państwowym (najczęściej wojskowym) powoływana jest każdorazowo Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWLLP).

Skład i obowiązki członków PKBWL Przewodniczący Zastępcy Przewodniczącego (dwóch), Sekretarz Członkowie

Przewodniczący kieruje pracami Komisji i reprezentuje ją publicznie. Przewodniczącego powołuje minister właściwy do spraw transportu na okres 4 lat. Przewodniczącym Komisji może zostać osoba posiadająca co najmniej trzyletnie doświadczenie w badaniu zdarzeń lotniczych.

Aktualnym Przewodniczącym PKBWL jest Tomasz Kuchciński.

Zastępców Przewodniczącego i Sekretarza Komisji powołuje, na wniosek Przewodniczącego Komisji, Minister właściwy do spraw transportu, na okres 4 lat. Zastępcą Przewodniczącego Komisji może zostać osoba posiadająca co najmniej dwuletnie doświadczenie w badaniu zdarzeń lotniczych.

Członka Komisji powołuje Minister właściwy do spraw transportu, po zasięgnięciu opinii przewodniczącego Komisji, na okres 4 lat. Minister właściwy do spraw transportu może, na wniosek Komisji podjęty bezwzględną większością głosów, odwołać członka Komisji. Członkiem komisji może zostać osoba, która: jest obywatelem polskim i korzysta z pełni praw publicznych posiada pełną zdolność do czynności prawnych nie była karana za przestępstwo popełnione umyślnie posiada dyplom ukończenia studiów wyższych, a w szczególności jest: specjalistą z zakresu prawa lotniczego specjalistą z zakresu szkolenia lotniczego specjalistą z zakresu ruchu lotniczego specjalistą z zakresu eksploatacji lotniczej inżynierem – konstruktorem lotniczym. Za specjalistów z danego zakresu uważa się osoby posiadające odpowiednie wykształcenie wyższe oraz udokumentowaną minimum pięcioletnią praktykę w danej dziedzinie.

W pracach Komisji w miarę potrzeb uczestniczą eksperci. Ekspertem może być osoba posiadająca kwalifikacje oraz doświadczenie w zakresie niezbędnym do badania zdarzenia lotniczego. Ekspertowi za udział w pracach Komisji oraz sporządzanie opinii lub ekspertyzy przysługuje wynagrodzenie ustalane w umowie cywilnoprawnej, którego wysokość uzależnia się od charakteru prowadzonego badania zdarzenia lotniczego i jego złożoności.

Lista Przewodniczących PKBWL Stanisław Żurkowski (2002–2006) Edmund Klich (2006–2012) Maciej Lasek (2012–2016) Andrzej Lewandowski (2016–2020) Bogusław Trela (2020–2023) Krzysztof Miłkowski (2023–2024) Tomasz Kuchciński (od 2024)

Podstawy prawne i proces badania zdarzeń lotniczych Badanie zdarzeń lotniczych w RP jest procesem sformalizowanym i wykonywane jest na podstawie: Ustawy Prawo lotnicze i aktów wykonawczych do tej ustawy (w szczególności Rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie wypadków i incydentów lotniczych); Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie badania wypadków i incydentów w lotnictwie cywilnym oraz zapobiegania im (Dz. Urz. UE L 295 z 12.11.2010, s. 35 z późn. zm.) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie badania wypadków i incydentów w lotnictwie cywilnym oraz zapobiegania im oraz uchylające dyrektywę 94/56/WE.; Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014 z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zgłaszania i analizy zdarzeń w lotnictwie cywilnym oraz podejmowanych w związku z nimi działań następczych, zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 oraz uchylenia dyrektywy 2003/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzeń Komisji (WE) nr 1321/2007 i (WE) nr 1330/2007Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014 z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zgłaszania i analizy zdarzeń w lotnictwie cywilnym oraz podejmowanych w związku z nimi działań następczych, zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 996/2010 oraz uchylenia dyrektywy 2003/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzeń Komisji (WE) nr 1321/2007 i (WE) nr 1330/2007.; Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) 2015/1018 z dnia 29 czerwca 2015 r. ustanawiającego wykaz klasyfikujący zdarzenia w lotnictwie cywilnym, które muszą być zgłaszane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014 Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/1018 z dnia 29 czerwca 2015 r. ustanawiające wykaz klasyfikujący zdarzenia w lotnictwie cywilnym, które muszą być zgłaszane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 376/2014 (Tekst mający znaczenie dla EOG)..

Proces badania wypadków lotniczych jest oparty na założeniach i wymogach Załącznika 13 do Konwencji chicagowskiejZałącznik 13 do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, sporządzonej w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. i ma na celu zapobieganie wypadkom i incydentom lotniczym. PKBWL nie orzeka co do winy i odpowiedzialności. Udostępnianie wyników badań okoliczności i przyczyn zaistniałych wypadków i incydentów lotniczych, zebranych podczas prowadzenia badania zdarzenia lotniczego w celach innych niż cel, o którym mowa wyżej, może być dokonane wyłącznie na potrzeby postępowania przygotowawczego, sądowego lub administracyjnego za zgodą sądu.

Obowiązkiem badania objęte są wypadki i incydenty lotnicze: Cywilnych statków powietrznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i w polskiej przestrzeni powietrznej (Komisja może odstąpić od badania zdarzenia tylko jeśli: statek powietrzny w chwili zdarzenia był używany przez osobę nieuprawnioną, osoba używająca statku powietrznego była pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, statek powietrzny został zbudowany lub był użytkowany niezgodnie z obowiązującymi przepisami, statek powietrzny był używany w wyniku przestępstwa, w szczególności uprowadzenia); Cywilnych statków powietrznych polskich lub obcych, eksploatowanych przez użytkowników polskich poza granicami kraju, jeżeli przewidują to umowy lub przepisy międzynarodowe albo właściwy organ obcego państwa przekazał PKBWL uprawnienie do przeprowadzenia badania, albo sam nie podjął badania wypadku.

PKBWL obowiązkowo powiadamia każdorazowo Prezesa Urzędu o wszczęciu badania, a następnie w terminie 30 dni od dnia otrzymania informacji o zaistnieniu wypadku lotniczego, przesyła Prezesowi Urzędu raport wstępny. Raport końcowy z badania jest wydawany w formie uchwały PKBWL. Wnioski oraz zalecenia bezpieczeństwa formułowanie przez PKBWL, a wynikające z badania wypadków i incydentów lotniczych mają bardzo istotne znaczenie w procesie zarządzania bezpieczeństwem.

W Polsce przeciętnie zdarza się rocznie ponad 100 wypadków i poważnych incydentów lotniczych i kilka tysięcy incydentów i innych zdarzeń lotniczych. W 2021 roku zginęło 6 osób (w 2020 – 5 osób).

Główne badania PKBWL w latach 2002–2023 mały|upright=1.2|Wypadki śmiertelne w Polsce z udziałem małych samolotów, samolotów ultralekkich, śmigłowców, wiatrakowców, szybowców i balonów – wszystkie vs „na obcych znakach” – lata 2011–2021 Główne badania prowadzone przez PKBWL od 2002 r. w polskim transporcie lotniczym naznaczyły historię polskiego lotnictwa cywilnego i PKBWL w wymiarze publicznym i medialnym.

Wypadek samolotu Piper PA-31P w Topolowie