Szymon (ur. ?, zm. 6 lub 7 maja 1129) – duchowny katolicki, biskup płocki za panowania księcia Bolesława Krzywoustego.
Niewiele wiadomo na jego temat ze względu na szczupłość źródeł; .. Jan Długosz w swoich dwóch katalogach biskupów płockichSeries Episcoporum Plocensium i Vitae Episcoporum Plocensium abbreviatae, . podał, że Szymon pochodził z polskiego rodu Gozdawitów (Gozdawów), a przed objęciem biskupstwa piastował godność archidiakona płockiego. Obie informacje nie zostały potwierdzone przez badania historyczne, były jedynie pomysłami kronikarza; ; ..
Biorąc pod uwagę skład ówczesnego episkopatu, najprawdopodobniej pochodził z Europy zachodniej, konkretnie z Francji (zdaniem Oswalda Balzera i Adama Vetulaniego) lub Niemiec, może z obszarów Nadrenii; ; ; . Tadeusz Żebrowski wysunął przypuszczenie, że przybył do Polski około 1102 roku w otoczeniu Baldwina, biskupa krakowskiego. Możliwe, że Szymon należał do krakowskiej kapituły katedralnej; ..
Długosz jako datę objęcia przez niego biskupstwa płockiego podaje rok 1107.. Nie jest to jednak pewne, stąd historycy wysunęli inne propozycje, sięgając do listu dedykacyjnego z początku księgi pierwszej Kroniki polskiej Galla Anonima. Szymon został wymieniony w nim zaraz po arcybiskupie Marcinie, co interpretuje się jako znak, że spośród ówczesnych biskupów podległych metropolii gnieźnieńskiej miał najdłuższy staż. Na pewno objął diecezję płocką przed 1109 rokiem; ; ; ..
Władysław Abraham wysunął przypuszczenie, że biskupem został około 1102 roku, dzięki poparciu Bolesława Krzywoustego, o jakim wspominał Długosz; .. Inne hipotezy przesuwają to wydarzenie na rok 1106. lub na czas po usunięciu Zbigniewa z Mazowsza przez Krzywoustego, około 1107–1108; .. Józef Dobosz przychylał się do ostrożnego przyjęcia datacji Długosza, którą uznał za prawdopodobną..
Szymon został uznany za pierwszego historycznie pewnego biskupa diecezji płockiej; .. Będąc zapewne nominatem Krzywoustego, blisko współpracował z księciem, jakkolwiek zachowało się niewiele wzmianek na ten temat; ..
Zgodnie z przekazem kroniki Galla Anonima latem 1109 roku Szymon uczestniczył w bitwie między Pomorzanami a rycerstwem mazowieckim pod wodzą komesa Magnusa. Nie walczył bronią, lecz w stroju pontyfikalnym, z grupą duchownych identyfikował ich jako kanoników z kapituły płockiej., odprawiał publiczne modlitwy. Starcie zakończyło się zwycięstwem Mazowszan, więc kronikarz chwalił pobożność biskupa i przypisywał mu przyczynienie się do pokonania najeźdźców. Porównał jego postępowanie do zachowania Mojżesza podczas bitwy z Amalekitami; ; ; ..
Wątek zwycięstwa nad Pomorzanami powtórzył w księdze III swojej kroniki Wincenty Kadłubek, znacznie modyfikując relację poprzednika, bez dodawania nowych elementów. W swojej wersji pominął osobę komesa, podkreślając, że zwycięstwo rycerzy polskich było efektem natchnienia ich przez pobożnego biskupa. Przy tej okazji porównał jego postępowanie do postępowania arcybiskupa Marcina, jak i następcy Szymona, Aleksandra z Malonne, wobec nieprzyjacielskich najazdów, co było elementem rozważań kronikarza nad problemem zachowania biskupa w obliczu zbrojnych ataków na wiernych z jego diecezjiAleksander nie poprzestawał jedynie na towarzyszeniu wojsku i modlitwie, ale również sam walczył. W kronice Kadłubka wyższe uznanie zyskała postawa Szymona, lecz krytyka postępowania Aleksandra została przeprowadzona w umiarkowany sposób, ; ...
Przyjmuje się, że Szymon wyróżniał się spośród reszty ówczesnego polskiego episkopatu; , jak również przypisuje mu się zaangażowanie w obronę Mazowsza.. Na podstawie niejednoznacznej aluzji z kroniki Kadłubka wysunięto hipotezę o jego działalności prawodawczej; .. Czesław Deptuła wysunął zastrzeżenia co do wagi tego zwrotu, wskazując, że może chodzić tu raczej o nawiązanie do Mojżesza, jednak uznał za niewykluczone, iż jest to ślad stanowienia praw dla duchowieństwa katedralnego.. Taką działalność przypisują mu i inni historycy; ; .. Lokalna tradycja przypisuje Szymonowi ufundowanie najstarszego drewnianego kościoła w Pułtusku..
Cz. Deptuła wysunął także ostrożną interpretację, że w przekazie Kadłubka można dostrzec tradycję, która przedstawiała biskupa jako słabo radzącego sobie z problemami diecezji, jakimi były najazdy Pomorzan, ale i Prusów. Natomiast odmiennego punktu widzenia dopatruje się w kronice Galla Anonima oraz zapiskach z kalendarza kapituły krakowskiej i nekrologu opactwa benedyktynów w Lubiniu..
Według Długosza Szymon zmarł w 1129 roku. W innych źródłach zachowały się dwie daty dzienne jego zgonu: 6 maja według nekrologu lubińskiego lub 7 maja za kalendarzem kapituły krakowskiej. Obie zapiski świadczą o tym, że biskup był znany szerzej, względnie miał związki z benedyktynami lubińskimi czy krakowską kapitułą, zaś diecezja płocka utrzymywała dość rozległe kontakty w obrębie państwa polskiego; ; .. Jego następcą był Aleksander z Malonne..
Szymon został zapewne pochowany w katedrze w Płocku. Średniowieczne teksty podkreślały jego świętobliwe życie, począwszy od przekazu Galla Anonima, za którym stale powtarzano porównanie go podczas bitwy z Pomorzanami do Mojżesza. Kadłubek rozwinął w swojej kronice opinię o świętości biskupa, a za nim powtórzył to Długosz.. W środowisku duchowieństwa płockiego, a szczególnie kleru katedralnego, otoczono go kultem, który był widoczny jeszcze u schyłku XVI wieku. Wówczas to Wawrzyniec Wszerecz pisał, że Szymon był oficjalnie czczony jako święty–wyznawca; ; ; ..
Postać biskupa płockiego Szymona pojawiała się w Powieści o kronice Galla Anieli Gruszeckiej, wydanej w trzech częściach między rokiem 1962 a 1970.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Biskupi katoliccy Polski średniowiecznej Kategoria:Biskupi płoccy Kategoria:Ludzie związani z Płockiem (Polska średniowieczna) Kategoria:Urodzeni w XI wieku Kategoria:Zmarli w 1129