Festiwal Re:tradycja – Jarmark Jagielloński – sierpniowy festiwal sztuki i kultury ludowej odbywający się w Lublinie od 2007. Program wydarzenia skupiony jest wokół kultury ludowej krajów Europy Środkowo-Wschodniej, jak i twórczych nawiązań do niej. To rzemiosło tradycyjne, sztuka ludowa, muzyka prezentowana na dużych scenach, potańcówkach oraz ulicach miasta, dawne gry i zabawy, warsztaty, spektakle, pokazy kinowe i spotkania.
Jarmarki lubelskie Historia Lublina jest związana z jarmarkami, których początek sięgał XIV wieku. Wówczas szlak handlowy przebiegający przez Lublin sprowadzał do miasta handlarzy z innych krajów. Lublin był wówczas głównym ośrodkiem handlu, m.in.: węgierskim winem oraz zbożem i wołami z terenów Ukrainy i Wołynia. Wraz z rozwojem handlu powstawało coraz więcej warsztatów rzemieślniczych i składów kupieckich, takich jak kramy, jatki, młyny i kuźnie. Wszystko to doprowadziło do szybkiego ekonomicznego rozwoju Lublina i regionu.
Historia Festiwalu Re:tradycja – Jarmark Jagielloński W ciągu kilkunastu lat istnienia, festiwal stał się przestrzenią, w której prezentowane są przede wszystkim kultura tradycyjna, wywodząca się ze wsi oraz kultura nią inspirowana i w sposób świadomy oraz wyrażający szacunek adaptująca treści tradycyjne. Dla organizatorów niezwykle istotna jest relacja mistrz – uczeń, nawiązywana podczas licznych warsztatów rzemiosła, śpiewu, tańca czy gry na instrumentach.
Do Lublina przyjeżdżają artyści, rzemieślnicy i mistrzowie ze Słowacji, Węgier, Ukrainy, Litwy i Białorusi. To osoby kultywujące tradycje rodzinne i regionalne, zajmujące się sztuką ludową.
Jarmark Jagielloński został uznany za jedną z największych międzynarodowych atrakcji turystycznych w Polsce. Według obliczeń organizatorów, w 2007, przez Jarmark Jagielloński w Lublinie przewinęło się ponad 100 tysięcy odwiedzających.
W maju 2009 organizatorzy Jarmarku zdobyli główną nagrodę w konkursie „Polska Pięknieje. 7 Cudów Funduszy Europejskich” w kategorii „Turystyka transgraniczna i międzynarodowa”. Konkurs ma na celu promowanie wydarzeń i atrakcji turystycznych realizowanych za pomocą funduszy europejskich.
Jarmark Jagielloński w Lublinie znalazł się także na 8 miejscu w rankingu 10 najlepszych kulturalnych imprez masowych w kraju, który opublikowany został w magazynie „Atrakcje”. Lubelski Jarmark wymieniono obok takich wydarzeń jak Jarmark św. Dominika w Gdańsku, Przystanek Woodstock czy Sylwester we Wrocławiu i Krakowie.
W 2020 pandemia COVID-19 wpłynęła na kształt programowy festiwalu. Niemożliwe było między innymi zaproszenie artystów, twórców ludowych i rzemieślników z zagranicy. Zmniejszona została liczba zaproszonych twórców ludowych uczestniczących w Jarmarku Rzemieślniczym. Zrezygnowano z realizacji potańcówek, pokazów i punktów programu skupiających w jednym miejscu dużą liczbę osób.
Zmiana nazwy Festiwalu Od początku swojego istnienia Festiwal stopniowo ewaluował i zmieniał swoją formułę. Organizatorzy dodawali nowe punkty programu, z innych zaś rezygnowali. W 2022 wydarzenie zmieniło oficjalnie nazwę na Re:tradycja – Jarmark Jagielloński. Obecna formuła prezentowana publiczności zawiera w sobie ideę łączenia czasów, światów i funkcji. Mistrzowie i mistrzynie starszego pokolenia, którzy od pokoleń kultywują tradycję ludową, spotykają się ze znanymi artystami, by wspólnie koncertować, tworzyć wystawy czy prowadzić dyskusje na tematy związane tradycją. Nazwa Jarmark Jagielloński nie znika jednak całkowicie. Pod tym szyldem odbywają się znane wszystkim targi rzemiosła ludowego.
Nagrody 2023 – Nominacja w konkursie Gazety Wyborczej „Strzały 2022” dla Festiwalu Re:tradycja – Jarmark Jagielloński 2018 – Nominacja w konkursie Gazety Wyborczej „Strzały kultury” za koncert re:tradycja 2017 – Medal 700-lecia Miasta Lublin dla Karoliny Waszczuk, dyrektora festiwalu 2016 – Nominacja w konkursie na Najlepszy Produkt Turystyczny Roku 2016 2015-2016 – Certyfikat EFFE (Europe for Festivals, Festivals for Europe) – międzynarodowej platformy, jednoczącej istotne dla kultury europejskiej festiwale, wyróżniające się wysoką wartością artystyczną 2010 – Wyróżnienie w konkursie na najciekawsze wydarzenie folklorystyczne w Polsce „Ludowy Oskar” w kategorii: festiwale, koncerty, imprezy plenerowe 2009 – Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej – Turystyczny Produkt Roku 2009 2009 – Główna nagroda w konkursie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego „Polska pięknieje – 7 cudów Funduszy Europejskich” w kategorii „Turystyka transgraniczna i międzynarodowa” 2008 – Tytuł „Perełka Lubelszczyzny” przyznawany przez Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego przedsięwzięciom, które istotnie wpływają na zwiększenie atrakcyjności Województwa Lubelskiego
alt=Na zdjęciu trzy tańczące pary w strojach ludowych. Znajdują się na rynku w Lublinie. Wokół zgromadzeni widzowie klaszczą.|mały|Muzyka i taniec tradycyjny podczas Festiwalu Re:tradycja, fot. Jakub Bodys
Program Festiwalu Re:tradycja – Jarmark Jagielloński Jarmark rękodzielniczy – Jarmark Jagielloński alt=Na zdjęciu stragan podczas Jarmarku Jagiellońskiego. Za ladą kobieta ubrana w strój ludowy, sprzedaje pisanki. Przy stoisku stoją klienci. |mały|Tradycyjne rzemiosło na Jarmarku Jagiellońskim, fot. Marcin Pietrusza W ramach tego modułu twórcy ludowi prezentują rzemiosło poprzez ekspozycję wyrobów rękodzielniczych na straganach rozstawionych na terenie Starego Miasta. W Jarmarku co roku bierze udział ok. 250 twórców tradycyjnych, głównie z Polski, Ukrainy, Białorusi i Litwy sprzedających i pokazując swoje wyroby przez wszystkie dni imprezy. Prowadzona selekcja zgłoszeń do udziału w jarmarku pozwala na przyjęcie wyłącznie autentycznych twórców. Osoby biorące udział w Jarmarku często są stypendystami Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, to członkowie Stowarzyszenia Twórców Ludowych, stowarzyszeń regionalnych, stowarzyszeń ginących zawodów. Ich prace znajdują się w kolekcjach krajowych, zagranicznych, muzealnych, w galeriach. Na straganach można znaleźć m.in. wyszywane soroczki, garncarstwo łążkowskie, bolimowskie, huculskie, siwaki, ceramikę bolesławiecką, rzeźbę ludową ciosaną siekierą, wykonywaną dłutem, rzeźbę w glinie, malarstwo ludowe na szkle i na płótnie, ikony, wyroby kowali, wikliniarzy, plecionkarzy. Różnorodność wyrobów pozwala dostrzec różnice i podobieństwa pomiędzy poszczególnymi regionami etnograficznymi Polski, Ukrainy, Białorusi. Można zobaczyć i porównywać wzory łowickie, krzczonowskie, opoczyńskie, huculskie, jedne kwieciste i barwne, inne geometryczne i oparte na kolorze czerwieni; koronkę klockową, szydełkową, frywolitkę.
Warsztaty i pokazy rzemiosła alt=Na zdjęciu kowal w lnianej koszuli i spodniach. Trzyma młotek i używa kowadła. Po jego prawej stronie pali się małe palenisko. Kowal stoi przy swoim stoisku na Jarmarku Jagiellońskim. Z tyłu uczestnicy festiwalu podpatrują jego pracę.|mały|Pokazy rzemiosła na Jarmarku Jagiellońskim, fot. Marcin Pietrusza Przez wszystkie dni festiwalu prowadzone są otwarte bezpłatne pokazy i warsztaty technik rzemieślniczych, tak aby umożliwić uczestnikom i publiczności zapoznanie się z metodami wyrobu, naukę i uczestnictwo w procesie twórczym. Do tej pory prowadzone były m.in. warsztaty malowania na szkle, garncarskie, tkackie, sitarskie, plastyki obrzędowej czy plecionkarskie – wyplatania ze słomy, wikliny i siana różnego rodzaju przedmiotów użytkowych oraz takich, które pełnią jedynie funkcję dekoracyjną, i wiele innych. Co roku możemy oglądać prezentację dawnych technik drzeworytniczych oraz wykonywania pieczęci. Pokazywane są m.in. zrekonstruowane tłoki pieczętne i ich odciski, a także repliki drzeworytów i reprinty starodruków. Na pokazach drukuje się również teksty średniowiecznych dokumentów, aby dotarły do współczesnego odbiorcy. Można się także z bliska przyglądać pracy kowali z Polski i Ukrainy, a także całemu średniowiecznemu „procesowi” menniczemu, na który składa się rozgrzewanie metalu, kucie, rozklepywanie na blachę, wycinanie krążków i wreszcie wybijanie monet – każdy może spróbować wybić swoją własną monetę. Od 2009 w ramach wydarzenia prowadzone są Letnie Szkoły Rzemiosła Tradycyjnego.
Muzyka
W trakcie festiwalu kapele ludowe grają na scenie, potańcówkach i przygrywają na ulicach Starego Miasta w Lublinie. Festiwal od 2016 ma w programie koncertową produkcję specjalną pod nazwą re:tradycja. Do udziału w koncercie zapraszani są twórcy znani z polskiej sceny muzycznej i mistrzowie śpiewu i muzyki tradycyjnej. Podczas festiwalu grają na jednej scenie i prezentują wspólny program artystyczny.
Edycje Re:tradycji – Jarmarku Jagiellońskiego