thumb|right|200px|Ulica w Aix Aix-en-Provence (, ; ) – miasto i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Delta Rodanu, którego jest podprefekturą. Miasto jest ulokowane w dolinie rzeki Arc, ok. 25 km na północ od Marsylii.
Demografia Według danych na rok 2018 gminę zamieszkiwały 146 282 osoby, a gęstość zaludnienia wynosiła 786 osób/km² (wśród 963 gmin regionu Prowansja-Alpy-W. Lazurowe Aix-en-Provence plasuje się na 4. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni – na miejscu 7.).
Historia Aix (Aquae Sextiae) zostało założone w 122 p.n.e. przez rzymskiego konsula Sekstiusza Kalwina jako kolonia weteranów jego wojsk. Od nazwiska konsula pochodzi nazwa okolicznych źródeł. W 102 p.n.e. Mariusz zadał w pobliżu miasta klęskę Teutonom a rok później Cymbrom w bitwie pod Vercellae. W IV stuleciu zostało stolicą prowincji Narbonensis Secunda. W 477 zostało zajęte przez Wizygotów. W następnym stuleciu było wielokrotnie plądrowane przez Franków i Longobardów. W 731 zostało zajęte przez Saracenów. Aix, które w wiekach średnich było stolicą hrabstwa Prowansji, osiągnęło rozkwit po XII stuleciu, kiedy pod panowaniem Aragonii i Andegawenii stało się ośrodkiem artystycznym i naukowym. Wraz z resztą Prowansji przeszło do korony Francji w 1487, a w 1501 Ludwik XII założył tam parlament Prowansji, który istniał aż do 1789. W XVII i XVIII w. miasto było siedzibą władz Prowansji. Pod koniec panowania Franciszka I doszło do prześladowań protestantów. W ich trakcie sąd w Aix-en-Provence nakazał zniszczenie 20 wsi w Alpach Prowansalskich, w których mieszkali zwolennicy waldensów.
Zabytki Katedra, której budowę rozpoczęto w V, a ukończono dopiero w XVIII wieku. Główne prace zostały wykonane w XII i XIII wieku. Najcenniejsze zabytki to XVI-wieczne, pięknie rzeźbione drzwi wykonane z drewna orzechowego przez J. Guiramanda, tryptyk Ołtarz krzewu gorejącego pędzla Nicolasa Fromenta (XV wiek). Od strony południowej do kościoła przylega XI-wieczny krużganek; ukończony w 1745 roku place d’Albertas, zaprojektowany przez Laurenta oraz Georgesa Vallonów; parafialny kościół Ducha Świętego z 1726 roku.
Kultura Aix jest ważnym centrum edukacyjnym, siedzibą wydziałów prawa i literatury uniwersytetu Aix-Marseille. Kwartał miasta, gdzie znajdują się szkoły i budynki uniwersytetu, jest porównywany do Dzielnicy Łacińskiej Paryża. Od 1948 roku odbywa się w nim coroczny międzynarodowy festiwal muzyczny. Znane też jako miejsce urodzenia i pracy malarza Paula Cézanne’a, siedziba muzeum poświęconego malarzowi.
Gospodarka Miasto jest ośrodkiem przemysłu ceramicznego, komputerowego, poligraficznego i przetwórstwa oliwek.
Komunikacja Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym – autostrady do Awinionu, Marsylii i Cannes, jak również port lotniczy.
W mieście znajduje się stacja kolejowa Gare d’Aix-en-Provence.
Miasta partnerskie Bath, Wielka Brytania Kartagina, Tunezja Coimbra, Portugalia Grenada, Hiszpania Perugia, Włochy Tybinga, Niemcy Aszkelon, Izrael Filadelfia, Stany Zjednoczone Baton Rouge, Stany Zjednoczone Coral Gables, Stany Zjednoczone Kumamoto, Japonia Wadżda, Maroko Baalbek, Liban Bamako, Mali Pecz, Węgry
Ludzie związani z Aix-en-Provence
Przypisy Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, s. 231, Oficyna Wydawnicza Fogra, .
Bibliografia
Kategoria:Miejscowości w departamencie Delta Rodanu Kategoria:Uzdrowiska we Francji Kategoria:Miasta w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże Kategoria:Podprefektury Francji