Początki polsko-hiszpańskich związków literackich datuje się na okres późnego średniowiecza, natomiast znacznie poszerzenie wiedzy Polaków na temat literatury hiszpańskiej nastąpiło pod koniec XVI w.
Historia Łącznikami między kulturami obydwu krajów byli polscy dyplomaci, jezuici i podróżnicy. W XV w. drukarz Stanisław Polak rozwinął działalność drukarską na terenie Sewilli, później zaś w Alcala de Henares, gdzie zyskał miano mistrza typografii. Wspomnienia o Hiszpanii można odnaleźć u Jana Dantyszka (który był pierwszym stałym polskim posłem w Hiszpanii) i w Diariuszu Anonima. Piotr Dunin-Wolski, poseł na dworze hiszpańskim, zgromadził księgozbiór ponad 300 dzieł hiszpańskiej literatury, który ofiarował Bibliotece Jagiellońskiej. W Polsce działał, tworzył i nauczał hiszpański poeta Piotr Roizjusz (właśc. Pedro Ruiz de Moros). Poprzez działalność zakonu jezuitów pod koniec XVI i na początku XVII wieku wrosła znajomość literatury hiszpańskiej w Polsce. Dzięki nim w 7 lat po wydaniu oryginału (1633) pojawił się przekład Polityki Bożej Francisca de Quevedo. Początkowo interesowano się hiszpańskim piśmiennictwem politycznym i pedagogicznym, później zaś zwrócono uwagę na twórczość mistyków (Jan od Krzyża, Teresa z Ávili), która pojawiła się w Polsce za pośrednictwem Włoch. Ten mistycyzm miał wpływ na poezję Mikołaja Sępa Szarzyńskiego i Sebastiana Grabowieckiego.
Po XVII aż do XVIII w. nastąpił spadek zainteresowania kulturą hiszpańską w Polsce. Wkrótce potem pojawiły się pisma Adama Kazimierza Czartoryskiego na temat teatru w Hiszpanii, a także przekłady literatury tego kraju. W początkach XIX wieku, gdy polskie oddziały służyły w armiach napoleońskich, nastawienie Hiszpanów do Polaków zmieniło się na mniej korzystne. Jednakże już po wybuchu powstania listopadowego stało się bardziej przyjazne, a samą Polskę uważano wtedy za symbol walki o wolność.
W 1820 r. Joachim Lelewel opracował Historyczną paralelę Hiszpanii z Polską w wieku XVI, XVII, XVIII, w której porównał dzieje obu krajów. Zainteresowanie Polaków Hiszpanią wzrosło w czasie wojen napoleońskich, a później pogłębiło się w latach 40. XIX wieku. Dużym zainteresowaniem towiańczycy darzyli twórczość Calderóna. W 1843 Juliusz Słowacki stworzył swobodny przekład Księcia niezłomnego (El principe constante) Calderóna. W pierwszych latach XX wieku wydano w Polsce nowe przekłady twórczości Miguela de Cervantesa (Don Kichot, Nowele przykładne). O interesowaniu się literaturą hiszpańską mogą świadczyć niektóre dzieła z twórczości Tadeusza Peipera (publikował w hiszpańskim piśmie „El Sol” prace na temat literatury polskiej), Micińskiego, Władysława Reymonta, Stanisława Przybyszewskiego.
Hiszpańska wojna domowa w latach 1936–1939 odbiła się echem w literaturze polskiej i jest wspomniana w wielu utworach. W 1950 i 1955 Rafael Alberti odwiedził Polskę.
Wzajemne odwołania literackie
okres literatura polska literatura hiszpańska w. XVI O Doktorze Hiszpanie - Jan Kochanowski (1584)krótki i żartobliwy utwór rymowany poświęcony pijackiemu epizodowi związanemu z Pedro Ruiz de Moros (w Polsce znanym jako Piotr Roizjusz) Carmen de sancto pontifice caeso sive Stanislaus - Pedro Ruiz de Moros (1547, po łacinie)pieśń opiewająca postać św. Stanisława. Autor napisał też szereg innych utworów związanych z Polską, np. wiersz Pontifex Sarmata, poświęcony biskupowi Samuelowi Maciejowskiemu San Jacinto – Miguel de Cervantes (1594)Poemat napisany na część św. Jacka Odrowąża, kanonizowanego w tym samym roku i będącego jedną z głównych postaci wykorzystywanych podczas hiszpańskiej misji ewangelizacyjnej w Ameryce. Motywy polskie pojawiają się również w innych utworach Cervantesa, m.in. w Don Kichocie. W powieści Persiles y Sigismunda akcja dzieje się w fikcyjnym kraju który utrzymuje kontakty z Polską, a odniesień do Polski i Polaków jest tam stosunkowo dużo Comedia de San Jacinto – Alonso Remón (1594)Sztuka napisana na uroczystości kanonizacyjne Jacka Odrowąża, jej akcja rozgrywa się m.in. podczas najazdów tatarskich na Polskę. w. XVII Krótkie zebranie świątobliwych żywotów... - Andrzej Gołdonowski (1622)opublikowana na kanwie dokonanej 12.03.1622 roku kanonizacji 4 Hiszpanów (św. Izydora Oracza, św. Ignacego Loyoli, św. Franciszka Ksawerego i św. Teresy z Avila) niewielka broszura zawierająca ich życiorysy; zawiera m.in. poezje, np. poświęcone Izydorowi Oraczowi. Szerzej o kulcie św. Izydora Oracza jako o formie klerykalnej indoktrynacji, umożliwiającej feudalny wyzysk chłopów polskich, w Janusz Tazbir, Społeczne funkcja kultu Izydora "Oracza" w Polsce w XVII wieku, [w:] Przegląd Historyczny 4/63 (1955), ss. 420-444 De S. Ignatio Martyre - Maciej Kazimierz Sarbiewski (1625, po łacinie)krótki poemat poświęcony św. Ignacemu Loyoli. W twórczości Sarbiewskiego jest wiele odniesień do hiszpańskiego świętego Descriptio gentium - Maciej Kazimierz Sarbiewski (1630, po łacinie)wierszowany opis różnych narodów; o Hiszpanach autor pisze, że „Naród hiszpański / Poważny, pański, / Majestatowy, / W rozsądek zdrowy, / Z twarzy srogimi / W sercu mężnymi / Prawa pilnują, / Króla miłują / Nauk nie znają, / Wojny szukają / Obrońcy zgoła, / Państwa, kościoła" (w późniejszym tłumaczeniu na polski pióra Daniela Naborowskiego) Verior Hispanorum et Gallorum descriptio - Samuel Przypkowski (1640?, po łacinie)wiersz autorstwa polskiego arianina, zamierzony jako polemika z prokatolickim opisem narodów Johna Barclaya. Autor sympatyzuje np. z protestanckimi obrońcami Ostendy z lat 1601-1604, którzy ulegli przemocy Hiszpanów, i pisze: "Stoi smutny nad tymi Hiszpan grobowcami / Nie wierz, żeby się liczył między zwycięzcami / Gdy na dobyte mury krzywym patrza okiem / A wzięte klęsk i w żalu wspomina głębokiem” (tłum. XX-wieczne) Na klacz hiszpańską - Jan Andrzej Morsztyn (1645?)poemat luźno nawiązujący do koni rasy hiszpańskiej; Morsztyn w kilku innych utworach zamieścił krótkie odniesienia do Hiszpanii, a w obscenicznym Nagrobek kusiowi dokonując przeglądu kobiet różnych narodowości wspomina, że "płacze jurna Hiszpanka, co sobie kiep goli" Cug celnych narodów - autor nieznany (1 poł. XVII w.)wierszowany przegląd cech różnych narodów; I tak, Hiszpan w wierze jest obłudny, w podejmowaniu decyzji rozważny, w nauce opieszały, w sądach sprawiedliwy; jest świetnym żołnierzem, potrafi dotrzymać tajemnicy, choć też czasem dopuszcza się zdrady; ubiera się skromnie; jest wyniosły w zachowaniu, nie dba o dobre obyczaje, potrafi być okrutny; kocha szczerze, choć jako mąż staje się tyranem tzw. sylwa - Andrzej Lubieniecki [młodszy] (ok. poł. XVII w.)niedatowany manuskrypt (druk w XIX w.) zawierający m.in. ocenę Hiszpanów: "Hiszpan w kościele równy aniołowi / W domu podobien samemu diabłowi / U stołu jako wilk drapieżny siedzi / Jak wieprz, gdy izbę jego kto nawiedzi", autor, polski protestant, utożsamiał Hiszpanów z kontr-reformacją Nadobna Paskwalina – Samuel Twardowski (1655)epicki wielowątkowy romans, być może będący przekładem nieznanego oryginału, a być może swobodną adaptacją kilku europejskich wątków literackich. Akcja utworu dzieje się co prawda w portugalskiej Lizbonie, ale w tym czasie Portugalia należała do korony hiszpańskiej, zob. w tekście "Miasto jest w Hiszpanijej" Transakcya wojny chocimskiej - Wacław Potocki (1670)manuskrypt, pierwodruk w XIX w; poemat epicki dotyczący wojny Rzplitej z Turkami. Zawiera 8 odniesień do Hiszpanii i jej polityki zagranicznej, na ogół niepochlebnych a niekiedy szyderczych Don Alvares albo Niesforna w Miłości kompanija - Stanisław Herakliusz Lubomirski (1685?)komedia sceniczna; bohater Don Guzman z Toledo musi rozstać się z żoną ponieważ jedzie na wojnę z Arabami. Lubomirski napisał również inną komedię osnutą na wątkach hiszpańskich i być może będącą przeróbką nieznanego hiszpańskiego oryginału, Komedyja Lopesa starego ze Spirydonem El Gran Duque de Moscovia y el zar perseguido - Lope de Vega (1606)dramat przedstawiający próbę osadzenia na tronie moskiewskim Dymitra Samozwańca; wydźwięk sztuki jest całkowicie zgodny z perspektywą polską i przedstawia Dymitra jako prawowitego cara El rey sin reino - Lope de Vega (1612)sztuka teatralna, której akcja toczy się w latach 40. XV wieku i dotyczy sporu o koronę węgierską. Jednym z jej głównych bohaterów jest Władysław Warneńczyk. Dramat przedstawia wydarzenia historyczne wiernie i z dużą znajomością rzeczy La corona de Hungaria - Lope de Vega (1623)swoisty recycling poprzedniej sztuki, dotyczącej walk o koronę węgierską. Tym razem jednak brak konkretnych odniesień historycznych, czas akcji jest bliżej nieokreślony, wiele jest odniesień fantastycznych i fikcyjnych. Królem Polski jest "Federico", który prowadzi wojnę z królem Węgier "Henrique" i dostaje się do niewoli. Kolejny dramat, El prodigioso principe transilvano, w zasadzie już Polski nie dotyczy, choć pojawiają się sporadyczne referencje np. do Stefana Batorego, zob. Henryk Ziomek, Obraz Polski w hiszpańskim dramacie złotego wieku, [w:] Prace Polonistyczne 43 (1987), ss. 39-52 El sitio de Breda – Pedro Calderón de la Barca (1625)Dramat przedstawiający niewiele wcześniejsze oblężenie Bredy przez wojska hiszpańskie. W sztuce (wbrew realiom historycznym) występuje jako sojusznik Hiszpanów książę Władysław, późniejszy król Władysław IV. La vida es sueño – Pedro Calderón de la Barca (1635)Dramat historyczny którego akcja dzieje się w Polsce, pod niektórymi względami nie przypominającej jednak faktycznej Rzeczypospolitej. Tematyka dramatu jest uniwersalna i dotyczy konfliktu między wolną wolą i losem. El prodigo de Polonia – Juan Delgado (1644)Sztuka oparta na motywach z życia św. Jacka Odrowąża. La vida y hechos de Estebanillo González – autor nieznany (1646)Utrzymana w konwencji powieści pikarejskiej opowieść o perypetiach hiszpańskiego wysłannika i dyplomaty, który część swoich przygód przeżywa w Polsce. Antes morir que pecar – Agustín Moreto y Cavana (ok. 1650?)Dramat przedstawiający drogę do świętości Kazimierza Jagiellończyka, kanonizowanego w roku 1602. Lechias ducum, principum et regum Poloniae - Albert Ines (1655, po łacinie)epos sławiący mityczne i pół-mityczne dzieje Polski, napisany przez jezuickiego zakonnika i profesora retoryki w różnych polskich akademiach, m.in. w Poznaniu i Lublinie El Obispo de Crobia - Fernando de Zarate (1661)sztuka teatralna autorstwa Antonio Enríqueza Gómeza; przedstawia męczeństwo św. Stanisława ze Szczepanowa. Kraków przedstawiony jest jako tytułowa "Crobia", niemniej akcja ulokowana jest explicite w Polsce, a w sztuce występują m.in. "el Rey de Polonia", "conde de Polonia" itd w. XVIII Pieśni o S. M. N. Teresie - różne autorki (1741)zbiór manuskryptów pisanych o Teresie z Avila przez ss. karmelitanki z klasztoru w Krakowie, Katarzyna Kaczor-Scheitler, Wizerunek św. Teresy z Avila w osiemnastowiecznej poezji polskiej karmelitańskiej, [w:] Acta Universitatis Lodzensis. Folia Literaria Polonica 9 (2007), ss. 63-75 Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki - Ignacy Krasicki (1775)zamieszkujący fikcyjną wyspę Nipu dobrzy tubylcy chronią się przed uciskiem Hiszpanów, którzy zgodnie z najlepszymi wzorami "czarnej legendy" przedstawieni są jako chciwi, zdradliwi, a przede wszystkim okrutni Gdyby - Ignacy Krasicki (1785?)data powstania nieznana, pierwodruk 1827. Krótki utwór satyryczny dotyczący wad narodowych. Istnieje w dwu wersjach. W jednej Hiszpanie przedstawieni są jako obsesyjnie dumni "Gdybym ja był Hiszpanem, ja bym był pokornym", w innej jako chciwi "Gdybym ja był Hiszpanem, nie dałbym się złotem" Hiszpan w Polszcze - autor nieznany (1790)bezimienna satyra szydząca zwłaszcza z hiszpańskiej pychy, motyw częsty i powtarzający się regularnie również w literaturze podróżniczej i pismach publicystycznych z XVII i XVIII wieku, por. Janusz Tazbir, Staropolskie opinie o Hiszpanach, [w:] Przegląd Historyczny 58/4 (1967), ss. 605-623