Nikołaj Fiodorowicz Fiodorow (, ur. w Kluczach w guberni tambowskiej, zm. w Moskwie) – rosyjski filozof prawosławny, twórca tradycji kosmizmu rosyjskiego. Był prekursorem filozofii transhumanizmu jako zwolennik osiągnięcia przy pomocy metod naukowych radykalnego przedłużenia ludzkiego życia, ludzkiej nieśmiertelności i wskrzeszenia zmarłych ludzi. Zapowiadał podbój kosmosu, nie obawiał się przeludnienia Ziemi, zapowiadał zasiedlanie innych planet. Ze względu na tryb życia i swoją postawę nazywany bywał moskiewskim SokratesemСемёнова С. Г. Философия воскрешения Н. Ф. Фёдорова // Фёдоров Н. Ф. Собрание сочинений: В 4 т. Том 1.Przypadek sobowtóra. Fiodorow i Sokrates.

Idee Fiodorowa były inspiracją dla uczonych, m.in. Konstantina Ciołkowskiego, matematyka i fizyka, zwolennika ontologicznej jedności kosmosu, wynalazcy, twórcy teorii lotu rakiet i popularyzatora kolonizacji kosmosu, oraz Władimira Wiernadskiego minerologa i biochemika, zwolennika teorii jedności planety Ziemia, który rozwijał koncepcje biosfery i noosfery. Poglądy Fiodorowa stanowiły również inspirację dla rosyjskich powieściopisarzy, poetów i malarzyThomas Seifrid, A Companion To Andrei Platonov's The Foundation Pit (Academic Studies Press, 2009: )Art works by Russian cosmism painter XX – XXI ct. Catalogue of exhibition 2013. Roerich museum. 2013. Retrieved 19 October 2015..

Życiorys Rodzice Nikołaja Fiodorowa pochodzili ze szlachty. Ojciec, Paweł Iwanowicz Gagarin pochodził z rodu Rurykowiczów, matka Jelizawieta Iwanowa z niższej szlachty. Nikołaj studiował w Odessie. Od 1854 do 1868 roku pracował jako nauczyciel w różnych rosyjskich miejscowościach. W roku 1878 rozpoczął pracę w moskiewskiej bibliotece narodowej. Fiodorow był przeciwnikiem własności intelektualnej i w ciągu całego swojego życia nie opublikował ani jednej pracy. Jego artykuły zostały wydane pośmiertnie pod wspólną nazwą: Filozofia fizycznego zmartwychwstania.

Pierwszy w Rosji pomnik Fiodorowa odsłonięto w październiku 2009 w Borowsku (Боровск), z okazji 180 rocznicy urodzin filozofa. Miasto Borowsk zostało wybrane nieprzypadkowo: tam Fiodorow pracował jako nauczyciel, i stamtąd w wieku 39 lat (w 1868) udał się pieszo do Moskwy, gdzie następnie został bibliotekarzem Румянцевского музея (późniejszej Biblioteki Narodowej); tam też mieszkał drugi słynny kosmista, Konstantin Ciołkowski.

Fiodorow w kulturze Fiodorow zainspirował Fiodora Dostojewskiego do napisania powieści Bracia Karamazow. Jego idee na temat transhumanizmu są poruszane w powieści Jacka Dukaja pt. Lód.

Prace Fiodorowa Fiłosofija obszcziego dieła Soczinienija Sobranije soczinienij w czetyrioch tomach

Prace Fiodorowa przetłumaczone na język polski Nikołaj Fiodorow, Filozofia wspólnego czynu, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2012 Kwestia wskrzeszenia Według Fiodorowa zastępowalność pokoleń rodzi podstawową niesprawiedliwość – pokolenie starsze daje dar życia pokoleniu młodszemu i nie otrzymuje w zamian nic, co byłoby jakościowo zbliżone. Konieczne jest zatem odwzajemnienie daru życia poprzez wskrzeszenie poprzednich pokoleń przez ludzi, którzy posiądą taką możliwośćM. Łosski, Historia filozofii rosyjskiej, Wydawnictwo Antyk, Kęty 2000, s. 89.. Wskazuje na Jezusa Chrystusa i wskrzeszenie Łazarza interpretując to jako naukę i wskazanie dla ludzkości od Chrystusa-Wskrzesiciela. Idea ta nawiązuje do koncepcji bogoczłowieczeństwa. Idea aktywnego chrześcijaństwa przeciwstawiana jest przez Fiodorowa koncepcjom pasywno-kontemplacyjnym.

Przypisy

Bibliografia

Polskie prace naukowe na temat Fiodorowa Grzegorz Przebinda, Władimir Sołowjow i Nikołaj Fiodorow. Dwie koncepcje eschatologiczne, „Slavia Orientalis”. R. XXXVIII, nr 3–4, 1989, s. 611–622. ISSN 0037-6744.

K. Pietrzycka-Bohosiewicz, „Przerzucić most nad rzeką czasu...” Nikołaj Fiodorow i pisarze rosyjscy, [w:] Строитель чудотворный. Szkice o literaturze rosyjskiej. Dedykowane Jadwidze Szymak-Reiferowej i Władysławowi Piotrowskiemu, red. H. Waszkielewicz i J. Świeży, Kraków 2001. Grzegorz Przebinda, Władimir Sołowjow i Nikołaj Fiodorow. Dwie koncepcje eschatologiczne, [w:] tegoż, Między Moskwą a Rzymem. Myśl religijna w Rosji XIX i XX wieku, Universitas, Kraków 2003. ISBN 83-342-0197-1 M. Madej-Cetnarowska, Myśl Nikołaja Fiodorowa w literaturze dziewiętnastego i dwudziestego wieku, Wydawnictwo Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu, Nowy Sącz 2013. Michał Milczarek, Z martwych was wskrzesimy. Filozofia Nikołaja Fiodorowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013.

Linki zewnętrzne Nikołaj Fiodorowicz Fiodorow oficjalna strona Muzeum i Biblioteki Fiodorowa Między nauką a metafizyką: filozofia rosyjskiego kosmizmu artykuł Teresy Obolevitch Mikołaj Fiodorow i jego „filozofia wspólnego czynu" seria artykułów Julii Żyliny-Chudzik Człowiek jako faktor geologiczno-kosmiczny, czyli wielki comeback antropocentryzmu tekst Julii Żyliny-Chudzik poświęcony Rosyjskiemu Kosmizmowi Rosja i postczłowiek. Rosyjski transhumanizm i idea nieśmiertelności artykuł Leszka Sykulskiego o założeniach Kosmizmu i jego recepcji we współczesnej Rosji

Kategoria:Urodzeni w 1829 Kategoria:Zmarli w 1903 Kategoria:Rosyjscy futurolodzy Kategoria:Rosyjscy filozofowie XX wieku Kategoria:Rosyjscy teolodzy prawosławni Kategoria:Transhumaniści Kategoria:Rurykowicze