thumb|Defilada na pl. marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie w 1929 roku thumb|Zawody jeździeckie o mistrzostwo armii w Suwałkach. Defilada ekip uczestniczących w zawodach. Na pierwszym planie zwycięzcy z 17 pułku ułanów, 1935 rok Kawaleria w II Rzeczypospolitej (do 29 kwietnia 1924 nazywana Jazdą) – kawaleria polska okresu międzywojennego, jeden z trzech, obok piechoty i artylerii, głównych rodzajów broni Wojska Polskiego II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk określony był mianem broni). thumb|Rozmieszczenie pułków kawalerii II Rzeczypospolitej

Geneza, powstanie i walka jazdy w latach 1918–1921 7 października 1918 Rada Regencyjna wydała orędzie ogłaszające powstanie niepodległej Polski. 12 października Regenci wydali natomiast orędzie, w którym ogłosili przejęcie władzy nad Polską Siłą Zbrojną oraz ogłosili rotę nowej przysięgi wojskowej, co równało się z powstaniem Wojska Polskiego. Na mocy tych aktów, do tworzonego WP wszedł szwadron kawalerii dawnej Polskiej Siły Zbrojnej. Szwadron ten stał się zalążkiem polskiej kawalerii. 4 listopada 1918 pierwszy szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Tadeusz Rozwadowski wydał historyczny rozkaz „L. 7", nakazujący organizację „dywizji jazdy”. Odpowiedzialnym za formowanie tej jednostki miał być mjr Belina, poszczególne pułki mieli objąć majorowie: Dziewicki, Waraksiewicz, Stefan Strzemieński oraz Dziewulski.

Wiosną 1919 przystąpiono do formowania brygad jazdy. Jako pierwsze powstały 1Brygada Jazdy i 2 BJ. W czerwcu na obszarze Galicji i Wołynia utworzono 3. i 4 BJ, a w ramach Frontu Galicyjsko-Wołyńskiego 5 Brygadę Jazdy. Brygady jazdy były formacjami wykorzystywanymi do działań manewrowych, do prowadzenia samodzielnych rajdów na skrzydła i tyły ugrupowań przeciwnika oraz do przesłaniania odcinków drugorzędnych. Tylko w wyjątkowych warunkach kawaleria spieszała się wykonując zadania typowe dla piechoty. Wczesną wiosną 1920 planowano zwiększenie liczby brygad jazdy. Sformowano 6. i 7 Brygadę Jazdy. Wszystkie brygady jazdy o składzie po trzy pułki otrzymały dywizjony artylerii konnej. 13 kwietnia wydany został rozkaz o utworzeniu 1 Dywizji Jazdy w składzie 4. i 5 BJ. Podczas walk na Ukrainie czasowo rozwiązano dowództwa brygad powołując w ich miejsce dwie grupy taktyczne; w połowie czerwca przywrócono strukturę brygadową. Od 2 lipca na Froncie Ukraińskim przejściowo działała Kawaleryjska Grupa Operacyjna skupiająca dwie dywizje jazdy. Latem kontynuowano rozbudowę jednostek kawalerii. W 5 Armii sformowano 8 Brygadę Jazdy gen. Karnickiego i 9 Brygadę Jazdy. 14 sierpnia 1920 z tych dwóch brygad stworzono Dywizje jazdy gen. Karnickiego dowodzoną następnie przez płk. Gustawa Orlicz-Dreszera. Dwie dywizje jazdy znajdowały się na Lubelszczyźnie i były przewidziane do walki z 1 Armią Konną Siemiona Budionnego. Na początku października 1920 utworzona została Grupa Operacyjna jazdy gen. Juliusza Rómmla.

Przekształcenia jednostek jazdy w latach 1918–1923

Przekształcenia organizacyjne podano na podstawie zestawienia opracowanego przez urzędnika Archiwum Wojskowego Wacława Zawadzkiego pod kierunkiem kpt. Wiktora Brummera w 1935 roku Kawaleria austriacka 1 pułk ułanów → utworzył 1 pułk ułanów Ziemi Krakowskiej → przemianowany w styczniu 1919 na 8 pułk ułanów, który wydzielił w lipcu 1920 jeden szwadron do 108 pułku ułanów → powstały z 2 szwadronów 3 pułku strzelców konnych, 1 szwadronu 6 pułku ułanów i 1 szwadronu 8 pułku ułanów → przemianowany w styczniu 1921 na 20 pułk ułanów 1 pułk ułanów → szwadron zapasowy wszedł do 1 pułku ułanów pod dowództwem rtm. M. Żółkiewskiego → przemianowany 8 stycznia 1919 na 1 pułk szwoleżerów (lekkokonnych) → przemianowany w grudniu 1919 na 1 pułk szwoleżerów Józefa Piłsudskiego 2 pułk ułanów → wcielony częściowo wraz ze szwadronem zapasowym do 1 pułku ułanów Krechowieckich 3 pułk ułanów, część pułku utworzyła oddział konny wywiadowczy → przemianowany w styczniu 1920 na 2 szwadron ułanów Grodzieńskich → wcielony do I dyonu litewsko-białoruskiego w lutym 1920 z oddziałów konnych wywiadowców grodzieńskiego, mińskiego i wileńskiego pułku strzelców. Występował też pod nazwą III/3 pułku strzelców konnych. Połączony w październiku 1920 z jazdą kresową rtm. Łozińskiego → utworzył pułk grodzieński kawalerii → przemianowany w grudniu 1920 na 19 pułk grodzieński ułanów. Połączony z II dyonem huzarów Litwy Środkowej → utworzył pułk ułanów Grodzieńskich. Połączony w maju 1921 z 23 pułkiem nadniemeńskich Litwy Środkowej → utworzył 23 pułk ułanów Grodzieńskich 4 pułk ułanów – szwadron zapasowy, wcielony do 3 pułku ułanów → przemianowany 30 grudnia 1918 na 7 pułk ułanów Lubelskich 6 pułk ułanów wraz ze szwadronem zapasowym → utworzył pułk ułanów Ziemi Jarosławskiej połączony z pułkiem ułanów Ziemi Rzeszowskiej → utworzył w grudniu 1918 pułk ułanów Ziemi Przemyskiej → przemianowany w grudniu 1918 na 6 pułk ułanów jazdy lwowskiej → we wrześniu 1919 połączony z 6 pułkiem ułanów sformowanym w Odessie → utworzył 6 pułk ułanów Kaniowskich 7 pułk ułanów – szwadron zapasowy był podstawą do utworzenia szwadronu Jędrzejowskiego por. Bednarskiego → wcielony w marcu 1919 do 11 pułku ułanów szwadron zapasowy 3 pułku strzelców konnych w Dębicy utworzył dyon rtm. Borkowskiego → w grudniu 1918 przemianowany na 2 pułk ułanów → w czerwcu 1919 przemianowany na 2 pułk strzelców konnych → przemianowany na 9 pułk ułanów Dragoni 1 pułk dragonów: I dyon powstał w październiku 1919 z I/4 pułku szwoleżerów Armii gen. Hallera; dyon powstał ze szwadronu instrukcyjnego Armii gen. Hallera i szwadronu 9 pułku ułanów; 1 szwadron powstał w czerwcu 1919 z przemianowania 1 szwadronu kujawskiego przemianowany w styczniu 1920 na 1/1 pułku strzelców konnych; 1 szwadron powstał ze szwadronu lubomskiego marszowego przemianowany na 2/1 pułku strzelców konnych. Pułk → przemianowany na 1 pułk strzelców konnych. 2 pułk dragonów → powstał w lipcu 1919 → przemianowany w październiku 1919 na 2 pułk strzelców konnych → przemianowany w listopadzie 1920 na 4 pułk strzelców konnych. 3 pułk dragonów → powstał w czerwcu 1919: 1 szwadron – z 1 szwadronu jazdy ziemi lwowskiej, 2 szwadron – z 2 szwadronu jazdy wołyńskiej, 3 szwadron – z 1 szwadronu 2 pułku ułanów, 4 szwadron – z 2 szwadronu kujawskiego. Pułk → przemianowany w październiku 1919 na 3 pułk strzelców konnych. 4 pułk dragonów kresowych → powstał we wrześniu 1919 z 1 i 3 pułku szwoleżerów Armii gen. Hallera → przemianowany w październiku 1919 na 4 pułk strzelców konnych. Szwadron samodzielny dragonów → powstał w czerwcu 1919 → z przemianowania Szwadronu samodzielnego szwoleżerów → wcielony we wrześniu 1919 do 2 pułku dragonów. Graniczni strzelcy 1 pułk strzelców granicznych → zlikwidowany w końcu 1920. Akta w Archiwum Wojskowym. 2 pułk strzelców granicznych – w lutym 1919 w Częstochowie z I dyonu straży granicznej, który został wydzielony z pułku w lipcu 1919. Akta w Archiwum Wojskowym. 3 pułk strzelców granicznych – w marcu 1919 z IV Dyonu samodzielnego strzelców granicznych w styczniu z I/3 pułku strzelców granicznych. Pułk wydzielił w lutym 1920 I dyon jako kadrę dla 4 pułku strzelców granicznych oraz uzupełnienie dla I dyonu samodzielnych strzelców granicznych → zlikwidowany na początku 1921. Oddziały konne → wcielone do 21 pułku ułanów. Akta w Archiwum Wojskowym. 4 pułk strzelców granicznych – w lutym 1920 w Aleksandrowie Kujawskim z I/3 pułku strzelców konnych → zlikwidowany w grudniu 1920, stanowił główne uzupełnienie dla 21 pułku ułanów. Akta w Archiwum Wojskowym. 5 pułk strzelców granicznych –w marcu 1920 w Lesznie → zlikwidowany w końcu 1920. Oddziały konne → wcielone do 21 pułku ułanów. Akta w D.O.K. Nr VII. 6 pułk strzelców granicznych – w lutym 1920 w Biedrusku → zlikwidowany w końcu 1920. Oddziały konne → wcielone do 21 pułku ułanów. Akta w Archiwum Wojskowym. 9 pułk strzelców granicznych – w maju 1920 z I dyonu samodzielnego strzelców granicznych. Szwadron szkolny (zapasowy) → przemianowany na szwadron zapasowy 1 pułku strzelców granicznych → zlikwidowany w listopadzie 1920. Akta w Archiwum Wojskowym. 10 pułk strzelców granicznych – w kwietniu 1920 → z przemianowania III dyonu samodzielnego strzelców granicznych, który następnie został wydzielony z pułku w lipcu 1920, jako I dyon samodzielny strzelców granicznych. Pułk → zlikwidowany w grudniu 1920. Akta w Archiwum Wojskowym. 11 pułk strzelców granicznych – w lipcu 1920 z I i II szkoły podoficerskiej strzelców granicznych uzupełniony szeregowymi 10 pułku ułanów → przemianowany w październiku 1920 na 21 pułk ułanów. Dyon samodzielny strzelców granicznych → wcielony do Oddziału por. Albrechta → wcielony w październiku 1920 do 5 pułku strzelców konnych → w lutym 1921 przeszedł w całości do 21 pułku ułanów. Konni strzelcy thumb|Reorganizacja kawalerii dywizyjnej 1 pułk strzelców konnych: I dyon powstał z dwóch pierwszych szwadronów 1 pułku dragonów, w lipcu 1921 po rozwiązaniu drugiego szwadronu → przemianowany na 1/3 pułku strzelców konnych.; II dyon powstał z II/1 pułku dragonów → przemianowany w lipcu 1921 na 1/2 pułku strzelców konnych.; III dyon powstał z I/1 pułku dragonów, w lipcu 1921 tworzy 2/1 pułku strzelców konnych stanowiący zawiązek 1 pułku strzelców konnych, po reorganizacji w październiku 1921.; IV dyon wołyński powstał we wrześniu 1919 z przemianowania Dyonu jazdy kresowej na Wołyniu. W lipcu 1920 stał się kadrą dla Brygady jazdy ochotniczej mjr. Jaworskiego, a po rozwiązaniu brygady stanowił podstawę do organizacji 19 pułku ułanów wołyńskich. 2 pułk strzelców konnych powstał → z przemianowania 2 pułku dragonów: I dyon powstał z rozwinięcia 5/7 pułku ułanów, wydzielił w październiku 1921 2 szwadron do 9 pułku strzelców konnych, reszta → przemianowana na I/4 pułku strzelców konnych, 2 szwadron powstał we wrześniu 1919 z przemianowania 5/6 pułku ułanów, tworzył kadrę dla IV/4 pułku strzelców konnych. II dyon → powstał z 3/2 pułku dragonów i 4/2 pułku strzelców konnych → wcielił w listopadzie 1920 do 5 pułku strzelców konnych jako II dyon. III dyon → powstał z 3/2 pułku dragonów i 7/3 pułku strzelców konnych, jako dyon kombinowany strzelców konnych. W skład dyonu wchodził czasowo pluton tatarskiej jazdy → przemianowany w listopadzie 1920 na III/4 pułku strzelców konnych. Pułk → przemianowany w listopadzie 1920 na 4 pułk strzelców konnych. 2 pułk strzelców konnych powstał z końcem 1920: I dyon z II/1 pułku strzelców konnych, III dyon z części III dyonu ochotniczego rtm. Krynickiego, która początkowo wcielona była do 1 pułku strzelców konnych. Do pułku wcielono ponadto: jeden szwadron II/5 pułku strzelców konnych oraz szwadron zapasowy 1 pułku strzelców konnych, 2/2 pułku strzelców konnych → wcielono w październiku 1921 do 9 pułku strzelców konnych.