Mińsk Mazowiecki – miasto w Polsce, w województwie mazowieckim, należące do aglomeracji warszawskiejWedług Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego (2004), według Swianiewicza (2005), według NUTS (2004)., siedziba powiatu mińskiego i gminy wiejskiej Mińsk Mazowiecki.
Miasto położone jest w odległości 20 km od granicy i 38 km od centrum Warszawy. Stanowi ono lokalne i ponadlokalne centrum gospodarcze (rozwinięte handel, usługi i przemysł), edukacyjne (szkoła wyższa, 6 szkół średnich, uniwersytet trzeciego wieku), militarne (baza lotnicza, żandarmeria i wojskowe centrum rekrutacji), kulturalne (dom kultury, szkoła artystyczna, 2 biblioteki, 2 muzea), ale przede wszystkim jest miejscem zamieszkania i wypoczynku wielu ludzi pracujących w Warszawie.
Historia Mińska sięga ponad sześciuset lat. Od 1421 miejscowość posiada prawa miejskie. W XIX wieku i do II wojny światowej miasto było zamieszkane przez dużą społeczność żydowską, obecnie został po niej tylko cmentarz i jeden z największych kamieni w Treblince. W Mińsku znajduje się kilkanaście obiektów wpisanych do rejestru zabytków oraz całe obszary zabudowy chronione przez plan zagospodarowania przestrzennego [data dostępu 2008-01-12]..
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 39 837 mieszkańców, będąc 13. najludniejszym miastem w województwie.
Położenie mały|left|Gmina miejska Mińsk Mazowiecki na tle powiatu mińskiego mały|Granice miasta i granice naturalne:kolor fioletowy: granica miastakolor czerwony: droga krajowakolor żółty: droga wojewódzkakolor czarny: linia kolejowakolor niebieski: rzeka Srebrna Mińsk leży na Wysoczyźnie Kałuszyńskiej we wschodniej części województwa mazowieckiego. Geograficznie jest to Nizina Południowopodlaska, a historycznie i kulturowo Mazowsze.
Według Google Maps odległości drogowe wynoszą 38 km do centrum Warszawy (kierunek zachodni) i 50,2 km do Siedlec (kierunek wschodni). Odległości kolejowe wynoszą odpowiednio ok. 39 km (Warszawa Śródmieście) i ok. 52 km (Dworzec w Siedlcach).
Odległości do miast w powiecie mińskim wynoszą: do Sulejówka 21 km, do Halinowa 15 km, do Kałuszyna 17,5 km, a do ważniejszych miast poza powiatem mińskim: Otwock (27 km) i Józefów (26 km) oraz Wołomin (32 km) i Ząbki (34 km).
Odległość drogowa do Lublina wynosi 140 km, do Brześcia 162 km, a do Białegostoku 180 km.
Środowisko naturalne Warunki wodne Srebrna jest jedynym ciekiem wodnym na terenie miasta. Mińsk leży w dorzeczu WisłySrebrna jest głównym dopływem Mieni. Mienia jest głównym dopływem Świdra. Świder jest dopływem Wisły..
Przyroda Na terenie miasta znajduje się 13 pomników przyrody (głównie dęby), zaś tuż za miastem, niedaleko dworca kolejowego jeden z najstarszych okazów sosny w Polscewzmianka o sośnie [dostęp 2008-04-22]..
Wszystkie części miasta znajdują się blisko terenów zielonych. Można wyróżnić dwa główne typy zieleni. Pierwszy to tereny leśno-parkowe reprezentowane przez Park im. Rodziny Dernałowiczów (w centrum miasta) i Leśnictwo Stankowizna (przy południowej granicy). Drugi to łąki, z niewielkimi lasami, wchodzące w skład Mińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu; znajdują się one w południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części Mińska. Dodatkowo po całym mieście rozrzucone są kompleksy ogrodów działkowych.
Klimat Miasto cechuje klimat umiarkowany chłodny, przy czym stosunkowo duże zachmurzenie [data dostępu 2008-01-12]..
Historia mały|Mińsk Mazowiecki i najbliższa okolica w początkach XIX w., First Military Surway, 1801-1804 r.
Mińsk Mazowiecki otrzymał prawa miejskie 29 maja 1421 roku. Prawa te nadał książę mazowiecki Janusz I Starszy, a pierwszym właścicielem był Jan z Gościeńczyc herbu Prus III. Już w 1422 rozpoczął działalność kościół parafialny (w miejscu obecnego kościoła, przy Starym Rynku). XV i XVI wiek to szybki rozwój miasta i powstanie sąsiedniego Sendomierza. mały|Mińsk Mazowiecki na mapie sztabowej z 1911 roku. Prywatne miasto szlacheckie Mińsko położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie garwolińskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiegoMazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4..
Po III rozbiorze Polski w 1795 r., Mińsk Mazowiecki znalazł się na krótko w zaborze austriackim, następnie, po wyzwoleniu, w 1809 r. został włączony w skład Księstwa Warszawskiego, aż ostatecznie w 1815 r., wskutek postanowień kongresu wiedeńskiego, przyłączono go w Królestwa Polskiego pod panowaniem Imperium Rosyjskiego, czyli w zaborze rosyjskim.
W lipcu 1816 Mińsk stał się stolicą obwodu stanisławowskiego. Od tej pory, z przerwą w latach 1975–1999, jest siedzibą powiatu.
W czasach powstania listopadowego (1830-1831) i powstania styczniowego (1863-1864) okolice Mińska były terenem licznych potyczek z wojskami rosyjskiego zaborcy. Ukazem carskim z 31 grudnia 1866 r. Królestwo Kongresowe zostało podzielone na 10 guberni i 85 powiatów, w tym został ustanowiony powiat miński. W 1868 r. władze rosyjskie zmieniły jego nazwę na nowomiński, aby odróżnić od Mińska na terenie dzisiejszej Białorusi. W 1867 r. oddano do użytku Kolej Warszawsko-Terespolską (całą linię). Od 1870 roku właścicielami miasta byli Doria Dernałowiczowie. W 1873 polski przedsiębiorca Konstanty Rudzki założył w mieście zakłady odlewnicze pod nazwą Fabryka Machin i Odlewów Żelaznych „K. Rudzki i Spółka”. Fabryka ta od 1881 roku rozpoczęła produkcję rur lanych, a od 1890 wytwarzała także rury wodociągowe, sprzęt kolejowy oraz konstrukcje stalowe przeznaczone głównie do budowy mostów. Pod koniec XIX wieku Konstanty Rudzki zatrudniał w niej ok. 1000 robotników, a jego firma była trzecią pod względem wielkości z branży budowy maszyn w całym Królestwie Polskim. Główne zakłady przedsiębiorstwa znajdowały się w Mińsku Mazowieckim, gdzie wykonywane były elementy konstrukcji stalowych do budowy mostów przeznaczonych dla całego Imperium Rosyjskiego. W okresie tym firma „Rudzki i Ska” przygotowywała elementy stalowe na budowy mostów w Rosji, Mandżurii oraz Chinach. Obecnie tradycje te kontynuuje fabryka maszyn (obecny FUD – Fabryka Urządzeń Dźwigowych).
Podczas wojny polsko-bolszewickiej, w sierpniu 1920 r. Mińsk został zajęty przez Armię Czerwoną. 17 sierpnia 1920 roku, miasto zostało wyzwolone przez oddziały grupy płk. Stanisława WrzalińskiegoDzienio Mariusz Robert, Działania wojenne na terenie powiatu mińskiego w dniach 16–17 VIII 1920 s.49, [w:] Rocznik Mińsko-Mazowiecki nr 6, Mińsk Mazowiecki 2000.. Wtedy też miało tu miejsce połączenie sił polskich (po kulminacyjnym momencie bitwy warszawskiej). W tym czasie właściciele miasta gościli Józefa Piłsudskiego, Józefa Hallera i Charles’a de Gaulle’a.
Mieszkała tu duża społeczność żydowska. W pierwszej połowie 1936 doszło tu do ekscesów o podłożu antysemickim. mały|Mińsk Mazowiecki na mapie topograficznej z 1937 (z zaznaczonymi współczesnymi granicami miasta) W czasie II wojny światowej na terenie miasta działały Armia Krajowa i Gwardia Ludowa.
W 1940 Niemcy utworzyli tutaj getto, którego mieszkańcy 21 sierpnia 1942 zostali wywiezieni i wymordowani w obozie zagłady w Treblince. Blisko tysiąc osób zostało rozstrzelanych na dzisiejszym Starym RynkuEmil Noiński, Likwidacja getta żydowskiego w Mińsku Mazowieckim w świetle relacji i wspomnień naocznych świadków, „Rocznik Mińskomazowiecki” 2006, z. 14..
Po opuszczeniu miasta przez okupanta AK przejęło nad nim kontrolę 30 lipca 1944, ale nazajutrz weszła Armia Czerwona. W nocy z 2 na 3 marca 1945 roku, NKWD zamordowało 7 przedstawicieli mińskiej elity, w tym burmistrza Hipolita Konopkę.
W okresie od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 powiat miński nie istniał, zaś miasto wchodziło w skład woj. siedleckiego. W roku 1984 dokonano ostatniego dużego powiększenia miasta, m.in. o Kędzierak i Anielinę.
Nazwa Nazwa Mińska pochodzi od rzeki Mieni, której nazwa jest z kolei związana ze słowem „mienić”. Przymiotnik „Mazowiecki” ma odróżniać miasto od Mińska na Białorusi.
Miasto w czasie swojej historii kilkukrotnie zmieniało nazwę (w średniowieczu wynikało to bardziej z rozwoju języka polskiego niż rzeczywistych zmian). Początkowo osada zwana była różnie – Mieńsk, Mensk i Mińsk, jednak w momencie zlokalizowania tu miasta w 1421 nadano mu nazwę Mińsk. Nazwa ta przetrwała do 1868, kiedy to władze carskie zmieniły ją na Nowomińsk. Dzisiejsza nazwa została natomiast nadana miastu 11 lipca 1916.
W większości innych języków nazwę zapisuje się tak samo jak w polskim. Z innych zapisów można wymienić מינסק מאזאבייעצק w języku jidysz (mieszkało tu wielu Żydów) i Миньск-Мазовецки w rosyjskim (przez miasto przechodzą szlaki komunikacyjne na wschód).
Demografia Pod względem liczby ludności Mińsk jest 12. miastem województwa mazowieckiego (146. w Polsce), a pod względem gęstości zaludnienia 6. (9. w Polsce)Bank Danych Regionalnych – Mińsk Mazowiecki; REGIOset – ranking (12.01.2008); REGIOset – Mińsk Mazowiecki (12.01.2008)..
Według danych GUS 31 grudnia 2006 było w Mińsku zameldowanych 37 544 osoby, a faktycznie zamieszkiwało 37 927. Urząd Miasta podaje liczbę 37 529.
Według danych GUS w 2017 r. gminę miejską zamieszkiwało 40 399 osób, w tym 21 295 kobiet i 19 104 mężczyzn. Miasto jest zaliczane do tzw. sypialni Warszawy, każdego dnia odjeżdża do stolicy kilkadziesiąt pociągów i około 100 autobusów.
Mińsk Mazowiecki – struktura płci i wieku (BDR, rok 2006)
Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 37 544 100 19 684 52,4 17 957 47,8Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 2861 1500 1368
Przez wieki liczba ludności miasta ulegała dużym zmianom. W XVI wieku dochodziła już do 4 tys., by w 1777 wynieść jedynie 456. Później obserwuje się stały wzrost liczby ludności zakłócony jedynie przez II wojnę światową. Trend ten trwa do dzisiaj.
mały|530px|none|Piramida wieku mieszkańców Mińska Mazowieckiego w 2014 roku.
Symbole Herbem Mińska jest Leliwa, a patronem św. Jan Chrzciciel.
Polityka Posłami na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej z Mińska Mazowieckiego są Daniel Milewski (PiS), Teresa Wargocka (PiS) oraz Czesław Mroczek (PO).
Burmistrzem miasta jest Marcin Jakubowski (PO).
Przewodniczącym Rady Miasta jest Dariusz Kulma (Mińskie Forum). UgrupowanieKadencja2002-20062006-20102010-20142014-2018Sojusz Lewicy Demokratycznej5 (SLD-UP) –11 (SLD Lewica Razem)Miński Samorząd Mieszkańców1 – – –Mińskie Forum7763Wspólnota Samorządowa – Razem5 – – –Miński Komitet Wyborczy3 – – –Prawo i Sprawiedliwość –569Platforma Obywatelska –778Przełom –11 –Przyszłość –1 – –
Gospodarka Charakterystyka gospodarki
mały|EZT EW60, zmodernizowany w ZNTK „Mińsk Mazowiecki”
W 2006 roku działały w Mińsku 4003 przedsiębiorstwa, w 96,6% prywatne. Dominuje sektor handlowy (łącznie z usługami naprawczymi, 1340 podmiotów), a następnie obsługi nieruchomości i firm (630), budownictwa (498) i przetwórstwa przemysłowego (393).
Na jeden bank przypada mniej niż 4 tysiące mieszkańców, identyczna jest sytuacja ze sklepami wielkopowierzchniowymi. Przy czym zarówno banki, jak i sklepy obsługują również dużą część mieszkańców powiatu.
Miejsca o największej powierzchni handlowej to Targowisko Miejskie i znajdujące się niedaleko miasta „CH Carrefour Mińsk Mazowiecki”Carrefour (12.01.2008)..
Swoje siedziby mają tutaj deweloperzy działający zarówno na rynku lokalnym, jak i w Warszawie. Dużo jest także przedsiębiorstw budowlanych (razem 498 podmiotów).
W mieście działają 3 hotele oraz wiele punktów gastronomicznych od restauracji po tanie puby (razem 91 podmiotów).
Największym przedstawicielem lokalnego przemysłu i usług jest firma ZNTK „Mińsk Mazowiecki” zajmująca się obsługą taboru PKP i Kolei Mazowieckich.
Zakłady typowo przemysłowe zajmują się produkcją urządzeń dźwigowych (Fabryka Urządzeń Dźwigowych), artykułów bawełnianych (Harper Hygienics), obuwia dziecięcego (Bartek) i folii.
Infrastruktura Ochrona zdrowia mały|Stara część szpitala powiatowego