Atak floty duńskiej na Puck – wydarzenie z 29 lipca 1571 zakończone zdobyciem i uprowadzeniem kilku jednostek polskiej floty kaperskiej do Kopenhagi.
Tło Po zakończeniu I wojny północnej floty szwedzka i polska nadal zwalczały kierującą się do Carstwa Rosyjskiego żeglugę narewską. Obie floty unikały jednak bezpośredniego atakowania jednostek marynarki duńskiej. Dania traktując działalność polskiej floty kaperskiej na równi z piractwem, podjęła działania przeciwko polskim kaprom, próbując nie dopuścić do umocnienia się Polski na BałtykuO duńskich obawach związanych z polską flotą kaperską świadczy przytoczony w pracy S. Bodniaka fragment listu z 23 lipca 1571 roku, jaki napisał król duński Fryderyk II do swojego ministra Pedera Oxe: "og skal, da de polske Fribyttere ere meget stærke i Søen, udruste endnu et Skib til Forstærkning af Jørgen Daa" ("a ponieważ polscy korsarze są bardzo silni na morzu, należy wyposażyć jeszcze jeden okręt, aby wzmocnić siły Jørgena Daa.") Kancelliets Brevbøger vedrørende Danmarks indre forhold i uddrag, [tom:] 1571–1575, udg. L. Laursen, Rigsarkivet, København 1898, s. 53. Dostęp online: https://www.ronlev.dk/kildeskrifter/313-renaessancen/8305-kancelliets-brevboger-vedrorende-danmarks-indre-forhold.html [dostęp: 2026-08-15].. 16 lipca 1571 wysłano Jørgena Daa (Jørgen Eriksen Daa, 1532–1598) jako admirała i Sylwestra Franke (Sylvester FranckeTopsøe-Jensen, Th., "Sylvester Francke", Dansk Biografisk Leksikon, https://biografiskleksikon.lex.dk/Sylvester_Francke [dostęp: 2026-08-15]) jako wiceadmirała z eskadrą składającą się z jednostek obu admirałów oraz okrętów: Nattergalen (dowódca: Kristen Jensøn Aalborg), Hanen (Sander Lyddel), Strudsen (Tomas Bagge) i galery Danske Galej (Peder Adrian)H.D. Lind, Fra Kong Frederik den andens Tid (1902), s. 170–172.
Atak W drugiej połowie lipca 1571 eskadra okrętów duńskich dowodzonych przez admirała Daa Edmund Kosiarz podaje za Czołowskim (1922), że dowodził Frank, jednak już w 1946 r. Stanisław Bodniak w pracy "Polska a Bałtyk za ostatniego Jagiellona" (str. 169) opierając się na archiwach gdańskich, które badał przed wojną, pisał, że flotą duńską dowodził wówczas admirał Jerzy Daa (Jørgen Eriksen Daa), zaś Sylwester Frank był dowódcą duńskiej wyprawy, która w sierpniu dotarła pod Gdańsk. Podobnie podają źródła duńskie: Daa był admirałem, zaś Frank wiceadmirałem eskadry. wpłynęła na wody Zatoki Gdańskiej. 29 lipca pod Helem okręty duńskie zniszczyły dwa polskie okręty kaperskie próbujące się schronić na wodach przybrzeżnych Wacław Sobieski, "Kampf um die Ostsee : von den ältesten Zeiten bis zur Gegenwart", Leipzig 1933, s. 119. Następnie Duńczycy wysadzili desant na Mierzei Helskiej, nie napotykając oporu. Flota duńska wpłynęła do Zatoki Puckiej, gdzie cumowało 13 okrętów kaperskich ze zdobytymi przez nie 5 statkami. Duńczycy złamali opór nielicznych załóg polskich. Według niektórych źródeł polskich flota duńska zdobyła wszystkie okręty i statkiChoć S. Bodniak, cytując archiwa gdańskie, podaje mniejszą ich liczbę: delegaci gdańscy w Kopenhagdze przekazali 15 VIII 1571 r., iż przybyła na redę kopenhaską flota duńska z 4 pinkami i i 5 "pryzami", odebranymi kaprom; ujętych kaprów jest 26 z jednym kapitanem., a następnie uprowadziła je do Kopenhagi. Według źródeł duńskich zdobyto i uprowadzono 8 jednostek, w tym 3 okręty kaperskie i 5 pryzówH.D. Lind, Fra Kong Frederik den andens Tid (1902), s. 170–172. Dodatkowo pojmano 27-28 polskich kaprów, którzy zostali straceni na morzuFrede P. Jensen, „Frederik II og truslen fra de katolske magter”, Historisk Tidsskrift 1993, t. 16, seria 2, s. 263–264. Inne publikacje (Lind) podają, że jeńcy zostali w sierpniu wysłani do Helsingøru, aby tam ich stracić, jako jawnych piratów. Zachowany w archiwach duńskichTyske Kancelli, Udenrigske Afdeling: Sachsen. Kurfyrst August til Kong Frederik II 1568 - Kurfyrst August til Kong Frederik II 1574. https://arkivalieronline.rigsarkivet.dk/da/other/index-creator/138/35775/19852525 (skany nr 233-236) [dostęp: 2026-08-15] odpis listu Łukasza Górki (wojewody poznańskiego) z 24 listopada 1571 roku do elektora saskiego Augusta, opisuje napaść duńską na Puck, Górka wspomina w nim o porwaniu 8 okrętów królewskich oraz ich załóg. Pojmanych kaprów częściowo natychmiast potopiono, a resztę okrutnie stracono, a ciała wyrzucono na brzeg morza. W wyniku tych wydarzeń polska flota kaperska straciła prawie połowę jednostek.
Epilog Pod koniec sierpnia 1571 okręty duńskie ponownie pojawiły się na wodach Zatoki Gdańskiej. Uprzedzone jednak okręty polskie zdążyły tym razem opuścić Puck i schroniły się w Gdańsku. Duńczycy przez dwa tygodnie blokowali wejście do portu gdańskiego, żądając wydania okrętów kaperskich. Rada miejska Gdańska nie spełniła ich żądań, co posłużyło Duńczykom za pretekst do ogłoszenia blokady portu gdańskiego. W jej ramach zagarnęli 20 statków gdańskich i zatrzymali w Sundzie 34 statki podążające do Gdańska.
Przypisy
Bibliografia Edmund Kosiarz, Wojny na Bałtyku X-XIX w., Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1978 Stanisław Bodniak, Polska a Bałtyk za ostatniego Jagiellona, Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, 1939-1946 / Tom 3, s. 42 - 276
Puck 1571 Puck 1571 Puck 1571 Puck 1571 Kategoria:Historia Pucka Kategoria:Stosunki polsko-duńskie (I Rzeczpospolita) Kategoria:Wydarzenia 1571