Kwas azotawy, , – nieorganiczny związek chemiczny, umiarkowanie słaby i nietrwały kwas tlenowy.
Otrzymywanie Przemysłowo kwas azotawy otrzymywany jest poprzez wprowadzanie do wody równocząsteczkowej mieszaniny tlenku azotu (NO) i dwutlenku azotu (). W takiej mieszaninie zawsze obecne są drobne ilości tritlenku diazotu (), który jest bezwodnikiem kwasu azotawego. W wyniku jego reakcji z wodą według równania
zaburzona (przesunięta w prawo) zostaje równowaga reakcji tlenków
i tworzą się kolejne porcje , które następnie reagują z wodą zwiększając stężenie produktu.
W laboratorium kwas azotawy może być otrzymywany przez dodawanie do jego soli (np. azotynu sodu) nieutleniających kwasów mineralnych, np. rozcieńczonego kwasu siarkowego:
Właściwości chemiczne Istnieje tylko w rozcieńczonych roztworach wodnych. Przy zatężaniu ulega dysproporcjonowaniu według równania
działając zarówno jako utleniacz, jak i reduktor. Trwalsze są jego sole i estry – azotyny, stosowane m.in. do diazowania i konserwacji żywności (azotyny potasu i sodu) oraz w lecznictwie (azotyn amylu).
Oprócz estrów () w wyniku jego reakcji ze związkami organicznymi mogą powstawać także związki nitrowe ().
Reakcja kwasu azotawego z pierwszorzędowymi aminami aromatycznymi nosi nazwę diazowania, a w jej wyniku powstają sole diazoniowe. Kwas azotawy do tych reakcji wytwarza się zwykle in situ z azotynów, np.:
Do wykrywania kwasu azotawego, zwykle generowanego poprzez zakwaszenie badanego roztworu azotynów, można wykorzystać odczynnik Griessa. Metoda ta pozwala także na oznaczanie azotanów po ich wstępnej redukcji do azotynów.
Tautomeria Kwas azotawy powstaje jako jeden z produktów niskotemperaturowej fotolizy światłem UV kwasu azotowego w matrycy z zestalonego argonu. Dane spektralne w podczerwieni sugerują, że w warunkach tych występuje on w równowadze z mniej trwałym tautomerem, w którym atom wodoru połączony jest z atomem azotu:
Reakcji tej łatwiej powinien ulegać izomer trans trwalszego tautomeru , w którym atom wodoru znajduje się w pobliżu niewiążącej pary elektronowej atomu azotu.
Cząsteczka jest płaska, o symetrii C2v, a obliczenia wskazują, że jest o 25 kJ/mol mniej trwała od . Obliczone długości wiązań wynoszą 1,013 Å dla i 1,201 Å dla , a kąty ONO mają wartość 127,5°.
Wpływ na organizm człowieka Kwas azotowy(III) jest jednym z czynników mutagennych, co oznacza, że jego wpływ na organizm jest bardzo negatywny. Usuwa grupę aminową guaniny, adeniny i cytozyny, zamieniając je odpowiednio w ksantynę, hipoksantynę i uracyl (deaminacja). Ostatecznie skutkiem bezpośredniego działania kwasu azotawego są mutacje punktowe jako wynik prób naprawy DNA.
Przypisy
Kategoria:Tlenowe kwasy azotu