Księstwo Sabaudii – samodzielne księstwo istniejące od roku 1416 do zjednoczenia Włoch w XIX wieku. Państwem rządziła dynastia sabaudzka . W momencie nadania tytułu książęcego w skład księstwa weszły: Sabaudia (składająca się z Sabaudii właściwej, i Tarentaise), Bugey, Aosta, Susa, , Pays de Vaud, Faucigny, Bresse, Pays de Gex, Valbonnais, , hrabstwo Piemontu (jako lenno rządzone przez inną gałąź dynastii), hrabstwo Genewy (bez miasta), Novalaise, . Piemont dostał się pod bezpośrednią władzę książąt w 1418 r. po śmierci Ludwika, ostatniego hrabiego Piemontu z gałęzi Sabaudzkiej-Achaja.
Od połączenia księstwa w 1720 r. unią z Królestwem Sardynii stała się faktycznie jedną z prowincji królestwa. W 1860 r. tereny na północ i zachód od Alp (w tym Sabaudia) zostało przyłączone do II Cesarstwa Francuskiego, a tereny na południe od Alp (w tym Piemont) weszły w skład zjednoczonego Królestwa Włoch pod berłem dynastii sabaudzkiej.
XV–XVII wiek mały|upright=1.2|Księstwo Sabaudii w XV wieku na mapie Włoch (kolor czerwony) mały|upright=1.2|Państwo sabaudzko-piemoncko-sardyńskie w XIX wieku na mapie Włoch (kolor niebieski) W 1416 roku król Niemiec Zygmunt Luksemburski uczynił władców sabaudzkich suwerennymi władcami przez podniesienie dotychczasowego Hrabstwa Sabaudii do rangi księstwa. Pierwszym suwerennym księciem był Amadeusz VIII (późniejszy antypapież Feliks V). W 1418 roku Amadeusz VIII po śmierci ostatniego hrabiego Piemontu (swojego wasala) włączył go bezpośrednio do Sabaudii, ogłaszając się księciem Piemontu. Księstwo Sabaudii w 1416, składa się z kasztelanii, które były pogrupowane w baliwaty. Istniało trzynaście baliwatów lub równoważnych jednostek w sumie z 175 kasztelaniami, w tym:
baliwat Sabaudii (18 kasztelanii) składający się z Sabaudii właściwej, Maurienne i Tarentaise, ze stolicą w Chambéry, które było stolicą księstwa, do 1563 roku; baliwat Bugey (3 kasztelanie), siedziba: zamek Rossillon zastępuje dawne miasto strategicznego Saint-Rambert-en-Bugey, po czym został zastąpiony przez Belley baliwat Dolina Aosty (5 kasztelanii), siedziba: Aosta baliwat Dolina Susa z Canavese (3 kasztelanie) baliwat Chablais (16 kasztelanii) siedziba: zamek Chillon baliwat Pays de Vaud (około 8 kasztelanii), siedziba: zamek Moudon. W 1456 roku stał się apanażem z 17 lub 18 kasztelaniami. baliwat Faucigny (11 kasztelanii), siedziba: baliwat Bresse (10 kasztelanii), siedziba: Bourg baliwat Pays de Gex, siedziba: Gex baliwat Valbonnais, siedziba: Montluel (seniorat Montluel) baliwat terytoria Prowansji (hrabstwo Nicei i nowej tereny Prowansji), siedziba: Nicea baliwat Piemont, siedziba: Pinerolo baliwat hrabstwo Genewy, siedziba: zamek Annecy Novalaise (7 kasztelanii) Viennois (9 kasztelanii)
Od końca XVI wieku księstwo prowadziło coraz śmielej swą politykę zagraniczną.
W 1588 r. książę Sabaudii Karol Emanuel I Wielki zajął ziemie Margrabstwa Saluzzo, co stało się przyczyną sporu z Francją. W 1601 r. w wyniku pokoju w Lyonie Karol Emanuel formalnie włączył tereny byłego markizatu do Sabaudii.
W XVII wieku sąsiadująca z nim Republika Genui dwukrotnie uniknęła podboju bądź dominacji ze strony Turynu.
XVIII wiek Gdy rozpoczęła się wojna o sukcesję hiszpańską (1700–1714), Księstwo Sabaudii-Piemontu początkowo poparło Francuzów, lecz w 1703 r. zdradziło Francję. Ludwik XIV wydał więc rozkaz ataku na Księstwo i opanował je. W latach 1704–1705 państwo sabaudzko-piemonckie znalazło się pod okupacją francuską.
W latach 1713–1720 Księstwo Sabaudii-Piemontu stanowiło jedno państwo z Królestwem Sycylii, połączone osobą władcy (Wiktor Amadeusz II). W roku 1720 Wiktor Amadeusz II odstąpił Austrii Sycylię w zamian za Sardynię. Po wymianie Sycylii na Sardynię, władcy z dynastii sabaudzkiej przyjęli tytuł królów Sardynii.
Wiktor Amadeusz przeprowadził reformy wewnętrzne (m.in. w 1717 r. utworzył radę państwa, w latach 1723–1729 zmienił przepisy prawne). Abdykował w 1730 r. Rządy wówczas przejął Karol Emanuel III.
W 1743 r. Królestwo Sardynii zostało połączone z Sabaudią w państwo o tej samej nazwie: Królestwo Sardynii. Odtąd księstwo było jednym z części składowych królestwa aż do 1860 roku, gdy włączono je do II Cesarstwa Francuskiego.
Jako część królestwa Sardynii
Na początku XIX wieku Królestwo Sardynii obejmowało Księstwo Sabaudii-Piemontu, Ligurię i Sardynię stanowiąc jedno z najsilniejszych i najzamożniejszych państw na Półwyspie Apenińskim, w latach 60. XIX wieku rozpoczęło proces zjednoczenia Włoch (Risorgimento). Sama Sabaudia na mocy porozumienia z Plombières (1858 r.), popartego referendum wśród miejscowej ludności, została w 1860 r. włączona do II Cesarstwa Francuskiego.
Władcy Sabaudii
Zobacz też dynastia sabaudzka
Bibliografia Emanuel Rostworowski: Historia powszechna – wiek XVIII, Warszawa: PWN, 1984.
Geoffrey Symcox: Victor Amadeus II. Absolutism in the Savoyard State 1675-1730. London: Thames & Hudson, 1983.
Sabaudii-Piemontu, Księstwo Kategoria:Królestwo Sardynii Sabaudii-Piemontu