thumb|Szkic działań bojowych pułku w latach 1919-1920 thumb|Tablica pamiątkowa w Terespolu 66 Kaszubski Pułk Piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego (66 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie pułku Na podstawie rozkazu dziennego Nr 30 dowódcy Dywizji Strzelców Pomorskich, płk. Stanisława Wilhelma Skrzyńskiego z dnia 8 października 1919, tydzień później, w garnizonie Poznań, w koszarach na Jeżycach, porucznik Leon Kowalski rozpoczął formowanie Kaszubskiego Pułku Strzelców Pomorskich. Organizacja jednostki zakończona została w maju następnego roku.

Tradycje pułku kultywowała 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego.

Wojna polsko-bolszewicka

21 czerwca dwubatalionowy 66 pułk piechoty wszedł w skład grupy pułkownika Łuczyńskiego i obsadził w systemie dozorowym wzniesienia pod Bobrujkami na wschodnim brzegu Mytwy. Dowództwo pułku i batalion odwodowy oraz bateria 9 pułku artylerii polowej stanęły we wsi Saniuki. Na skrzydłach pułk graniczył odpowiednio: na północy z 34 pułkiem piechoty rozwiniętym w Kustownicy, na południu z 22 pułkiem piechoty ze stanowiskiem dowodzenia w Dobryniu. 25 czerwca stanowiska na wzgórzach obsadził II batalion ppor. Marcina Kamińskiego, liczący 218 żołnierzy i posiadający na wyposażeniu 7 ckm-ów. Trzy kompanie: 5. sierżanta Kohnke, 7. podporucznika Badziąga i 8. chorążego Jana Hirsza rozmieszczono w okopach, a 6 kompania podporucznika Barga zajęła stanowiska przy drodze Saniki - Kustownica, z zadaniem osłony lewego skrzydła batalionu. Kompania karabinów maszynowych wydzieliła 4 ciężkie karabiny maszynowe do 8 kompanii i jeden do 5., pozostawiając dwa w odwodzie przy dowództwie batalionu w Bobrujkach.

Wysłane patrole rozpoznawcze stwierdziły obecność silnych pododdziałów w wioskach Buda i Romanówka. O świcie 26 czerwca na pozycje II batalionu uderzyła tyraliera sowieckiego 216 pułku strzelców. W jego drugim rzucie maszerowały, prowadzone przez jadących konno dowódców i komisarzy, kolejne bataliony 216 ps. Nawała ogniowa polskiego pułku zadała Sowietom duże straty, ale mimo to na odcinku 5 kompanii dopiero w walce „na granaty” odparto przeciwnika. Kolejne ataki czerwonoarmistów spowodowały, że polska 5 i 6 kompania walczyły w okopach „na bagnety”. W załamaniu kolejnego natarcia pomogły ckm-y 8 kompanii. W efekcie Sowieci wycofali się w nieładzie. W kolejnym ataku nieprzyjaciel zmienił taktykę. Prowadził go w sześciu liniach tyralier, a piechotę wspierała artyleria. Zażarte walki trwały do 16.00. Dopiero wejście do walki odwodowego I/66 pułku piechoty zmusiło sowiecki 216 ps do odwrotu.

Od tego czasu pułk był kierowany na najtrudniejsze odcinki frontu. Kaszubi toczyli ważne boje nad rzeką i Rzeczycą. Otoczony przez wroga pułk, na torze kolejowym Kobryń – Żabinka, musiał dalszą drogę torować sobie bagnetem. Później kaszubi bili się w obszarze Brześcia nad Bugiem. Szczególnie zacięte były walki o Mokrany Stare i Nowe. W bitwie nad Wisłą pułk osłaniał tylko przemarsz 16 Dywizji Piechoty. 16 sierpnia 1920 roku przekroczono rzekę Wieprz. 24 sierpnia pułk dotarł do Łomży, a stąd do Kobrynia, aż, w końcu 14 września rozpoczął walki o Horodec. Był to najkrwawszy, najcięższy i ostatni bój kaszubów w tej wojnie. Horodec został zdobyty 24 września 1920 roku.

Mapy walk pułku w 1920

Kawalerowie Virtuti Militari

15px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920plut. Bierzk Teofilplut. Bączyński Janppor. Elsner Piotrsierż. Formela Leonppor. Jan Hirszppłk Czesław Jarnuszkiewiczkpt. Marcin Kamińskipor. Józef Kamińskisierż. Kamiński Leonardstrz. Władysław Kaliszewskipor. Lucjan Józef Kępińskikpr. Kiedrowski Janst. strz. Landowski Jankpr. Lizakowski Janppor. Stefan Łukowiczsierż. Łukowicz Teodorkpr. Pawłowski Władysławsierż. szt. Piechowski Franciszeksan. Przepiórka Bolesławppor. Marian Podwysockippor. Józef Raśppor. Henryk Reszelskikpt. Konstanty Rojekstrz. Józef Rybakst. strz. Jakub Strzelka nr 252kpr. Leon Wierzbappor. Konrad Żelaznyplut. Wiktor Żywicki

Pułk w okresie pokoju thumb|180px|Pieczęć pułku z 1920 left|220px

Po zakończeniu wojny z bolszewikami pułk dyslokowany został z Nieświeża do pokojowego garnizonu Chełmno, w którym stacjonował do 1939. Był w składzie 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 15 października, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. 17 lutego 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przesunął datę święta pułkowego 66 pp z dnia 15 października na 26 czerwcaDz. Rozk. MSWojsk. Nr 5 z 17 lutego 1928 roku, poz. 47..

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 66 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych.

26 czerwca 1935 Minister Spraw Wojskowych „w celu uczczenia i utrwalenia pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego w pułkach: 1 szwoleżerów, 41 i 66 piechoty, których Szefem był Zmarły Marszałek oraz dla Korpusu Kadetów Nr 1, który w tytule swoim nosi Nazwisko Marszałka Piłsudskiego - ustanowił stałą oznakę żałobną”. Oznakę stanowiła czarna obwódka, średnicy 3 mm, złożona z podwójnego czarnego sznura - jedwabnego u oficerów i podoficerów zawodowych, a bawełnianego u szeregowców i kadetów – przyszyta do krawędzi lewego naramiennika kurtki i płaszcza, i noszona stale w służbie i poza służbą do wszystkich rodzajów ubioru wojskowegoDziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 1 z 26.06.1935 r. poz. 5. (zob. Kult Józefa Piłsudskiego). Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkupłk Stefan III MichalskiI z-ca dowódcyvacatadiutantpor. Józef Załogastarszy lekarzmjr dr Jan Durkomłodszy lekarzvacatII z-ca dowódcy (kwatermistrz)mjr Tadeusz Stanisław Gontarskioficer mobilizacyjnykpt. Jan IV Pawłowskizastępca oficera mobilizacyjnegopor. Jan Kazimierz Szymulskioficer administracyjno-materiałowykpt. Władysław II Stefanowiczoficer gospodarczypor. int. Józef Wójcikoficer żywnościowypor. Jan Sierońoficer taborowykpt. tab. Władysław Rygieloficer placu Chełmnokpt. adm. (piech.) Orest Białouskapelmistrzvacatdowódca plutonu łącznościkpt. Stanisław Markowskidowódca plutonu pionierówpor. Tadeusz Adam Königdowódca plutonu artylerii piechotypor. art. Paulin Ignatowiczdowódca plutonu ppanc.por. Albin Jan Witkowskidowódca oddziału zwiadupor. Bolesław Stanisław TkaczykI bataliondowódca batalionumjr Andrzej Burnatowskidowódca 1 kompaniikpt. Kazimierz Bolesław Stanekdowódca plutonupor. Stefan Majewskidowódca plutonuppor. Edward Darońdowódca 2 kompaniikpt. Aleksander Buziukdowódca plutonupor. Jan Momoladowódca plutonuppor. Wincenty Tadeusz Gruszczyńskidowódca plutonuppor. Bolesław Bronisław Rusinowskidowódca 3 kompaniimjr Mieczysław III Ostrowskidowódca plutonuppor. Franciszek Ksawery Skoczekdowódca 1 kompanii kmkpt. Zygmunt Kowalskidowódca plutonupor. Franciszek Szymczakdowódca plutonuppor. Władysław GolikII bataliondowódca batalionumjr Marian Aleksander Jankowskidowódca 4 kompaniikpt. Stanisław IX Zielińskidowódca plutonudowódca 5 kompaniikpt. Władysław Wysockidowódca plutonuppor. Feliks Kaczordowódca 6 kompaniipor. Eugeniusz Rykowskidowódca 2 kompanii kmkpt. Józef Szymon Jezierskidowódca plutonuppor. Tadeusz Stefan RozbickiIII bataliondowódca batalionumjr Franciszek II Kwaśnikdowódca 7 kompaniikpt. Bolesław Kluskadowódca plutonuppor. Władysław Banaszkiewiczdowódca plutonuppor. Henryk Malecdowódca plutonuppor. Rudolf Krótkidowódca 9 kompaniikpt. Antoni I Kowalewskidowódca plutonupor. Tadeusz Stanisław Nowakowskidowódca 3 kompanii kmkpt. Julian Tarnawskidowódca plutonuppor. Paweł Pintscherna kursiepor. Jan Józef Pleńna kursieppor. Włodzimierz KolanowskiDywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 5 DPdowódcakpt. Stefan Wacław Hilary Leontowiczdowódcaplutonu por. Leon Brunon Flieger66 obwód przysposobienia wojskowego „Chełmno”kmdt obwodowy PWkpt. adm. (piech.) Stanisław I Borowskikmdt powiatowy PW Chełmnopor. kontr. piech. Leon Mondzielewskikmdt powiatowy PW Świecieppor. kontr. piech. Jan Grochowski

66 pp w kampanii wrześniowej thumb|Pułk walczył w składzie 16 DP

Mobilizacja W dniu 24 sierpnia 1939 w garnizonie Chełmno, w ramach mobilizacji alarmowej, w grupie niebieskiej zostały zmobilizowane:

66 Kaszubski pułk piechoty, w składzie etatowym i organizacji wojennej, w czasie od A+18 do A+36, samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 83, w czasie A+40, dwie kolumny taborowe nr 818 i nr 819, w czasie A+42, park intendentury typ I nr 803, w czasie A+46 dowództwo 209 pułku piechoty z organami kwatermistrzowskimi, z kompletnymi kompaniami i plutonami pozabatalionowymi (bez plutonu artylerii piechoty), w czasie A+44.

Mobilizacja pułku przebiegła sprawnie, wyposażenie i uzbrojenie kompletne zgodnie z etatami.

Działania bojowe Od 13 sierpnia 1939 I batalion 66 pułku piechoty wykonywał prace związane z budową umocnień polowych nad rzeką Osą, na odcinku pomiędzy miejscowością Orle i jeziorem Salno. Był to teren, gdzie w przyszłości miał prowadzić obronę 66 pp w składzie macierzystej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty, podporządkowanej dowódcy Grupy Operacyjnej „Wschód” gen. bryg. Mikołaja Bołtucia. W nocy 24/25 sierpnia na pozycje w rejonie Dwór Orle wymaszerował I batalion pułku, 26 sierpnia wymaszerowała pozostała część pułku w kierunku Mełna i Gruty. 28-29 sierpnia załadowano do transportów kolejowych Oddział Zbierania Nadwyżek 66 pp, który wyjechał do Radomia, do miejsca stacjonowania Ośrodka Zapasowego 16 DP. W kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie macierzystej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty (Armia „Pomorze”). 31 sierpnia 1939 I batalion 66 pp zajął stanowiska bojowe na południowym brzegu rzeki Osa na odcinku od wsi Dąbrówka Królewska do wsi Peterhof. Reszta 66 pp stacjonująca w rejonie Mełna i stacji kolejowej Mełno stanowiła odwód dowódcy 16 DP z przeznaczeniem do wsparcia obrony na odcinku „Gruta”.

Bitwa nad Osą