Przekrój – polskie czasopismo społeczno-kulturalneA.M. Frankowiak, Oblicza tożsamości europejskiej na łamach polskich tygodników opinii w latach 2004–2015, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2016, s. 349. . wydawane w latach 1945–2013 w Krakowie (w latach 2002–2009 w Warszawie) jako tygodnik i ponownie od 2016 roku w Warszawie jako kwartalnik (numery 3556-3584) i rocznik (od numeru 3585).

Historia Założony przez Mariana Eilego, który był redaktorem naczelnym pisma przez 24 lata. Pismo powstało z przekształcenia „Ilustracji Polskiej”, niedzielnego dodatku „Dziennika Polskiego”, w samodzielny ilustrowany tygodnik aktualności"Dziennik Polski" nr 62 z 8 IV 1945, s. 6.. Pierwszy numer ukazał się 15 kwietnia 1945 roku. W 561 numerze wydanym 8 stycznia 1956 roku pojawiła się krzyżówka. W połowie lat 1970. tygodnik osiągał rekordowe nakłady ponad 700 tys. egzemplarzy.

Do 2002 był wydawany w Krakowie. Następnie, po zakupie tytułu przez szwajcarski koncern Edipresse Polska, siedzibę przeniesiono do Warszawy. Po przeniesieniu redakcji do Warszawy i zmianie zespołu redakcyjnego „Przekrój” zmienił swój styl, a większość stałych współpracowników zrezygnowała ze współpracy. 27 sierpnia 2009 roku wydawnictwo Edipresse poinformowało o sprzedaży tygodnika „Przekrój” Grzegorzowi Hajdarowiczowi. Od 1 lipca 2011 r. redakcja miała siedzibę ponownie w Krakowie (w części miasta Zabłocie), w Warszawie pozostawała tylko jej część. W październiku 2013 r. nowym właścicielem tygodnika „Przekrój” został fotograf Tomasz Niewiadomski. Ostatni numer „Przekroju” wydany przez Gremi Media ukazał się w poniedziałek 30 września 2013 roku.

W grudniu 2016 r. Tomasz Niewiadomski wznowił wydawanie pisma w formie kwartalnika poświęconego tematyce społecznej i kulturalnej, obejmując równocześnie stanowisko redaktora naczelnego.

Średni nakład to 52 225 egz., zaś sprzedaż wynosiła 18 749 (według danych ZKDP za maj 2012). W grudniu 2016 r. wznowiony Przekrój początkowo zaplanowano wydawać w nakładzie 50 tys. egz., jednak nakład został szybko wyczerpany, w związku z czym pod koniec grudnia zaplanowano dodruk 29,9 tys. egzemplarzy, a pod koniec stycznia kolejnych 60 tys. sztuk – ostatecznie sprzedaż sięgnęła 100 tys. egzemplarzy. W przypadku drugiego numeru kwartalnika zdecydowano się na wydanie go w nakładzie 130 tys. egz. i w zwiększonej objętości 164 stron (zamiast 148). Nakład trzeciego numeru ustalono na poziomie 130 tys. sztuk.

Począwszy od 30 listopada 2018 r. Przekrój Sp. z o.o. weszła w skład Fundacji Przekrój, a dotychczasowy właściciel spółki i redaktor naczelny czasopisma Tomasz Niewiadomski jako fundator wszedł w skład rady fundacji, a redaktor naczelną została Miłada Jędrysik. Od marca 2020 redaktor naczelną jest Joanna Domańska. W październiku 2021 Sylwia Niemczyk zastąpiła ją na stanowisku redaktor naczelnej serwisu internetowego.

Od 2024 roku „Przekrój” przeszedł na cykl roczny, ukazują się dwa wydania rocznika: po polsku i angielsku. Pracę straciła także część zespołu redakcyjnego.

Wpływ na kulturę narodową

Tygodnik „Przekrój” był jednym z ważnych czynników kulturotwórczych w okresie PRL. Redakcja wskazywała czytelnikom „okno na świat”. Treści promowały zachodnioeuropejską kulturę, dobry gust. Barbara Hoff uczyła Polki jak modnie ubierać się, a Jan Kamyczek – reguł savoir-vivre’u. Popularyzowano sztukę nowoczesną, zasady zdrowego żywienia, jazz i motoryzację. Czytelnicy mieli możność zapoznania się z twórczością wybitnych pisarzy i plastyków z całego świata. To „Przekrój” wypromował Daniela Mroza i Sławomira Mrożka, a stałymi współpracownikami byli m.in.: Ludwik Jerzy Kern, Zbigniew Lengren, Jerzy Waldorff, Lucjan Kydryński i Konstanty Ildefons Gałczyński. Do historii przeszły słynne krzyżówki z „Przekroju”, do rozwiązania których należało wykazać się wiedzą, inteligencją i humorem.

Od 2005 redakcja przyznawała nagrodę Fenomen „Przekroju”.

W czerwcu 2011 roku Małopolska Biblioteka Cyfrowa rozpoczęła publikację archiwalnych wydań tygodnika, które dostępne są poprzez Internet.

Redaktorzy naczelni Marian Eile: 1945–1969 Mieczysław Kieta: 1969–1973 Mieczysław Czuma: 1973–2000 Maciej Piotr Prus: 2000–2001 Józef Lubiński: 2001 Jacek Rakowiecki: 2001–2002 Roman Kurkiewicz: 2002 Piotr Najsztub: 2002–2006 Mariusz Ziomecki: 2006–2007 Jacek Kowalczyk: 2007–2009 Katarzyna Janowska: 2010–2011 Artur Rumianek: 2011 Donat Szyller: wrzesień – 31 grudnia 2011 (p.o.) Roman Kurkiewicz: 1 stycznia 2012 – 8 października 2012 Zuzanna Ziomecka i Marcin Prokop: 2012 – październik 2013 Tomasz Niewiadomski: grudzień 2016 r. – listopad 2018 r. Miłada Jędrysik: listopad 2018 – luty 2020 Joanna Domańska: od marca 2020 – 2021 (serwis internetowy przekroj.pl) Joanna Domańska: od marca 2020 – obecnie (kwartalnik) Sylwia Niemczyk: 2021 – obecnie (serwis internetowy przekroj.pl)

Współpracownicy Na przestrzeni lat z „Przekrojem” współpracowali m.in.:

Artur Andrus Marcin Baran Małgorzata Baranowska Marek Bieńczyk Wanda Błońska-Wolfarth Jan Błoński Jerzy Bralczyk Kazimierz Brandys Jan Brzechwa Dariusz Brzóska Brzóskiewicz Olgierd Budrewicz Bohdan Butenko Piotr Cywiński Andrzej Czeczot Juliusz Ćwieluch Maria Dąbrowska Grzegorz Dyduch Stanisław Dygat Konstanty Ildefons Gałczyński Manuela Gretkowska Stefania Grodzieńska Konstanty Grzybowski Barbara Hoff Maria Jasnorzewska-Pawlikowska Jarosław Iwaszkiewicz Jan Kalkowski Jan Kamyczek Ludwik Jerzy Kern Marcin Kędryna Szymon Kobyliński Katarzyna Kolenda-Zaleska Bogdan Krężel Jakub Kumoch Kazimierz Kutz Juliusz Kydryński Lucjan Kydryński Oskar Lange Stanisław Jerzy Lec Stanisław Lem Zbigniew Lengren Filip Łobodziński Jan Łoś Marcin Maciejowski Robert Makłowicz Dorota Masłowska Leszek Mazan Wojciech Mazowiecki Robert Mazurek Zbigniew Mentzel Mira Michałowska Jerzy Mikułowski Pomorski Janusz Minkiewicz Andrzej Mleczko Tadeusz Mosz Sławomir Mrożek Daniel Mróz Jacek Nizinkiewicz Katarzyna T. Nowak Marcin Orliński Adam Ostolski Magda Papuzińska Jan Parandowski Tadeusz Pióro Wojciech Plewiński Jacek Podsiadło Ksawery Pruszyński Jerzy Putrament Zbigniew Rabsztyn Marek Raczkowski Zbigniew Rogowski Andrzej Ruchałowski Michał Rusinek Magdalena Samozwaniec Artur Sandauer Andrzej Saramonowicz Wilhelm Sasnal Marcin Sendecki Paweł Sito Krzysztof Skowroński Wawrzyniec Smoczyński Leopold Staff Zofia StryjeńskaPrzekrój, nr 37-38, Boże Narodzenie, 1945. Jan Marcin Szancer Jan Sztaudynger Marcin Świetlicki Dorota Terakowska Leopold Tyrmand Antoni Uniechowski Jerzy Waldorff Paweł Wieczorek Adam Wiedemann Lucyna Winnicka Kazimierz Wiśniak Jakub Wojewódzki Lucjan Wolanowski Kazimierz Wyka Igor Zalewski Mira Zimińska Jan Zych Marek Żukow-Karczewski

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona rocznika „Przekrój” w wersji elektronicznej w formacie Djvu – Małopolska Biblioteka Cyfrowa

Kategoria:Czasopisma społeczno-kulturalne Kategoria:Czasopisma w języku polskim Kategoria:Czasopisma wydawane od 1945 Kategoria:Roczniki wydawane w Warszawie Kategoria:Kwartalniki wydawane w Warszawie Kategoria:Niewydawane tygodniki polskie Kategoria:Prasa w Krakowie (Polska Ludowa) Kategoria:Tygodniki wydawane w Krakowie Kategoria:Tygodniki wydawane w Warszawie