Edukacyjna wartość dodana (EWD) – metoda analizy pozwalająca oszacować wkład szkoły w wyniki egzaminacyjne uczniów. Edukacyjną wartością dodaną nazywa się także wskaźniki efektywności nauczania, obliczone za pomocą tej metody. Metoda ta opiera się na wykorzystaniu modeli statystycznych do szacowania postępów poczynionych przez uczniów podczas nauki na danym etapie edukacyjnym. Jeżeli uczniowie danej szkoły osiągnęli wyniki wyższe niż oczekiwane na podstawie ich wcześniejszych osiągnięć szkolnych, uznaje się, że szkoła, do której uczęszczali, nauczała efektywniej niż inne szkoły, które pracowały z podobnymi uczniami. Jeżeli wyniki te są niższe, szkoła nauczała mniej efektywnie, niż inne placówki pracujące z podobnymi uczniami. Wskaźniki EWD są więc miarami relatywnymi. Nie pokazują, jak bardzo uczniowie „zmądrzeli” bądź „zgłupieli” w danej szkole, ani tego, jak dużo się nauczyli. Natomiast pozwalają zobaczyć, czy szkoła naucza mniej, czy bardziej efektywnie, niż przeciętna placówka w kraju.
Zastosowanie metody EWD wymaga wyników przynajmniej dwóch pomiarów osiągnięć szkolnych: na początku nauki w danej szkole/etapie edukacyjnym i na jej zakończenie. Jej istotą jest odejście od patrzenia na szkoły jedynie przez pryzmat wyniku osiąganego przez uczniów na koniec nauki. Ponieważ wyniki egzaminacyjne zależą w znaczącej mierze od czynników, które są poza kontrolą szkoły, używanie rezultatów egzaminów końcowych jako miary efektywności musi prowadzić do niesprawiedliwych ocen. EWD jest bardziej wartościową metodą oceny efektywności nauczania. Uwzględnienie wyników uczniów na początku rozpoczęcia nauki w danej szkole pozwala wskazać szkoły, które mimo relatywnie słabych wyników końcowych mogą pochwalić się wysoką efektywnością nauczania i odwrotnie, szkoły będące wysoko w rankingu wyników testów końcowych, ale niewiele przyczyniające się do postępów uczniów. Wyniki "na wejściu" informują nie tylko o poziomie osiągnięć szkolnych ucznia na progu szkoły, ale są też „nośnikiem” wiedzy o środowisku rodzinnym dziecka, o jego poziomie zdolności i motywacji szkolnej. Dzieje się tak dlatego, że wyniki egzaminu "na wejściu" są uwarunkowane podobnymi czynnikami, co rezultaty egzaminu końcowego.
Rozwój metody EWD w Polsce Kalendarium 2005
Gimnazja kończy pierwszy rocznik uczniów, którzy przystąpili do sprawdzianu w klasie VI i egzaminu gimnazjalnego. Po raz pierwszy pojawia się w Polsce możliwość wykorzystania modeli EWD do analizy wyników egzaminacyjnych. 2006 Pojawiają się pierwsze publikacje ukazujące możliwości wykorzystania EWD, które uświadamiają decydentom potencjał analityczny tkwiący w połączonych, podłużnie analizowanych wynikach egzaminacyjnych. Owocuje to powołaniem w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej zespołu badawczego ds. rozwoju metody EWD. Zespół opracowuje i publikuje na stronach CKE pierwszą edycję Kalkulatora EWD dla gimnazjów. Kalkulator ten to arkusz kalkulacyjny z algorytmem wyliczania wskaźników EWD, przeznaczony do analiz wewnątrzszkolnych. Odbywają się pierwsze szkolenia z zakresu użycia metody wśród dyrektorów szkół. 2007 Zespół publikuje kolejną wersję Kalkulatora EWD, pracując jednocześnie nad bardziej złożonymi metodami szacowania wskaźników. Przy CKE powołany zostaje kolejny zespół badawczy ds. rozwoju metody. 2008
W wyniku prac zespołu powstaje strona internetowa ewd.edu.pl, która z czasem przeradza się w portal wiedzy nt. metody. Odbywa się kolejne masowe szkolenie z wykorzystania EWD pod nazwą „Wiosennej Szkoły EWD”. Szkoły EWD stają się w kolejnych latach podstawowym sposobem upowszechniania EWD. Ukazuje się też przygotowana przez członków zespołu pierwsza polska monografia poświęcona metodzie pt. Edukacyjna wartość dodana jako metoda oceny efektywności nauczania (Dolata, 2008). OECD publikuje raport opracowany przez międzynarodową grupę ekspertów poświęcony metodzie EWD pt. Measuring Improvements in Learning Outcomes (2008), którego współautorem jest Maciej Jakubowski, członek polskiego Zespołu EWD 2009
Kalkulator EWD w postaci arkusza kalkulacyjnego zastąpiony zostaje samodzielną aplikacją komputerową Kalkulator EWD Plus przeznaczoną do analizy wyników egzaminacyjnych. Na stronie www.ewd.edu.pl zespół po raz pierwszy publikuje trzyletnie wskaźniki EWD dla gimnazjów. Są one dostępne dla wszystkich zainteresowanych osób i instytucji. Rozpoczynają się badania podłużne, które mają odpowiedzieć na pytanie o trafność metody. Badanie w szkołach podstawowych i gimnazjach prowadzi zespół EWD. Badania w szkołach ponadgimnazjalnych zostaje zlecone Instytutowi Filozofii i Socjologii PAN. 2010
Po raz pierwszy zespół publikuje wskaźniki EWD dla liceów ogólnokształcących i techników. Sposób ich szacowania jest bardziej złożony niż wskaźników gimnazjalnych, co wymusza specyfika egzaminu (poziomy matury, ich wybieralność itp.). 2011
Zespół udoskonala sposób szacowania trzyletnich wskaźników EWD dla gimnazjów i szkół kończących się maturą. Zmieniają się dziedziny, dla których obliczane są wskaźniki maturalne. 2012
Zmienia się struktura egzaminu gimnazjalnego, co wymusza opracowanie nowej aplikacji komputerowej do obliczania wskaźników jednorocznych; w efekcie powstaje Kalkulator EWD 100. Zespół EWD zostaje przeniesiony do Instytutu Badań Edukacyjnych. Zakończona zostaje realizacja badania podłużnego EWD w gimnazjach. 2013
Ukazuje się książka podsumowująca wyniki badania trafności wskaźników EWD dla gimnazjów pt. Trafność wskaźników edukacyjnej wartości dodanej dla gimnazjów(Dolata i in., 2013) Ukazuje się książka podsumowująca wyniki badania trafności wskaźników EWD dla szkół kończących się maturą, pt. Ścieżki rozwoju edukacyjnego młodzieży - szkoły pogimnazjalne (Karwowski, 2013), Rozpoczyna się kolejny projekt badawczy dotyczący rozwoju metodologii szacowania wskaźników EWD, trwają intensywne prace rozwojowe m.in. nad modelem jednorocznym EWD w zakresie maturalnej matematyki na potrzeby Kalkulatora EWD 100. 2014
Powstaje nowa strona internetowa poświęcona EWD. Ukazuje się książka podsumowująca prace nad wskaźnikami efektywności nauczania dla pierwszego etapu edukacyjnego (klasy I-III) pt. Kontekstowy model oceny efektywności nauczania po pierwszy etapie edukacyjnym (Dolata i in., 2014). 2015
Zakończone zostaje realizacja badania podłużnego EWD w szkołach podstawowych. Ukazuje się książka podsumowująca wyniki prac nad wskaźnikami efektywności nauczania dla drugiego etapu edukacyjnego (klasy IV-VI) pt. (Ko)warianty efektywności nauczania (Dolata i in., 2015).
Finansowanie Rozwój metody EWD w Polsce współfinansowano dotychczas ze środków Unii Europejskiej w ramach kolejnych projektów systemowych. Ostatni projekt z tego cyklu zakończył się 31.10.2015.
Typy wskaźników Dostępne obecnie wskaźniki podzielić można według trzech kryteriów: poziom edukacyjny, liczba roczników uczniów, które wskaźnik obejmuje oraz dziedzina wiedzy, którego wskaźnik dotyczy. Tabela przedstawia klasyfikację z uwzględnieniem dwóch pierwszych kryteriów.
+ Typy wskaźników EWD Typ szkoły Typ wskaźników jednoroczne trzyletnie szkoły podstawowe klasy I-III +*
klasy IV-VI +**
gimnazja + + szkoły kończące się maturą LO + + technikum + +
+ wskaźniki EWD są obliczane
- wskaźniki EWD nie są obliczane
* tylko dla 180 szkół, które wzięły udział w badaniu zrealizowanym w projekcie EWD
** tylko dla roczników kończących klasę VI w latach 2014 i 2015 ze szkół, które uczestniczyły w badaniu OBUT w latach 2011 i 2012 i zachowały dane z tego badania
Wskaźniki jednoroczne i trzyletnie Wskaźniki jednoroczne pokazują efektywność nauczania w jednym roczniku uczniów, czyli jednym cyklu dydaktycznym szkoły. Szkoły zainteresowane wskaźnikami obliczają je samodzielnie za pomocą Kalkulatora EWD 100 (gimnazja i szkoły maturalne) lub Kalkulatora EWD SP (szkoły podstawowe). Oprócz wskaźników dla całej szkoły, możliwe są obliczenia w interesujących szkołę grupach uczniów, np. wśród chłopców i dziewcząt, w poszczególnych klasach itp.
Wskaźniki trzyletnie są łączną informacją o wynikach egzaminacyjnych i efektywności nauczania w szkole w trzech kolejnych rocznikach uczniów. Wskaźniki te, w przeciwieństwie do jednorocznych, są ogólnodostępne.
+ Porównanie jednorocznych i trzyletnich wskaźników EWD wskaźniki jednoroczne wskaźniki trzyletnie obliczane na podstawie wyników jednego rocznika absolwentów obliczane na podstawie wyników trzech kolejnych roczników absolwentów ze względu na niewielką liczbę danych dla bardzo małych szkół wskaźniki są niewiarygodne mogą być opublikowane także dla małych szkół (więcej danych) mogą podlegać dużym wahaniom z roku na rok mało podatne na krótkookresowe losowe wahania, ale przez to mniej czułe na zmiany pozwalają przyjrzeć się szczegółom pracy szkoły, przeznaczone są do analiz wewnątrzszkolnych pozwalają na bardziej ogólną ocenę pracy szkoły dostępne tylko dla dyrektorów szkół (lub za ich pośrednictwem) – wymagają dostępu do połączonych danych egzamin na "wejściu" – egzamin na "wyjściu" powszechnie dostępne możliwość prowadzenia wielu rodzajów analiz w Kalkulatorze EWD tylko ściśle określony zestaw wskaźników udostępniany na stronie internetowej analizy głównie w ramach jednej szkoły łatwe porównanie między szkołami
Typ szkoły Obliczanie wskaźników EWD wymaga dostępności danych egzaminacyjnych na początku i końcu etapu kształcenia, którego wskaźnik ma dotyczyć. Z tego powodu modele EWD w Polsce opracowuje się dla gimnazjów i szkół kończących się maturą. Wyjątek stanowią szkoły podstawowe, które w latach 2011 oraz 2012 przystąpiły do Ogólnopolskiego Badania Umiejętności Trzecioklasistów (OBUT) i w szkolnych archiwach zachowały dane z tego badania. Placówki te, jeżeli połączą wyniki uczniów z badania OBUT z wynikami sprawdzianu, mają możliwość obliczenia za pomocą Kalkulatora EWD SP jednorocznych wskaźników EWD dla II etapu edukacyjnego dla roczników uczniów, którzy ukończyli szkołę w latach 2014 i 2015.
Wskaźniki EWD dla I etapu edukacyjnego (klasy I-III szkoły podstawowej) nie są obecnie dostępne. W książce Kontekstowy model oceny efektywności nauczania po I etapie edukacyjnym (Dolata i in. 2014) przedstawiono wyniki analiz oraz rekomendacje dotyczące możliwości szacowania efektywności nauczania dla tego etapu. Natomiast rekomendacje dla II etapu edukacyjnego zamieszczono w książce (Ko)wiarianty efektywności nauczania. Wyniki badania w klasach IV-VI .
Dziedzina W zależności od struktury egzaminów zewnętrznych, do których przystępują uczniowie na początku i końcu danego etapu kształcenia, możliwe jest obliczanie wskaźników EWD dla różnych dziedzin wiedzy.
Tabela poniżej prezentuje dostępne obecnie wskaźniki EWD. Podane lata oznaczają roczniki, dla których obliczono po raz pierwszy dany typ wskaźnika. Wskaźnik jest dostępny dla kolejnych roczników. Na przykład, pierwszy trzyletni humanistyczny wskaźnik EWD dla gimnazjów obliczono dla roczników 2006-2008. Wskaźnik ten dostępny jest dla wszystkich kolejnych okresów.
+ Dostępne wskaźniki EWD typ szkoły podstawowa gimnazjum szkoła maturalna typ wskaźnika jednoroczny jednoroczny trzyletni jednoroczny trzyletni humanistyczny - 2006 2006-2008 - 2010-2012 j. polski - 2012 2012-2014 - 2010-2012 historia i WOS - 2012 2012-2014 - - matematyczno-przyrodniczy - 2006 2006-2008 - 2010-2012 matematyka - 2012 2012-2014 2014 2010-2012 przedmioty przyrodnicze - 2012 2012-2014 - - ogólny, bez podziału na dziedziny 2014 - - - -
Szacowanie EWD