7 Symbol siódemki w różnych językach Cyfra arabska 7 Zapis rzymski VII Cyfra grecka Ζ język amharski ፯ Język hinduski ٧ język bengalski ৭ Cyfry chińskie 七，柒 Pismo dewanagari ७ język hebrajski ז (Zayin) Liczba khmerska ៧ zapis liczby w Tajlandii ๗

Siedem (łac. septem, gr. , hebr. šeba, akad. šebe, ar. sab’a skt. saptá, nah. chicome)

Cyfra siedem to liczba uważana za mistyczną, wyróżniającą się bogatą symboliką. W wielu mitologiach i religiach świata jest symbolem całości i dopełnienia. Symbolizuje związek czasu i przestrzeni. W Nowym Testamencie (Mt 18,21) oznacza pełnię i doskonałość. W religii judaistycznej kojarzyła się z siedmioma dniami tygodnia, siedmioma archaniołami. Przez siedem dni trwały wielkie święta i siedem tygodni upływało między Pesach a Świętem Tygodni. Starożytni filozofowie przypisywali jej własności opieki i władzy nad światem, kojarząc z siedmioma planetami. Pitagorejczycy uważali ją za najwyższą podstawową liczbę całkowitą. W wielu mitologiach stanowiła atrybut bogów, jej wartość była przedstawiana w architekturze, świętych pismach, przykazaniach i kosmologii.

Czasy prehistoryczne Siódemkę jako liczbę wyróżniano jeszcze w czasach prehistorycznych. W grocie Lascaux, we Francji, znajduje się naskalna ilustracja przedstawiająca siedem byków nacierających na głowę konia. Malowidło to pochodzi z okresu kultury magdaleńskiej. Jeden z pierwszych zigguratów, Etemenanki zbudowany ok. 3000 p.n.e. w Babilonie, miał siedem kondygnacji, a wyobrażał cały wszechświat. Odpowiednikiem tego zigguratu jest „kosmiczna góra” Silbury Hill w Anglii, która pochodzi z ok. 2700 p.n.e. i miała siedem kondygnacji. Piramida Dżesera – ok. 2650 p.n.e. – również miała siedem kondygnacji (najniższa kondygnacja schowana jest dziś pod ziemią).

Starożytny Bliski Wschód thumb|200px|Jedna z rekonstrukcji wyglądu Etemenanki

Sumerowie Jednym z pierwszych ludów, który przypisywał wielką wagę siódemce byli Sumerowie. Mieli oni siedmiu bogów Anunnaki, siedmiu bogów opiekuńczych (sumer. Iminbi, akkad. Šebettu; utożsamiane z Plejadami), siedem lumaši (gwiazdozbiorów), siedmiu mędrców, siedem boskich praw, siedem wielkich wiatrów, siedmiu bogów losu, siedem złych demonów, siedem imion Isztar, a do podziemnej krainy Kur prowadziło siedem bram (miało to zapewne oznaczać, że po ich przekroczeniu niemożliwy jest powrót). Ponadto mieli pojęcie siedmiu synów, siedem sag, bóg Enlil manifestował się w siedmiu gwiazdach, przed potopem było siedem miast w Mezopotamii, a w mitach i legendach występował wątek za siedmioma górami, co miało wskazywać, że kraina o której opowiada mit znajduje się bardzo daleko. Siedem pojawia się w sztuce, np. ręka z siedmioma palcami (ma to symbolizować doskonałą moc), drzewo o czternastu gałęziach (z każdej stron po siedem), siedmiogłowe węże np. Muszmahhu. Liczbę siedem wprowadzano do mitów o bogach i herosach.

Za przykład dzieła o szczególnym nagromadzeniu siódemki może służyć Epos o GilgameszuBilgamesz (w wersji akkadyjskiej Gilgamesz), był królem Uruku z ok. 2700 p.n.e. Według eposu mury Uruk zostały założone przez siedmiu mędrców, bramy miały siedem zapór, a w mieście tym przechowywano siedem sag (pochodzących sprzed potopu). Topór Bilgamesza ważył siedem min i siedem talentów. Potwór Huwawa, pełniący funkcję strażnika lasów, otrzymał od Enlila siedem błysków, którymi wzbudzał strach u swoich przeciwników i z ich powodu, był nie do pokonania. Z tego powodu Bilgamesz prosi Szamasza, o siedem wielkich wiatrów które wykorzysta przeciw Huwawie (siedem przeciwstawione siedmiu). Bilgamesz i Enkidu zanim dotarli do tego potwora musieli przekroczyć siedem gór. Wysłany w okolice Uruku dziki byk w siedmiu łykach wypił rzekę Purattu i nastało siedem lat plew i pustych kłosów. Utnapisztim opowiedział Bilgameszowi, że swego czasu Enlil rozgniewał się na ludzi za czyniony przez nich hałas i ukarał ich sześcioma uciążliwymi plagami, by zmniejszyć ich liczbę. Dokuczały one ludziom przez sześć lat, ale nie zdołały zmniejszyć ich liczby, więc w roku siódmym Enlil ukarał siódmą, tym razem skuteczną, plagą potopu. Uratował się tylko Utnapisztim, który zbudował siedmiopiętrową arkę. Bilgamesz zadaje duchowi Enkidu szereg pytań odnośnie do śmierci i losu ludzi w świecie podziemnym, wśród nich wyróżniają się siedem dotyczące ojców posiadających rozmaitą liczbę synów, od jednego do siedmiu. Najgorszym losem cieszy się ojciec jednego syna, a najlepszym – ojciec siedmiu synów (XII, 255-268). W eposie kilkakrotnie powtarza się określenie czasowe: siedem dni i siedem nocy, pojawiające się przy ważnych wydarzeniach, a najbardziej szczęśliwą liczbą synów jest – siedem (XII, 267). Występuje też wątek siedmiu wojowników, synów jednej matki, jest wzmianka o siedmiu kochankach Isztar. Nie są to wszystkie przykłady, ale te, które zostały już podane pokazują, że częstotliwość występowania siódemki w eposie jest wprost imponująca..

Egipcjanie thumb|left|200px|Piramida Dżesera w Sakkarze W mitologii egipskiej, główni bogowie Re i Ozyrys otoczeni byli przez siedem bóstw. W 28. roku panowania Ozyrysa Set, sprzymierzony z 72 wspólnikami, napadł Ozyrysa i pokrajał jego ciało na czternaście części, które rozrzucił po całym kraju. Izyda odnalazła je wszystkie i połączyłaJ. Lipińska, M. Marciniak, Mitologia starożytnego Egiptu, WAiF, Warszawa 1977, s. 59–62.M. Lurker, Słownik obrazów i symboli biblijnych, przeł. K. Romaniuk, Poznań 1990, s. 173.. Herodot wyliczył siedem kast w Egipcie. Mumifikacja zwłok trwała 70 dni, a używano w niej siedmiu olejów. W języku egipskim „siedem” (sfh) wiąże się z „wybaczać – zapominać” (smh)C.-B.C. Pujol, L. Pujol, Jezus 3000 lat przed Chrystusem, przeł. A. Nowakowska, Amber, Warszawa 2004, s. 13..

W epoce hellenistycznej oraz rzymskiej Nil zaczęto określać mianem rzeki o siedmiu odnogach, którymi wpada do morza. Żyjący wcześniej Herodot stwierdził, iż Nil jest rzeką o pięciu ujściach (Dzieje, 2, 10), ale nieco dalej wyliczył odnogi Nilu w liczbie siedmiu (2, 17). Diodor Sycylijski, Strabon, Ptolemeusz, Pliniusz, Wergiliusz, Ammianus Marcellinus i inni mówią o siedmiu odnogach Nilu. Warto zauważyć, że ujście rzeki określane było przez Greków terminem „stoma” (usta, paszcza), stwarza to możliwości dla symbolicznej fantazji. Czasem zresztą nazywano Nil rzeką o siedmiu głowach (po grecku).

Hetyci Siódemka, obok dziewiątki (dziewięć mórz, dziewięć rzek podziemnych), odegrała pewną rolę u Hetytów. Gdy zmarł król Muwatalli II, nie pozostawił po sobie legalnego męskiego potomka. Na tron wstąpił jego syn z nieprawego łoża Urhi-Teszup (ok. 1280 p.n.e.), ale władzę nad północną częścią kraju objął brat Muwatalli, Hattusili III. Hattusili zdawał sobie sprawę, że władzę zagarnął bezprawnie, więc przez siedem lat unikał walki z Urhi-Teszupem i pozwalał by ten odbierał mu kolejne miasta. Przeciwstawił mu się, dopiero gdy upłynęło siedem latE. i H. Klengel, Hetyci i ich sąsiedzi, przeł. B. i T. Baranowscy, PIW, Warszawa 1974, s. 65..

Persowie Persowie, podobnie jak Sumerowie, dzielili świat na siedem sfer, również ziemię dzielili na siedem części, ponadto wyróżniali siedem metali, a lato trwało siedem miesięcy. Siedmiu czynów na siedmiu postojach dokonał Rustam (analogicznie potem Esfandjar). Siódmym było zabicie Białego Dewa siedzącego w pieczarze na siódmej górze. Siódemka zyskuje na spekulatywnej rozbudowie w perskim zaratusztrianizmie. Jedna z partii Awesty określana jest jako Jasna siedmiu rozdziałów (Jasna, 35-41). Nawet alfabet w którym ostatecznie zredagowana została Awesta liczy 49 liter. Walk między Ormuzdem a Arymanem było siedem. Religijny reformator Zaratusztra miał zginąć w siedemdziesiątym siódmym roku życia, przy ołtarzu. Według zaratusztrianizmu ludzkość miała się pojawić w siódmym tysiącleciu od założenia świata. Koniec świata i związany z nim sąd ostateczny nastąpi wraz z ukończeniem szóstego tysiąclecia dziejów ludzkości, a po nim w siódmym tysiącleciu rozpocznie się nowa, nigdy nie kończąca się epoka triumfu dobra. Arymana zabije siódmy potomek Ormuzda. Ahura Mazda otoczony jest przez siedmiu (czasem sześciu) Amesza Spenta (nieśmiertelnych świętych), a jego przeciwnik Angra Mainju ma do swojej dyspozycji siedmiu arcy-demonów. W religii wedyjskiej najważniejszą grupę bogów stanowi siedmiu AdityaWiększość wymienionych przykładów można znaleźć w: M. Składankowa, Mitologia Iranu, WAiF, Warszawa 1989, s. 48–53, 199..

Kultury antyczne Grecy thumb|230px|Plejady – siedem sióstr U poszczególnych plemion greckich pogląd na liczbę siedem był niejednorodny. Początkowo wielką rolę odgrywała dziewiątka (także dziesięć). U Greków mamy siedem Hesperyd (nimfy zachodzącego słońca), siedmiu synów Heliosa zrodzonych przez nimfę Rodos, siedem Plejad, siedmiu synów i siedem córek Niobe (żona Amfiona, króla Teb), siedem bram Teb, wyprawa Siedmiu przeciwko Tebom, siedem miast Homera, siedmiu mędrców, siedmiu wygnańców z Teb wyzwala swoje miasto spod spartańskiej okupacji, siedmiu archontów w Tebach, siedem cudów świata, a tebański wieszcz Tejrezjasz przez siedem lat był kobietą i żył przez siedem pokoleń. Apollon narodził się w siódmym dniu miesiąca, a w momencie narodzin, nad wyspą Ortygia (później Delos), siedem kręgów zatoczyły łabędzie, było siedem pętli Ofiona. Na wyspie Lesbos było siedem miast, siedmiu książąt, a liczba muz wynosiła tam siedem. Minotaur z Minos każdego roku miał żądać siedmiu chłopców i siedem dziewic (pokonał go Tezeusz). Plejady, siedem córek Atlasa i Plejone, spotkały w Beocji myśliwego Oriona. Wzbudziły w nim namiętność i były przezeń ścigane, aż zdjęty litością Zeus przemienił je w gwiazdy. Samo to wyliczenie wskazuje, że liczba siedem darzona była szczególnym uznaniem wśród Greków beockich. W mitach cyklu tebańskiego zauważalny jest silny wpływ mitologii semickiej, także mezopotamskiej, a same Teby prawdopodobnie zostały założone przez przybyszy z Mezopotamii. Tak więc ów szczególny szacunek do liczby siedem u Tebańczyków mógł być rezultatem semickiego wpływu. W epoce hellenistycznej siódemkę przyjęli wszyscy Grecy.

Jako przykład służyć mogą dwie wielkie epopeje Homera: Iliada i OdysejaHomer eksponuje siódemkę tylko w niektórych partiach swych epopei. Ajaks, bohater spod Troi, miał tarczę powleczoną siedmioma skórami, pochodzącymi z siedmiu byków (Il. VII, 223). Podczas niebezpiecznego rzutu Hektora przebitych zostało sześć skór, ale siódma uratowała Ajaksowi życie (VII, 248). Homer mówi o Tebach w Beocji, mieście o siedmiu bramach (IV, 406), a także o Tebach w Mizji niedaleko Troi, które zdobył Achilles zabijając przy tym króla Etiona i jego siedmiu synów, braci Heleny (VI, 421-422). Agamemnon, by przebłagać gniew Achillesa, przynosi mu w darze m.in. siedem trójnogów i siedem pięknych kobiet z Lesbos (IX, 128). Mars pokonany przez Palladę upadł na ziemię, a swoim ciałem przykrył siedem peletrów (XXI, 407). Ponadto: siedmiu Lików (V, 677-678), siedmiu wodzów (IX, 85), siedem stad krów Heliosa (Od. XII, 129). Jednak u Homera siódemka często ustępuje dziewiątce, dziesiątce lub szóstce. Partie te pochodzić mogą z innej tradycji. U Homera spotykamy też sekwencję 6/7 stosowaną w kontekście dni, podczas gdy sekwencja 7/8 stosowana jest w kontekście lat, nie się zdarza nigdy, aby zostały zamienione (Homer stosuje też sekwencję 9/10). Sześć dni i sześć nocy Odyseusz z towarzyszami żegluje, a siódmego docierają do Lamos (Od. X, 83-84). Przyjaciele Odyseusza dwukrotnie przez sześć dni ucztują, a siódmego dnia wsiadają na okręty i wyruszają w podróż (Od. XII, 397-399; XIV, 249-252). Żegluga Eumajosa do Itaki trwała sześć dni i sześć nocy, gdy nastał dzień siódmy dotarł do Itaki (Od. XV, 476-477). Agamemnon został pomszczony w ósmym roku, Odyseusz opuścił wyspę Ogigię w ósmym roku. Model 6/7 zastosowany został w wyprawie Siedmiu przeciw Tebom (wszyscy wodzowie, z wyjątkiem jednego Adrasta, zginęli, w następnej wyprawie Adrast wyruszył wraz z synami poległych sześciu wodzów)..

Rzymianie