thumb|240px|Wilno (początek XX w.) Garnizon Wilno – duży garnizon wojskowy Rzeczypospolitej, garnizon wojsk rosyjskich, Wojska Polskiego II RP, po 1945 wojsk radzieckich, a obecnie litewskich.
Garnizon I Rzeczypospolitej Regiment Gwardii Pieszej Wielkiego Księstwa Litewskiego 3 Regiment Pieszy Buławy Polnej Litewskiej3 Regiment Pieszy Buławy Polnej Litewskiej wielokrotnie zmieniał swoje stanowisko: Mińsk (1775), Janiszki (1778), Nowogródek, Szereszów (1778-1789), Kowno (1789), Wilno (1790), Kowno (1791), Preny (XII 1792), Szaty (1794). 4 Regiment Pieszy Buławy Polnej Litewskiej4 Regiment Pieszy Buławy Polnej Litewskiej wielokrotnie zmieniał swoje stanowisko: Brześć, Terespol (1783), Wilno (1787-1789), Borysów (1790), Mińsk (1791), Słuck (1792), Żyżmory (1794). . 5 Regiment Pieszy LitewskiKolejne stanowiska: Pińsk, Wilno (1778), Mścibów (1779), Wilno (1783), Brześć Litewski (1789). 6 Regiment Pieszy LitewskiKolejne stanowiska: Wilno, Nowogródek (1790), Poniewież (1792). 7 Regiment Pieszy LitewskiKolejne stanowiska: Oszmiańskie, Wilno (1791), Smorgonie (1791), Oszmiana (1792), Wilno, Smorgonie (1794).
Garnizon carski Sztab 3 Korpusu Armijnego 27 Dywizja Piechoty 1 Brygada Piechoty 105 Orenburgski Pułk Piechoty 106 Ufimski Pułk Piechoty 2 Brygada Piechoty 107 Trocki Pułk Piechoty 27 Brygada Artylerii 3 Doński Pułk Kozacki z 3 Dywizji Kawalerii 3 batalion saperów 2 kompania telegraficzna
Garnizon Wojska Polskiego II RP thumb|200px|Plan Wilna z 1934 thumb|200px|right|Szkoła Podoficerska 5 Pułku Piechoty Legionów w Wilnie Prestiż miasta w okresie II Rzeczypospolitej podnosił między innymi fakt, że było ono dużym garnizonem wojskowym. Stacjonowały w nim między innymi: Dowództwo 2 Armii (1920–1922) Inspektorat Armii Nr 1 (1921–1926) Inspektorat Armii w Wilnie (1926–1939) – budynek na Podzamczu (fragment Zamku Dolnego) Skład osobowy generała do prac przy GISZ z siedzibą w Wilnie Komenda miasta – ul. Arsenalska (Arsenalo), obecnie znajduje się tu Muzeum Narodowe
Dowództwo Obszaru Warownego „Wilno” – ul. św. Ignacego (sv. Ignoto); obecnie siedziba Ministerstwa Ochrony Litwy
Piechota Dowództwo 1 Dywizji Piechoty Legionów – pałac hetmana Michała Paca, przy ul. Wielkiej (Didžioji) 23 1 pułk piechoty Legionów – na Śnipiszkach (koszary gen. Szeptyckiego) 5 pułk piechoty Legionów – na Śnipiszkach (koszary gen. Szeptyckiego)Obok koszar wybudowana została kolonia domków oficerskich i podoficerskich, obecnie zostały odremontowane i przekazane władzom cywilnym. 6 pułk piechoty Legionów – dawne koszary rosyjskie (ul. Kościuszki) Dowództwo 19 Dywizji Piechoty – pałac hetmana Michała Paca, przy ul. Wielkiej (Didžioji) 23
Kawaleria Dowództwo III Brygady Jazdy (1921–1924) Dowództwo 3 Samodzielnej Brygady Kawalerii (1924–1937) Dowództwo Brygada Kawalerii „Wilno” (?) Dowództwo Wileńska Brygada Kawalerii (1937–1939) w pałacu hetmana Michała Paca, przy ul. Wielkiej (Didžioji) 23 4 pułk Ułanów Zaniemeńskich – Koszary Tyszkiewicza 7 szwadron pionierów 3 szwadron łączności
Artyleria
1 pułk artylerii lekkiej Legionów – stacjonował w byłym klasztorze Kanoników Laterańskich na Antokolu; został on przejęty w XIX w. przez władze rosyjskie i zamieniony na koszary. Jego dowództwo kwaterowało w zabudowaniach klasztoru Bernardynów przy ul. św. Anny (Maironio). 3 pułk artylerii ciężkiej (1921–1939) 33 dywizjon artylerii lekkiej 3 dywizjon artylerii przeciwlotniczej 2 bateria pomiarów artylerii
Korpus Ochrony Pogranicza Dowództwo Brygada KOP „Wilno” Dowództwo pułk KOP „Wilno”
Łączność kompania łączności Obszaru Warownego „Wilno” kompania łączności 1 Dywizji Piechoty Legionów
Pozostałe oddziały i instytucje wojskowe komenda miasta - ulica Arsenalska 3 pułk Saperów Wileńskich – ul. Arsenalska (Arsenalo), obecnie znajduje się w nich Muzeum Narodowe; 3 batalion Saperów Wileńskich detaszowany dywizjon lotniczy na lotnisku Porubanek III dywizjon myśliwski 5 pułku lotniczego na lotnisku Porubanek wydzielona kompania czołgów TK 7 batalionu pancernego pluton żandarmerii Wilno I (3 dywizjon żandarmerii) pluton żandarmerii Wilno II (3 dywizjon żandarmerii) Składnica Uzbrojenia OWar. „Wilno” Składnica Materiału Intendenckiego nr 12 Wojskowy Sąd Okręgowy nr 3 Wojskowa Prokuratura Okręgowa nr 3 Wojskowy Sąd Rejonowy w Wilnie Wojskowe Więzienie Śledcze nr 3 – pałac Słuszków przy ul. Tadeusza Kościuszki (T. Kosciuskos) szpital garnizonowy – w pałacu Sapiehów przy ul. Sapieżyńskiej (L. Sapiegos). Na początku XIX w. został przejęty przez władze rosyjskie i zamieniony na szpital wojskowy. W tym charakterze służył także Wojsku Polskiemu; w budynku nadal znajduje się szpital. kasyno oficerskie (garnizonowe) – ul. Mickiewicza (Gedimino prospektas) 13Pierwotnie rosyjski sąd wojenny, następnie siedziba litewskiej „Taryby”, a od 1919 roku – Urzędu Generalnego Komisarza Ziem Wschodnich. Przejęty przez wojsko i przeznaczony na Dom Oficera., Dom Żołnierza Polskiego – Rynek Kalwaryjski (między dzisiejszymi ulicami H. Manto, Turgaus, Rinktines). Mieściły się w nim m.in. Teatr Żołnierski oraz Towarzystwo Wiedzy Wojskowej. Budynek nie istnieje. boisko sportowe przy ul. Kościuszki, wybudowane w latach 1923–1924 przez 6 pułk piechoty Legionów jako stadion pułkowy – (aktualnie jako stadion miejski) służba duszpasterska – kapelan garnizonu Wilno: ks. st. kap. Franciszek Tyczkowski (1939) kościół garnizonowy pw. św. Ignacego Loyoli cmentarz wojskowy na Antokolu
W 1939, w garnizonie Wilno, zmobilizowane zostały między innymi: Kwatera Główna Armii nr 23 dla Armii „Prusy” Dowództwo 35 Dywizji Piechoty 133 rezerwowy pułk piechoty 1 bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej dla 1 DPLeg.
Obsada personalna komendy miasta Obsada personalna komendy miasta w marcu 1939: komendant miasta – ppłk piech. Tadeusz Paweł Podwysocki adiutant – kpt. adm. (piech.) Józef Władysław Sierosławski kierownik referatu mobilizacyjnego – kpt. adm. (art.) Stefan Grzmielewski kierownik referatu bezpieczeństwa i dyscypliny – kpt. adm. (art.) Jan Apoznański kierownik referatu administracyjno-kwaterunkowego – kpt. adm. (piech.) Piotr Ilgiewlcz kapelan garnizonu – st. kpl. ks. Franciszek Tyczkowski
Garnizon litewski Brygada Piechoty Zmotoryzowanej Żelazny Wilk (Motorizuotoji pėstininkų brigada „Geležinis Vilkas”)
Zobacz też Obrona Wilna (1939)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935–1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: „Rytm”, 1998. . Przegląd Wojskowo-Historyczny: Sprawozdanie „Podróż studyjna Wojskowego Biura Badań Historycznych na Litwę;
*