thumb|Pałac Donnersmarcków w Siemianowicach Śląskich, gdzie znajdował się Polenlager 10 Polenlager (z niem. obóz dla Polaków) – system co najmniej 30 niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i miejsc pracy przymusowej dla Polaków (często z uwzględnieniem kobiet i dzieci) na Górnym Śląsku (w tym 4 na czeskim) i w Zagłębiu Dąbrowskim podczas II wojny światowej Katowice.uw.gov.pl..
Historia thumb|Nakaz wysiedlenia z Sosnowca z 1942 roku wystawiony na nazwisko Antonine Hedwig Gawedzki z pieczątką Pole – Polak thumb|left|Kartka pocztowa z pieczątką Polenlagru
Bezpośrednią przyczyną powstania obozów dla Polaków na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim były trudności związane z osiedlaniem na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim Niemców przesiedlanych z Besarabii, Bukowiny i Litwy w ramach akcji Heim ins Reich. Szef Głównego Urzędu Sztabowego Reichskommissar für die Festigung deutschen Volkstums SS-Obergruppenführer Ulrich Greifelt sygnalizował Heinrichowi Himmlerowi o poważnych trudnościach w zakwaterowaniu przesiedlonych Niemców, proponując dokonywanie wysiedleń Polaków z ziem wcielonych do III Rzeszy do Generalnego Gubernatorstwa.
W tych okolicznościach w połowie 1942 roku Heinrich Himmler podjął decyzję odnośnie do organizacji na Górnym Śląsku systemu obozów koncentracyjnych dla Polaków pod nazwą „Polenlager”. Administrację nad tymi obozami powierzono agendzie partii nazistowskiej Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle, która dysponowała rozbudowaną siecią obozów przesiedleńczych dla Niemców przesiedlanych w ramach akcji Heim ins Reich pod kierownictwem Obergruppenführera SS Wernera LorenzaValdis O. Lumans, Werner Lorenz – Chef der »Volksdeutschen Mittelstelle«, w: Die SS: Elite unter dem Totenkopf, Ronald Smelser, Enrico Syring, Schöningh, Paderborn 2000, , s. 332–345.. Obozy organizowano w skonfiskowanych przez Niemców budynkach fabrycznych i prywatnych oraz publicznych obiektach o charakterze religijnym i świeckim.
Na podstawie relacji świadków i zachowanych dokumentów historycy ustalili, że liczba więźniów była zmienna, uzależniona od aktualnie przeprowadzanych wysiedleń ludności polskiej z Górnego Śląska i z Zagłębia Dąbrowskiego, jednorazowo wynosiła w mniejszych obozach 200 osób, a w większych ok. 1200 osób. W sumie w obozach dla Polaków w czasie II wojny światowej przebywało wiele tysięcy ludzi.
System organizacyjny Obozy dla Polaków objęte były czterostopniowym systemem organizacyjnym. Nadrzędną instancją nad nimi był Główny Urząd VoMi, kolejnymi ogniwami pośrednimi były Dowództwo Operacyjne VoMi dla Górnego Śląska (niem. „Einsatzführung Oberschlesien”) oraz powiatowe dowództwa nad obozami znajdujące się m.in. w Raciborzu i Chorzowie. Najniższą, sprawującą nadzór bezpośredni nad więźniami, było kierownictwo poszczególnych obozów złożone z oficerów oraz żołnierzy SS.
Rozmieszczenie obozów Zidentyfikowano ok. 30 obozów dla Polaków na Górnym Śląsku, choć niektórzy historycy szacują ich liczbę na większą. Zachowana dokumentacja wskazuje na plany dalszej rozbudowy sieci obozów
Nazwa obozuMiejscowośćPowiat w czasie wojnyLokalizacjaPolenlager 4Dąbrówka Mała (niem. Eichenau)dzisiejszy teren KatowicPolenlager 7Ruda Śląska, Kochłowicepow. katowickiistniał od 20 sierpnia 1942 r. do stycznia 1945 r. w budynku szkoły powszechnej przy ul. Młodzieżowej 26Polenlager 10Siemianowice Śląskie (Laurahutte)pow. katowickiznajdował się w zabudowaniach pałacowych i dworskich Donnersmarcka, dzisiejszy pałac w siemianowickim parkuPolenlager 11Siemianowice ŚląskiePolenlager 28Orzeszepow. pszczyńskiznajdujący się w Kolonii Marii, w budynkach szpitalnychPolenlager Nr. 28 Orzesze, Bundesarchiv.Polenlager 32Boguminpow. cieszyński, Czechyzginęło 104 Polaków https://web.archive.org/web/20070809194617/http://syrenacz.webpark.cz/141/polenlager.htmPolenlager 40Frysztatpow. cieszyński, Czechyobecnie dzielnica KarwinyPolenlager 41Piotrowice koło Karwinypow. cieszyński, CzechyPolenlager 56Lyski (niem. Lissek)Polenlager Nr. 56 Lissek, Bundesarchiv.pow. rybnickiPolenlager 58Pszówpow. rybnickiObecnie pow. wodzisławskiPolenlager 63Czechowice-Dziedzice (niem. Polenlager Tschechowitz-Dzieditz)Polenlager Tschechowitz-Dzieditz, Bundesarchiv.pow. bielskiPolenlager 75Polenlager Ratibor Bundesarchiv.Racibórz Strzelnica (niem. Polenlager Ratibor) pow. raciborskiPolenlager 82Pogrzebieńpow. raciborskiObóz dla dzieci na terenie dawnego pałacu Arthura Baildona.Polenlager 83Dolní Benešovpow. raciborski, CzechyPolenlager 85Korfantów,pow. niemodlińskiPolenlager 86Otmuchów (niem. Ottmachau)Polenlager Ottmachau, Bundesarchiv.,pow. grodkowskiPolenlager 92Kietrzpow. głubczyckiPolenlager 93Gliwice Sobieszowicepow. gliwickiPolenlager 95Żory (niem. Sohrau)Polenlager Sohrau, Bundesarchiv.pow. rybnickiPolenlager 97RybnikPolenlager Nr. 97 Rybnik, Bundesarchiv.pow. rybnickiPolenlager 168Gorzyce (niem. Polenlager Groß Gorschütz)Polenlager Groß Gorschütz, Bundesarchiv.pow. raciborskiznajdujący się w budynku „Małego Zamku”, obecnie pow. wodzisławskiPolenlager 169Kolonia Fryderyka, Gorzyczkipow. raciborskiobecnie pow. wodzisławskiPolenlager 188Piekary Śląskie (niem. Deutsch Piekar)Polenlager Nr. 188 Deutsch Piekar, Bundesarchiv.Polenlager 189Zawiść, pow. pszczyńskipow. pszczyńskiPolenlager 209Chorzów (niem. Polenlager Königshütte)Polenlager Königshütte Bundesarchiv.pow. chorzowskina terenie Królewskiej Huty, po wojnie Huty KościuszkoPolenlager TichauTychyPolenlager Tichau, Bundesarchiv.Polenlager FriedlandMieroszówPolenlager Friedland Bundesarchiv.Gefangenlager SkrochowitzSkrochowice,pow. opawski (Czechy/Kraj Sudetów)znajdujący się w dawniej cukrowni
Po wojnie Po zakończeniu wojny obozy dla Polaków stały się przedmiotem dochodzenia podczas ósmego procesu norymberskiego, który postawił Volksdeutsche Mittelstelle (VoMi) w stan oskarżenia jako jedną z czterech zbrodniczych organizacji w łonie SS. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że obozy, którymi administrowała VoMi, nie różniły się zbytnio od innych niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnychAkta Procesów norymberskich „Trials” t. IV, s 653-654..
Zobacz też obozy dla Polaków w powiecie raciborskim
Przypisy
Bibliografia
Zbigniew Łukowski, Zbrodnie hitlerowskie na Śląsku Opolskim w latach 1933–1945, Wydawnictwo Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 1978. Andělín Grobelný, Bohumil Čepelák, „Bohumín, studie a materiály k dějinám a výstavbě města”, PROFIL 1976 Ostrava. POSTANOWIENIE o umorzeniu śledztwa, IPN
Linki zewnętrzne
!