Oposek (Marmosa) – rodzaj ssaków z podrodziny dydelfów (Didelphinae) w obrębie rodziny dydelfowatych (Didelphidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące od Meksyku po środkową część Ameryki Południowej.
Morfologia Długość ciała 8,3–24 cm, długość ciała 10,1–29,4 cm; masa ciała 10–230 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1821 roku angielski zoolog John Edward Gray w artykule zatytułowanym O naturalnym układzie zwierząt kręgowych, opublikowanym na łamach „The London Medical Repository”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) oposek mysi (M. murina).
Etymologia Didelphis: di- ‘podwójny’, od δυο duo ‘dwa’; δελφυς delphus ‘łono, macica’. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758. Sarigua: , od br. Sarigueya, çarigueia lub çarigueira ‘opos’. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758. Marmosa: nazwa nadana oposkowi w Brazylii, zgodnie z Sebą, i zaadaptowana w języku francuskim w formie marmose przez Buffona. Asagis: gr. negatywny przedrostek α- a- ‘bez’; σαγις sagis ‘kieszonka, woreczek’. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758. Notagogus: gr. νωταγωγες nōtagōges ‘nosić na plecach’. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758. Micoureus (Micureus, Micoures, Micoures, Micoreus): nazwa Micouré oznaczająca w języku guarani oposa. Gatunek typowy: Didelphis cinerea Temminck, 1824 (= Marmosa cinerea paraguayana ). Grymaeomys: gr. γρυμεα grumea ‘torba, worek’; μυς mus, μυός muos ‘mysz’. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758. Cuica (Quica): rodzima, rdzenno amerykańska nazwa, pochodząca z połączenia coo ‘zwierzę’ i yeîca lub îca ‘lepki, gumowaty’. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758. Stegomarmosa: gr. στεγη stegē ‘dach’; rodzaj Marmosa J.E. Gray, 1821. Gatunek typowy: Stegomarmosa andersoni Pine, 1972. Grayium: John Edward Gray (1800–1875), brytyjski zoolog. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758. Eomarmosa: gr. εως eōs lub ηως ēōs ‘świt’; rodzaj Marmosa . Gatunek typowy: Marmosa rubra ; opisany jako podrodzaj Marmosa. Exulomarmosa: łac. exsul lub exul ‘wygnaniec’, od ex ‘poza’; solum ‘kraj, ląd’; rodzaj Marmosa . Gatunek typowy: Marmosa robinsoni .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w pięciu podrodzajach: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNEomarmosaVoss, Gutiérrez, Solari, Rossi & Jansa, 2014Marmosa rubraTate, 1931oposek rudygatunek monotypowywschodni Ekwador, Peru; być może południowa KolumbiaDC: 12,8–20 cmDO: 18,3–22 cmMC: 59–81 gExulomarmosaVoss, Gutiérrez, Solari, Rossi & Jansa, 2014Marmosa simonsiO. Thomas, 1899gatunek monotypowyzachodni Ekwador (włącznie z wyspą Puná), północno-zachodnie Peru; zakres wysokości: 0–1600 m n.p.m.DC: 9,8–15,6 cmDO: 12,1–18,9 cmMC: 24–49 gMarmosa isthmicaE.A. Goldman, 1912gatunek monotypowyPanama, Kolumbia (północno-zachodnia część karaibskich nizin, wybrzeże Oceanu Spokojnego, zachodnia Cundinamarca), zachodni Ekwador; zakres wysokości: poniżej 1700 m n.p.m.DC: 10,5–20 cmDO: 15–25 cmMC: 40–164 gMarmosa zeledoniE.A. Goldman, 1911gatunek monotypowyNikaragua, Kostaryka, Panama, zachodnia Kolumbia (Nariño i Valle del Cauca); zakres wysokości: 100–2200 m n.p.m.DC: 11,9–16,2 cmDO: 14,5–21 cmMC: 28–100 g100pxMarmosa mexicanaC.H. Merriam, 1897oposek meksykańskigatunek monotypowywschodni i południowo-wschodni Meksyk (Tamaulipas) do wschodniej Panamy, wraz z wyspami Roatá (Honduras) i Big Corn Islands (Nikaragua); zakres wysokości: poniżej 1600 m n.p.m.DC: 9,4–16,8 cm;DO: 13–23 cmMC: 24–99 gMarmosa xerophilaHandley & Gordon, 1979oposek sucholubnygatunek monotypowypółnocno-wschodnia Kolumbia, północno-zachodnia Wenezuela (przybrzeżne pustynie wokół Zatoki Wenezuelskiej); zakres wysokości: 0–100 m n.p.m.DC: 10,1–15,9 cm DO: 13–18,1 cmMC: 39–87 g100pxMarmosa robinsoniBangs, 1898oposek wielkookigatunek typowyPanama (na zachód do Chiriqui, włącznie z wyspami Isla del Rey i Saboga), północna i zachodnia Kolumbia, północna Wenezuela (na północ od rzeki Orinoko, wyspa Margarita), Trynidad i Tobago oraz Grenada; zakres wysokości: 0–2600 m n.p.m.DC: 8,3–22 cmDO: 10,1–22 cmMC: 16–110 gStegomarmosaPine, 1972Marmosa andersoniPine, 1972oposek nieznanygatunek monotypowyendemit Peru: regiony Pasco i CuzcoDC: 12,4–12,5 cmDO: 17,5–19,3 cmMC: 28–38 gMarmosa chachapoyaS.E. Pavan, de Abreu-Júnior, Sánchez-Vendizú & Voss, 2025gatunek monotypowyendemit Peru: znany tylko z miejsca typowego (Park Narodowy Rio Abiseo)DC: około 10,7 cmDO: około 16 cmMC: około 21 gMarmosa lepidaO. Thomas, 1888)oposek rdzawygatunek monotypowywschodnia Kolumbia, południowa Wenezuela, Gujana, zachodnia i północna Brazylia, wschodni Ekwador, wschodnie Peru, północno-zachodnia Boliwia; zakres wysokości: 45–700 m n.p.m.DC: 9,7–12 cmDO: 14–15,9 cmMC: 10–18 gMarmosaJ.E. Gray, 1821Marmosa tylerianaTate, 1931oposek wyżynnygatunek monotypowyendemit Wenezueli: Bolívar i Amazonas; zakres wysokości: 1300–2200 m n.p.m.DC: 11,2–12,8 cmDO: 14,5–17,7 cmMC: 30–56 gMarmosa macrotarsus (J.A. Wagner, 1842)oposek peruwiańskigatunek monotypowyPeru (na południe od rzek Solimões i Marañón) i zachodnia Brazylia (na południe od rzeki Amazonka, na zachód od rzeki Tapajós); być może Boliwia; zakres wysokości: 25–1900 m n.p.m.DC: 10,4–13,6 cmDO: 14,8–21 cmMC: 23–51 g100pxMarmosa waterhousii (Tomes, 1860) gatunek monotypowyśrodkowa, południowa i południowo-wschodnia Kolumbia, zachodnia Wenezuela (Andy), wschodni Ekwador, północne Peru, zachodnia Brazylia (na zachód od rzeki Rio Negro, na północ od rzeki Amazonka); zakres wysokości: 50–1100 m n.p.m.DC: 12,2–14,9 cmDO: 17,2–22 cmMC: 49–66 g100pxMarmosa murina(Linnaeus, 1758)oposek mysigatunek monotypowyWenezuela, Trynidad i Tobago oraz środkowa i wschodnia Brazylia; zakres wysokości: 0–1350 m n.p.m.DC: 9,1–24 cmDO: 13,9–28 cmMC: 19–100 gMicoureusLesson, 1842100pxMarmosa demeraraeO. Thomas, 1905opośniczek długowłosy5 podgatunkówKolumbia na wschód do Wenezueli (doliny Andów), Gujana, Brazylia (na południe do Bahii, na zachód do Mato Grosso); zakres wysokości: poniżej 1200 m n.p.m.DC: 15,2–21 cmDO: 19,5–27 cmMC: 62–130 gMarmosa constantiaeO. Thomas, 1904opośniczek białobrzuchygatunek monotypowywschodnie Peru, północna Boliwia, zachodnia i południowo-zachodnia Brazylia (Acre do Mato Grosso i Mato Grosso do Sul)DC: 13,4–18 cmDO: 18,6–22 cmMC: 68–90 gMarmosa adleriVoss, Giarla & Jansa, 2021gatunek monotypowyendemit PanamyDC: 12–15 cmDO: 21–24 cmMC: 40–68 gMarmosa germanaO. Thomas, 1904gatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Kolumbia, wschodni Ekwador, północne Peru (na północ od rzeki Amazonka); dokładny zasięg występowania niepewnyDC: 18,7–21 cmDO: 25–28 cmMC: 75–150 gMarmosa alstoni(J.A. Allen, 1900)opośniczek kostarykańskigatunek monotypowyBelize na południe do północno-zachodniej Kolumbii (Chocó)DC: 18–19,5 cmDO: 24–27 cmMC: 100–155 gMarmosa nicaraguaeO. Thomas, 1905gatunek monotypowyNikaragua i Kostaryka (karaibskie zbocza); występowanie na pacyficznych zboczach Kostaryki niepewne DC: 16,7–17,8 cmDO: 24–28 cmMC: brak danych100pxMarmosa paraguayanaTate, 1931opośniczek szarygatunek monotypowywschodnia Brazylia (południowa Bahia do Rio Grande do Sul) do północno-wschodniej Argentyny (Misiones) oraz wschodniego ParagwajuDC: 12–20 cmDO: 15–26 cmMC: 56–230 gMarmosa pardaTate, 1931gatunek monotypowyendemit Peru: zlewnia rzeki Huallaga (regiony Huánuco i La Libertad); zakres wysokości: 1000–1200 m n.p.m.DC: 13,7–17,7 cmDO: 21–27 cmMC: około 82 gMarmosa rutteriO. Thomas, 1924gatunek monotypowypołudniowa Kolumbia, wschodni Ekwador, Peru i zachodnia Brazylia (zachodnie Amazonas i Acre); zakres wysokości: poniżej 800 m n.p.m.DC: 15,2–21 cmDO: 21–29 cmMC: 84–180 gMarmosa rapposaO. Thomas, 1899gatunek monotypowypołudniowe Peru, Boliwia, południowa Brazylia (Mato Grosso del Sul), Paragwaj i północno-zachodnia Argentyna; zakres wysokości: poniżej około 2500 m n.p.m.DC: 11,8–18,6 cmDO: 16,2–24 cmMC: 37–132 gMarmosa phaeaO. Thomas, 1899opośniczek stokowygatunek monotypowyzachodnia Kolumbia do południowo-zachodniego Ekwadoru (zachodnie zbocza Andów)DC: 12,1–17 cmDO: 15,3–24 cmMC: około 63 gMarmosa perplexaAnthony, 1922gatunek monotypowypołudniowo-zachodni Ekwador (Loja i El Oro) i północno-zachodnie Peru (Cajamarca i Tumbes)DC: 12,7–15,1 cmDO: 17,8–20 cmMC: 35–43 gMarmosa jansaeVoss & Giarla, 2021gatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Kolumbia (Putumayo), wschodni Ekwador (Orellana i Pastaza) i północno-wschodnie Peru (Lareto)DC: 14,9–17,7 cmDO: 21–24 cmMC: 56–103 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunek wymarły: Marmosa laventica
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Dydelfowate Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya