Marka NRD (marka wschodnia) – jednostka płatnicza w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec, a następnie Niemieckiej Republice Demokratycznej w latach 1948–1990. Od 1948 roku wydawana przez bank emisyjny Deutsche Notenbank, a od roku 1968 przez Bank Państwowy NRD (Staatsbank der DDR). Jedna marka liczyła 100 fenigów (pfennig).
Nazwa W historii waluty stosowane były następujące nazwy: Marka niemiecka Niemieckiego Banku Emisyjnego (Deutsche Mark) (DM) – od 24 lipca 1948 do 31 lipca 1964 Marka Niemieckiego Banku Emisyjnego (Mark der Deutschen Notenbank) (MDN) – od 1 sierpnia 1964 do 31 grudnia 1967 Marka Niemieckiej Republiki Demokratycznej (również Marka NRD) (M) – od 1 stycznia 1968 do 30 czerwca 1990.
Historia Wprowadzenie 20 czerwca 1948 w zachodnich strefach okupacyjnych wprowadzono markę niemiecką zastępując Reichsmark i Rentenmark. Ta pierwsza była ciągle środkiem płatniczym w radzieckiej strefie okupacyjnej, co na dłuższą metę spowodowało inflację wywołaną przepływem bezwartościowej waluty na wschód. Jako kontrakcję władze strefy wprowadziły 24 czerwca 1948 swoją walutę (obowiązujące dotychczas banknoty z naklejonym kuponem). Dopiero 24 lipca wydano nową serię banknotów sygnowanych przez Deutsche Mark der Deutschen Notenbank. Przelicznik dla nowej waluty (czerwiec) : zasoby pieniężne (na osobę): do 70 marek w gotówce – 1:1 konto oszczędnościowe (istniejące od 8 maja 1945): do 100 marek – 1:1, – 5:1, powyżej 1000 – 10:1 konto – 10:1 Salda oszczędnościowe (utworzone do 8 maja 1945, także dla prywatnych spółek) – 10:1 konta przedsiębiorstw państwowych i administracji – 1:1 płace i ceny – 1:1
Lata 70. Wprowadzenie reform konstytucyjnych w latach 1968 i 1974 oddalało Niemiecką Republikę Demokratyczną od początkowego celu ponownego zjednoczenia Niemiec. Jednym z efektów była zmiana słowa Niemcy na NRD. Zmieniono też nazwę waluty na marka NRD, a nazwę banku emisyjnego na Bank Państwowy NRD. Oficjalną nazwę Marka NRD wprowadzono 12 grudnia 1967 roku. Zwane były również markami, a dla odróżnienia markę RFN nazywano często zachodnią. Jednak monety z napisem Deutsche Mark obowiązywały w NRD do lat 80.
Monety Monety NRD lat 70. i 80. Grafika nominał Parametry Opis Data Awers Rewers Średnica Masa materiał rant Awers Rewers emisjiKurt Jaeger. Die deutschen Munzen seit 1871. Ed.17, 2001. . wymiany50px50px1 fenig17 mm0,75 g aluminiumAl97/Mg03 gładki nominał godło NRD1 maja 1960 30 czerwca 199150px50px 5 fenigów19 mm1,10 g15 maja 196850px50px 10 fenigów21 mm1,50 g1 grudnia 1963 20 fenigów22,2 mm5,4 gmosiądzCu63/Zn37gładkinominałgodło NRD1 sierpnia 1969*50px50px50 fenigów23 mm2,0 g aluminiumAl97/Mg03ząbkowany nominał godło NRD1 czerwca 195850px50px1 marka25 mm2,5 g(gwiazdki)2 lipca 1956 30 czerwca 199050px50px2 marki27 mm3,0 gząbkowany1 czerwca 1957 5 marek29 mm9,7 gmiedzionikielCu90/Ni105 MARKnapis „20 lat NRD”nominałgodło NRD25 sierpnia 1969a* *z okazji 20-lecia utworzenia NRD
Banknoty Banknoty emisji roku 1955 Grafika Nominał Wymiary (mm) Opis Rok emisjiAwersRewersAwersRewers 120px 120px5142×72 Wartość nominalna Wartość nominalna 1955 120px 120px10146×76 120px 120px20162×81 120px 120px50171×87 120px 120px100180×90 Banknoty emisji roku 1964 Grafika Nominał Wymiary (mm) Opis Rok emisjiAwersRewersAwersRewers 120px5135 × 66Alexander von Humboldt – niemiecki przyrodnik i podróżnikBudynek uniwersytetu Humboldtów w Berlinie 1964 10140 × 67Friedrich Schiller – niemiecki poeta i filozofZakłady VEB Carl Zeiss w Jenie 20145 × 71Johann Wolfgang von Goethe – niemiecki poeta i dramaturgTeatr Narodowy w Weimarze 50150 × 72Fryderyk Engels – ideolog socjalizmuKombajny zbożowe 100156 × 74Karol Marks – ideolog komunizmuBrama Brandenburska Banknoty emisji lat 1971–1985 Grafika Nominał(w markach) Wymiary (mm) Kolor Opis Rokemisji Awers Rewers Awers Rewers Znak wodny 5113 × 50FioletowyThomas Müntzer – przywódca wojny chłopskiej w NiemczechKombajny zbożowe Fortschritt E 512Thomas Müntzer1975 10120,5 × 53BrązowyClara Zetkin – niemiecka komunistka i obrończyni praw kobietMłoda kobieta – inżynier za pulpitem sterowniczym elektrowni jądrowej RheinsbergClara Zetkin1971 20128 × 56ZielonyJohann Wolfgang von Goethe – niemiecki poeta i dramaturgGrupa uczniów wychodzących ze szkołyJohann Wolfgang von Goethe1975 50136 × 59CzerwonyFryderyk Engels – ideolog socjalizmuZabudowania kombinatu petrochemicznego w Schwedt/OderFryderyk Engels1971 100145 × 62NiebieskiKarol Marks – ideolog komunizmuUlica Unter den Linden z widokiem na Pałac Republiki.W tle wieża telewizyjna na Alexanderplatz i Czerwony Ratusz.Karol Marks1975 200152 × 64ZielonyRodzina z dwójką dzieci na tle nowoczesnego budownictwaPrzedszkole z ośmiorgiem dzieci i wychowawczyniąGołębie pokoju 1985* 120px 500160 × 68BrązowyGodło NRD (młot, cyrkiel i wieniec zbożowy)Siedziba Rady Państwa NRDGodło NRD *– nie dopuszczone do emisji
Wymienialność Marka NRD była wewnętrzną jednostką rozliczeniową – nie była wymienialna w handlu zagranicznym ani ruchu turystycznym. Zarówno wywóz, jak i wwóz marek był zabroniony i podlegał karze. W handlu zagranicznym operowano pojęciem marki walutowej. Zagraniczne środki płatnicze nie były w NRD dopuszczone do handlu wewnętrznego. Wyjątkiem były sklepy sieci Intershop, w których można było płacić walutą wymienialną, jak również bonami (Forumscheck). Dla celów podróży do krajów demokracji ludowej dozwolona była niewielka wymiana walutowa po kursie określonym przez państwo. Podróżujący do krajów zachodnich zobowiązani byli do przymusowej wymiany z góry określonej sumy.
Siła nabywcza Siłę nabywczą marki NRD określić można tylko w przybliżonym zakresie ze względu na subwencjonowanie wielu dóbr konsumpcyjnych przez państwo, zwłaszcza żywności, transportu, mieszkań, a nawet książek. Na czarnym rynku 1 marka wschodnioniemiecka warta była ok. 0,2 marki zachodnioniemieckiej. Kurs oficjalny ustalony przez państwo wynosił 1:1.
Przykłady cen z NRD 0,05 M – bułka 0,20 M – opłata za list krajowy do 20 g 0,34 M – litr mleka pełnego 1,55 M – kilogram cukru 2,40 M – 250 g masła 1,50 M – litr benzyny (88 oktanów) 16,90 M – płyta długogrająca 19 M – bilet na pociąg pospieszny na odległość 200 km 400 M – zegarek na rękę 2300 M – aparat fotograficzny Praktica 12 000 M – samochód Trabant, na zapisy, kilkanaście lat oczekiwania.
Zniszczenie banknotów Po zjednoczeniu Niemiec banknoty w sumie o wartości 100 miliardów marek (o objętości ok. 300 wagonów towarowych) złożono w 300-metrowym lochu w okolicy Halberstadt. Znalazły się tam również pozamonetarne środki i dokumenty rozliczeniowe – książeczki czekowe, oszczędnościowe przewiezione eszelonem ze skarbca państwowego. Pieniądze zabezpieczono zbrojonym betonem i przykryto wapnem.
W roku 2001 podano do wiadomości, że mimo zabezpieczeń dokonano włamania do bunkra i skradziono część banknotów. Postanowiono pozostałe banknoty spalić w Schöningen pod Helmstedt. Ostatnie banknoty spalono 29 czerwca 2002 roku.
Przypisy
Linki zewnętrzne Historyczne banknoty NRD Wymiany certyfikatów z NRD
Kategoria:Gospodarka NRD Kategoria:Historyczne jednostki monetarne Europy NRD