thumb|250px|Żubry w Puszczy Białowieskiej thumb|250px|Ważka; rysunek piórkiem mały|Grób Jana Jerzego Karpińskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Jan Jerzy Karpiński (ur. 12 kwietnia 1896 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 17 listopada 1965 w Warszawie) – polski przyrodnik, entomolog, pisarz, fotografik, pedagog.
Był dyrektorem Białowieskiego Parku Narodowego w latach 1932–1952, zaś w latach 1945–1952 kierownikiem filii Instytutu Badawczego Leśnictwa w Białowieży.
Życiorys Urodził się w rodzinie Józefa i Julianny z domu Łebek jako Jan Karpiński. Drugie imię - Jerzego wymyślił sobie jako pseudonim literacki, który pozostał z nim już na zawsze. Miał pięciu braci. Jednym z nich był lotnik i pisarz Stanisław Karpiński.
Do pierwszych siedmiu klas gimnazjum Jan Jerzy uczęszczał w Piotrkowie Trybunalskim, natomiast klasę ósmą ukończył w gimnazjum w Kałudze (obecnie Rosja), gdzie zdał także maturę. W 1915 roku wstąpił do Instytutu Leśnego w Petersburgu. Podczas studiów poznał Annę Domaszewicz, która została później jego żoną. W roku 1918 otrzymał dyplom ukończenia studiów.
W 1919 roku rozpoczął pracę w administracji Lasów Państwowych. Po krótkim czasie awansował na stanowisko leśniczego, następnie nadleśniczego. Jednocześnie pełnił funkcję zastępcy kierownika i nauczyciela w Szkole dla Leśniczych w Zagórzu. W roku 1922 urodziła mu się córka Teresa, w 1924 córka Zofia. W 1928 roku Jan Jerzy Karpiński objął stanowisko kierownika nadleśnictwa Rezerwat, a następnie przyczynił się do przekształcenia go w Białowieski Park Narodowy.
W latach 1928–1939 utworzył w Białowieży bibliotekę naukową, laboratorium Parku Narodowego, laboratorium wspomagające hodowlę zwierząt chronionych oraz łowiectwo, a także Muzeum Przyrodniczo Leśne. Od roku 1929 kierował Szkołą dla Leśniczych w Białowieży. Pracę doktorską Karpińskiego zatytułowaną Fauna korników Puszczy Białowieskiej na tle występujących w Puszczy drzewostanów opublikowano w roku 1933. W 1935 Jan Jerzy Karpiński otrzymał tytuł Honorowego Obywatela gminy Białowieża.
Podczas II wojny światowej przebywał na Litwie. Do Polski powrócił w październiku 1944 i objął stanowisko dyrektora Parku Narodowego i kierownika filii Instytutu Leśnictwa w Białowieży. Od 1952 Jan Jerzy Karpiński pracował w Warszawie jako samodzielny pracownik naukowy w Instytucie Badawczym Leśnictwa. W 1955 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1959 profesora zwyczajnego. W 1961 jako pierwszy na świecie wyhodował w warunkach laboratoryjnych owocniki borowika.
Był członkiem Komitetu Nauk Leśnych Polskiej Akademii Nauk, Rady Naukowo-Technicznej przy Ministrze Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, Polskiego Towarzystwa Entomologicznego. Nigdy nie wstąpił do partii.
Zmarł 17 listopada 1965 w Warszawie. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 60-5-27).
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1960) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1956) Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 1936, 8 maja 1946 „za zasługi, położone przy organizacji administracji publicznej służby zdrowia, oświaty oraz za wydajną pracę”.) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)
Twórczość Jan Jerzy Karpiński jest autorem ponad 170 opracowań naukowych, w większości poświęconych entomologii. Pisywał do czasopism: „Chrońmy Przyrodę Ojczystą”, „Echa Leśne”, „Hasło Ogrodniczo-Rolnicze”, „Kalendarz Leśny”, „Kosmos”, „Las Polski”, „Polskie Pismo Entomologiczne”, „Niwa Leśna”, „Orka”, „Pszczelarstwo”, „Rocznik Ochrony Przyrody”, „Roczniki Nauk Rolniczych i Leśnych”, „Sylwan”, „Życie Warszawy”. Poza tym napisał wiele książek poświęconych przyrodzie, w tym opowiadania dla dzieci i młodzieży.
Przez całe życie pasjonował się fotografią. Większość swoich książek ilustrował własnymi pracami fotograficznymi oraz rysunkowymiPaweł Reising, „KurieR”, nr 1/2005 – Jan Jerzy – Król Białowieży..
PublikacjeOpracowanie Jubileusz pracy naukowej prof. dra Jana Jerzego Karpińskiego 1914–1959. Białowieża (1947) Korniki ziem Polski (współautor – Konstanty Strawiński) (1948) Materiały do bioekologii Puszczy Białowieskiej (1949) Puszcza Białowieska (1953) Puszcza opowiada (1953) Nowa teoria rozwoju owadów (1954) O naszych zwierzętach chronionych (1954) Nietoperze (1955) W prastarej Puszczy (1955) Wycieczka do Puszczy (1955) Dwa przełomy (współautor – Tadeusz Szczęsny) (1957) Dzieci słońca i dzieci mroku (1957) W Pieninach (1957) Do Łysogór! (1959) Jeż i s-ka (1959) W krainie dziwów Jean Henri Fabre’a (1959) Taaakie dziwy (1960) Białowieski Park Narodowy (1961) Malowane liście (1961) W Dolinie Orlich Gniazd (1962) Puszcza Białowieska (1965) Z puszcz i lasów (1965)
Upamiętnienie W 2011 roku Jego imieniem nazwany został dąb rosnący w oddziale 370 Puszczy Białowieskie – „Dąb prof. Karpińskiego”.
Przypisy
Bibliografia Encyklopedia Puszczy Białowieskiej - Prof. Jan Jerzy Karpiński
Kategoria:Białowieski Park Narodowy Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Entomologicznego Kategoria:Polscy leśnicy Kategoria:Ludzie urodzeni w Piotrkowie Trybunalskim Kategoria:Ludzie związani z Białowieżą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy entomolodzy Kategoria:Polscy fotografowie Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy popularyzatorzy biologii Kategoria:Polscy przyrodnicy Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1965