thumb|Por. Józef Gigiel (ps. Traunicht) z adiutantem 6 pułku piechoty ppor. Stanisławem Świtalskim. Okres służby w Legionach. Józef Gigiel-Melechowicz vel Józef Gigiel, ps. „Traunicht”, „Melechowicz” (ur. 6 marca 1890 w Samborze, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Antoniego i Marii z Kroczaków urodzony 6 marca 1890 w Samborze. W latach 1900–1906 ukończył pięć klas w c. k. Gimnazjum im. Arcyksiężniczki Elżbiety w Samborze. Później przez rok studiował teologię w Klasztorze Reformatów w Krakowie oraz ukończył kurs uzupełniający z wyższego gimnazjum i zdał maturę w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, lecz świadectwa nie otrzymał. Podjął pracę na kolei jako urzędnik niższego szczebla. W latach 1911–1912 odbył obowiązkową służbę wojskową w Śląsko-Morawskim Pułku Piechoty Nr 100 w Krakowie, w charakterze jednorocznego ochotnika. W październiku lub listopadzie 1912 wstąpił do Związku Strzeleckiego.

Po wybuchu I wojny światowej, od 6 sierpnia 1914 służył w Legionach Polskich pod pseudonimem „Traunicht”. Dowodził plutonem w 3. kompanii II, a następnie III batalionu 1 pułku piechoty. 22 grudnia 1914 został ciężko ranny w bitwie pod Łowczówkiem, podczas walk prowadzonych przez I Brygadę z wojskami rosyjskimi w dniach 22–25 grudnia 1914. Do 1 lipca 1915 leczył się w szpitalu. 9 sierpnia 1915 został awansowany na stopień podporucznika.11 listopada 1915 awansowano go na stopień porucznika, a 1 listopada 1916 kapitana. 5 lipca 1916 był wyróżniającym się oficerem w walkach z wojskami rosyjskimi pod Polską Górą (Góra Polaków), za co 17 maja 1922 został uhonorowany Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari. We wniosku o nadanie tego odznaczenia napisano, m.in.:Po wyleczeniu ran otrzymał przydział do 6 pułku piechoty, w którym służył do kryzysu przysięgowego jako dowódca II, a później III batalionu. Latem 1917 odmówił złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec, za co we wrześniu 1917 został aresztowany w Przemyślu i przewieziony do Warszawy. Z więzienia udało mu się uciec 18 lutego 1918. Będąc na wolność prowadził działalność niepodległościową, nawiązując kontakt z POW w Warszawie, Lublinie, Kijowie i Odessie. W tym czasie przybrał nowy pseudonim „Melechowicz”, który z czasem stał się drugim członem jego nazwiska.

W listopadzie 1918 przystąpił do Wojska Polskiego. 12 czerwca 1919 objął dowództwo Batalionu Zapasowego 6 pułku piechoty Legionów w Płocku. Od 10 stycznia do 31 marca 1920 był odkomenderowany na wyższy kurs aplikacyjny dowódców batalionów w Rembertowie. 1 kwietnia 1920 został przydzielony do Dowództwa Okręgu Generalnego „Pomorze” na stanowisko szefa Oddziału II i IV. 15 lipca 1920 został zatwierdzony w stopniu majora z dniem 1 kwietnia 1920, w piechocie, w „grupie byłych Legionów Polskich”. Od 15 lipca do 31 sierpnia 1920 był organizatorem i dowódcą 263 ochotniczego pułku piechoty, a następnie pozostawał w rezerwie personalnej Dowództwa Frontu Północnego. 15 września został przydzielony do Dowództwa 1 Dywizji Legionów, a 24 listopada 1920 do Dowództwa Wojska Litwy Środkowej. 1 czerwca 1921 pełnił służbę w Dowództwie Odcinka Kordonowego Wilno, pozostając na ewidencji macierzystego 6 pp Leg. W październiku 1921 został przeniesiony do 15 pułku piechoty „Wilków” w Dęblinie. Od 6 marca do 6 lipca 1922 był słuchaczem kursu dowódców piechoty dywizyjnej i pułków piechoty w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia Armii w Rembertowie. Egzamin z taktyki zdał z wynikiem dostatecznym, a z pozostałych przedmiotów z wynikiem dobrym. W międzyczasie (3 maja 1922) został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 229. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W lipcu 1922 został przeniesiony do 16 pułku piechoty w Tarnowie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. W kwietniu 1924 został przeniesiony do 54 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Tarnopolu na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. 22 maja 1925 został zatwierdzony na tym stanowisku. 31 marca 1927 został przeniesiony do 40 pułku piechoty we Lwowie. 1 stycznia 1928 został mianowany pułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 15. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Z dniem 3 lutego 1928 został przeniesiony służbowo do Doświadczalnego Centrum Wyszkolenia w Rembertowie, w charakterze słuchacza III unifikacyjnego trzymiesięcznego kursu dowódców pułków. 17 listopada 1936 inspektor armii, generał dywizji Kazimierz Fabrycy wystawił mu następującą opinię: „Bardzo dobry w terenie i z wojskiem. Na mapie wychodzi gorzej. Wychowawca słaby. Upija się - wysłany przez dcę OK do lecznicy na 3 miesiące. Typ dobrego bojowego dcy, z którym nie wiadomo co zrobić w czasie pokoju”. 12 stycznia 1937 został przeniesiony do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr VI we LwowieOpinie dowódców pułków piechoty za 1936 rok, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/120, s. 48.Opinie pułkowników piechoty za 1938 rok, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/120, s. 285–314..

W kampanii wrześniowej 1939 był dowódcą Podkarpackiej Brygady Obrony Narodowej. Po agresji ZSRR na Polskę w czasie walk dostał się do niewoli radzieckiej. Przebywał w obozie jenieckim w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie i pogrzebany w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie.

Był żonaty z Teresą (zm. 1971 w Londynie), z którą miał dwóch synów: Zdzisława Karola (1920–2011), porucznika 7 pułku artylerii konnej, odznaczonego Orderem Virtuti Militari i Mieczysława Antoniego Marię (1922–1991).

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie na stopień generała brygady. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6322 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych czterokrotnie – 31 lipca 1922 Złoty Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 – 1928 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości – 1928 Odznaka za Rany i Kontuzje z jedną gwiazdką Odznaka „Za wierną służbę” Krzyż Pamiątkowy 6 pułku piechoty Legionów Polskich Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych Medal Zwycięstwa – 6 sierpnia 1928 Medal Zasługi Wojskowej

Upamiętnienie 7 kwietnia 2018 w Gdańsku, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, na promenadzie przy stadionie, który w tym czasie nosił nazwę Energa Gdańsk, zasadzono trzy Dęby Pamięci, z których jeden honoruje Józefa Gigiela-Melechowicza.

W katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie, znajduje się poświęcono mu tablica.

Zobacz też generałowie II Rzeczypospolitej Polskiej awansowani w 2007 jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Brygadierzy Obrony Narodowej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Dowódcy 40 Pułku Piechoty Dzieci Lwowskich Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Samborze Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym 6 pułku piechoty Legionów Polskich Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Więźniów Ideowych Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie – ofiary zbrodni katyńskiej – mianowani generałami Wojska Polskiego III Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zasługi Wojskowej Signum Laudis Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Pułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Łowczówkiem 1914 Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Wojskowi związani ze Lwowem Kategoria:Zastępcy dowódcy 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej Kategoria:Zastępcy dowódcy 54 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze 6 Pułku Piechoty Legionów Polskich (1915–1917)