Jan z Damaszku, Jan Damasceński (, Yuḥannā Al Demashqi, , Iôannês ho Damaskênos, ; ur. ok. 675 w Damaszku, zm. w 749 w Mar Sabie) – teolog, filozof, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego (święty mnich, ), pisarz chrześcijański, Ojciec i doktor Kościoła.
Życiorys thumb|Ioannis Damasceni, Opera, 1603 thumb|Św. Jan z Damaszku na ikonie w St Nicholas Russian Orthodox Church (Dallas). Urodził się około 675 roku w Damaszku. Nosił przydomek Chrysorrhoas, który odnosił się do rzeki pod Damaszkiem, choć w późniejszych czasach kojarzony był z jego twórczością, jako „złote źródło”. Jego ojcem był Sergiusz Mansur (syn ostatniego bizantyńskiego prefekta miasta), z którym pracował w miejskim aparacie finansowym. Według akt z II soboru nicejskiego Jan pracował jako poborca podatkowy. Gdy kalif Umajjadów Abd al-Malik ibn Marwan wprowadził antychrześcijańską politykę i wymienił członków administracji publicznej, Jan około 700 roku opuścił Damaszek i udał się do Jerozolimy, by tam wstąpić do klasztoru św. Saby razem ze swoim przybranym bratem Kosmą Pieśniarzem. Odebrał tam wykształcenie teologiczne, przyjął święcenia kapłańskie (przed rozpoczęciem sporu o ikonoklazm w 726 roku) i został wykładowcą. Około 725 roku został kaznodzieją u boku patriarchy Jana Jerozolimskiego. Zmarł w 749 roku w klasztorze św. Saby.
Twórczość i poglądy Jan działał w sprawie kultu obrazów i wygłosił trzy „Mowy apologetyczne przeciw tym, którzy potępiają święte obrazy”. Skupiał się w nich na podkreśleniu możliwości przedstawiania na obrazach członków Świętej Rodziny, świętych Kościoła oraz aniołów, jednak nie można przedstawiać personifikacji Boga.
Na prośbę Kosmy Pieśniarza, napisał „Źródło wiedzy” (Pege gnoseos), w którym poruszył dogmaty dotyczące Trójcy Świętej i chrystologii. Ponadto listuje spis 103 herezji, powtarzając w większości słowa Epifaniusza z Salaminy. Centralną częścią dzieła jest „Wykład wiary prawdziwej”. Pierwotnie miało nosić tytuł „Wykład i wyjaśnienia prawd wiary”, które zachowało się jedynie w arabskim przekładzie, jednakże jego autentyczność jest dyskusyjna.
Ponadto Jan napisał: „Przeciw nestorianom” „Przeciw jakobitom” „Przeciw monoteletom” „Dialog z manichejczykami” „Dyskusja Chrześcijanina i Saracena” „O Trishagionie do archimandryty Jordanesa” „Podstawowy wstęp do dogmatów” „Książeczka o wierze prawdziwej” „O Trójcy Świętej” „O zaśnięciu Najświętszej Maryi Panny”
Kult Jan z Damaszku był ostatnim wielkim ojcem Kościoła wschodniego. W 1890 roku papież Leon XIII ogłosił go doktorem Kościoła.
Dzień obchodów Wspomnienie liturgiczne w Kościele łacińskim obchodzone jest w 4 grudnia, natomiast Cerkiew prawosławna wspomina świętego mnicha 4/17 grudnia, tj. 17 grudnia według kalendarza gregoriańskiego.
Patronat Jest patronem farmaceutów, malarzy ikon i obrazów, osób uczących się śpiewu cerkiewnego, czytających święte księgi oraz osób cierpiących na paraliż rąk.
Ikonografia W zachodniej ikonografii św. Jan przedstawiany jest w chwili, kiedy anioł uzdrawia go, przykładając rękę, którą – według legendy – odciął cesarz Leon III Izauryjczyk.
Atrybutem świętego jest księga i pióro pisarskie.
W ikonografii wschodniej święty przedstawiany jest jako stary mężczyzna z długą siwą brodą, mający na sobie czarne mnisze szaty. Na niektórych wyobrażeniach na głowie ma turban. Zawsze prawą rękę ma uniesioną w błogosławieństwie, a w lewej trzyma zwój, na którym widnieją słowa poświęcone Matce Bożej.
Zobacz też kult świętych modlitwa za wstawiennictwem świętego patrystyka święci i błogosławieni Kościoła katolickiego święci prawosławni
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Dzieła Jana z Damaszku w bibliotece Polona
Kategoria:Doktorzy Kościoła Kategoria:Ojcowie Kościoła Kategoria:Święci prawosławni Kategoria:Bizantyńscy teolodzy 717–867 Kategoria:Święci poprzez kanonizację równoważną Kategoria:Ludzie urodzeni w Damaszku Kategoria:Ludzie związani z kalifatem Umajjadów Kategoria:Urodzeni w VII wieku Kategoria:Zmarli w VIII wieku Kategoria:Syryjscy teolodzy chrześcijańscy