Ewald Latacz (ur. 24 czerwca 1885 w Katowicach, zm. 12 lutego 1953 we Frankfurcie nad Menem) – polityk śląski, doktor prawa, adwokat i notariusz, przewodniczący Rady Robotniczej w Wodzisławiu i współzałożyciel rybnickiego, tajnego Komitetu Górnośląskiego w roku 1918, współzałożyciel i lider Związku Górnoślązaków w latach 1919–1921, orędownik odrębności narodowej Górnoślązaków oraz niepodległości Górnego Śląska, w styczniu 1919 oskarżony przez władze niemieckie o zdradę stanu i aresztowany, wiosną warunkowo zwolniony z aresztu, jesienią amnestionowany przez władze alianckie, berliński notariusz i adwokat w latach 1922–1945 oraz syndyk i radca prawny firm paliwowych w okresie międzywojennym, od 1933 roku członek nazistowskiej partii NSDAP, działacz Narodowosocjalistycznego Związku Niemieckich Prawników w latach 1933–1945, w 1936 kandydat międzynarodowej organizacji pacyfistycznej Corder Catchpool na obrońcę Carla von Ossietzky’ego, w 1945 przeszedł proces denazyfikacji w sowieckiej strefie okupacyjnej bez jakichkolwiek konsekwencji karnychStefan Pioskowik, Ewald Latacz (1885-1953). Ein Politiker in der Abstimmungzeit, Confinium – materiały do historii Górnego Śląska, 2/2007..
Edukacja Przyszedł na świat w kamienicy rodziny Lataczów w Katowicach przy Richard-Holtze-Straße (obecnie ul. Mariacka) 30. Był synem przewodniczącego katolickiego związku nauczycieli, górnośląskiego posła partii Centrum – Karla Latacza i Anny z domu Madejczyk. Jego ojciec Karl wywodził się ze starej górnośląskiej rodziny i był dwujęzyczny, jednak Ewalda wychowywał już wyłącznie w języku niemieckim. Młody Ewald ukończył szkołę elementarną i gimnazjum w Katowicach. W 1902 podjął studia prawnicze na Uniwersytecie we Wrocławiu. Zgodnie z ówczesną praktyką jednego semestru edukacji na innej niemieckiej uczelni, w roku 1905 Ewald Latacz odbył jeden semestr na Uniwersytecie w Heidelbergu. Studia ukończył 15 kwietnia 1907 we Wrocławiu. Od 16 sierpnia praktykował jako referendarz w sądzie w Krapkowicach. Edukację uwieńczył obroną, wydanej w Lipsku, dysertacji doktorskiej 9 listopada 1907 także we Wrocławiu. 9 stycznia 1908 otrzymał dyplom doktora Wydziału Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego. Po zakończeniu edukacji nadal pracował jako referendarz sądowy, kolejno w Bytomiu i w Katowicach, a 24 stycznia 1913 awansował na asesora. Od marca 1913 figurował jako adwokat w sądzie w Raciborzu, a od 23 czerwca 1915 w Wodzisławiu. Po śmierci swego brata Huberta, 17 lutego 1919 przejął również jego kancelarię notarialną w Wodzisławiu. Podczas I wojny światowej Ewald Latacz został powołany do służby wojskowej w 156 pułku w Bytomiu, gdzie służył w latach 1915–1916, ale nigdy nie został wysłany na front. Dwa ostatnie lata wojny pełnił funkcję kierownika referatu dla spraw gospodarki wojennej w starostwie rybnickim. Nawiązał wówczas kontakty z górnośląskimi kołami przemysłowymi, które wkrótce wpłynęły na jego działalność polityczną.
Działalność polityczna Prawdopodobnie już w roku 1912 był radnym miejskim w WodzisławiuVerwaltung Handbuch von Oberschlesien und Königreich Polen, Verlag Karl Siwinna, Kattowitz 1917.. Nie ma informacji na temat przystąpienia Ewalda Latacza do partii Centrum. Jednak badacze zajmujący się jego działalnością twierdzą, że był politykiem centrowym, więc najprawdopodobniej z ramienia tej partii był najpierw radnym, a w listopadzie 1918 objął funkcję przewodniczącego Rady Robotniczej w Wodzisławiu. Ewald Latacz „wyrastał w atmosferze górnośląskiego Centrum, był więc typowym przedstawicielem zachowawczej warstwy inteligencji górnośląskiej”. Według Rudolfa Vogla – „ze swą psychiką najbardziej nadawałby się na przywódcę niemieckiej Prowincji Górnośląskiej. Kultura, porządek i dyscyplina nierozerwalnie łączyły go z ludnością niemiecką i niemiecką gminą kulturalną. Jednak w jego przypadku silniejsza okazała się niechęć do centralistycznej polityki Berlina, urzędowego wstecznictwa, dyskryminacji religijnej oraz poczucie społecznego upośledzenia Górnoślązaków w stosunku do pozostałych mieszkańców Prus. Ponadto cechowała go płomienna i fanatyczna miłość do Górnego Śląska”Rudolf Vogel, Deutsche Presse und Propaganda des Abstimmungkampfes in Oberschlesien, Beuthen O.S. 1931.. Po upadku monarchii Hohenzollernów postanowił on wykorzystać sytuację i doprowadzić Górny Śląsk do niepodległości. Ewald Latacz pozyskał dla swej niepodległościowej idei niektórych działaczy centrowych i socjaldemokratycznych, przedstawicieli wielkiego przemysłu górnośląskiego, a przede wszystkim braci Reginków i innych konserwatywnych Górnoślązaków i umiarkowanych Polaków, wywodzących się z kierunku Napieralskiego. 22 listopada 1918 roku w Gliwicach odbyła się Konferencja Rad Górnośląskich z udziałem przedstawicieli administracji rządowej. Wśród przewodniczących poszczególnych rad znaleźli się trzej zwolennicy niepodległości Górnego Śląska – Ewald Latacz z Wodzisławia, Fritz Wassner z Rybnika i Jan Reginek z Raciborza. Ewald Latacz domagał się tam deklaracji rządu, gwarantujących swobodę praktyk religijnych i nienaruszalności majątków kościelnych, natomiast Fritz Wassner zażądał równouprawnienia językowego i swobody rozwoju kulturalnegoEdmund Klein, Konferencja górnośląskich rad robotniczych i żołnierskich 22 listopada 1918 roku w Gliwicach (Podróż Hugona Haasego na Górny Śląsk), „Studia Śląskie” tom 23, Opole 1973..
W tajnym Komitecie Górnośląskim 26 listopada 1918 roku w Katowicach Ewald Latacz doprowadził do spotkania braci ks. Tomasza Reginek i dr. Jana Reginek z przedstawicielami górnośląskich przemysłowców, a 27 listopada wraz z nimi założył w Rybniku – tajny Komitet Górnośląski, który postulował utworzenie niepodległej Republiki Górnośląskiej. 2 grudnia wszyscy trzej spotkali się w Pradze z premierem Karelem Kramářem, starając się uzyskać protekcję Czechosłowacji dla tej idei. 9 grudnia 1918 roku w Kędzierzynie odbyła się konferencja partii politycznych, działających na Górnym Śląsku. Delegaci pierwotnie ustalili utworzenie „tymczasowego niezależnego państwa górnośląskiego”, do czasu ustalenia przynależności państwowej Górnego Śląska w traktacie pokojowym. Zdecydowanie sprzeciwił się temu Komitet Górnośląski, którego lider Ewald Latacz wprost ogłosił tam rezolucję utworzenia niepodległej i neutralnej Republiki Górnośląskiej. Przedstawiciele wszystkich obecnych partii utworzyli Komisję Śląską pod przewodnictwem starosty rybnickiego Hansa Lukaschka z Centrum, która podjęła się uzupełnić Komitet Górnośląski oraz „separatystyczne wizje na Górnym Śląsku koordynować i rozpowszechniać”. Na drugą połowę grudnia przypada wyraźny podział górnośląskich separatystów na autonomistów, czyli grupę pod wodzą rybnickiego starosty Hansa Lukaschka oraz „radykalnych separatystów” Ewalda Latacza, czyli niepodległościowców z rybnickiego Komitetu GórnośląskiegoGuido Hitze, Carl Ulitzka (1873-1953) oder Oberschlesien zwischen den Weltkriegen, Düsseldorf 2002.. 19 grudnia 1918 roku w sali hotelu Pogody w Rybniku Ewald Latacz, wraz z przewodniczącym Rady Robotniczej w Rybniku – Fritzem Wassnerem oraz dwoma innymi tutejszymi działaczami Auchem i Kunowskim, zorganizował wiec pod hasłem „Górny Śląsk dla Górnoślązaków”, mający rozpropagować ideę niepodległości Górnego Śląska. 25 grudnia przywódca autonomistów – rybnicki starosta Hans Lukaschek oraz lider niepodległościowców dr Ewald Latacz – przewodniczący Rady Robotniczej w Wodzisławiu przybyli do Wrocławia, by poinformować zarząd Centralnej Rady Ludowej o dążeniach separatystów do proklamacji niepodległej Republiki Górnośląskiej. Równocześnie zażądali natychmiastowego przyznania Górnemu Śląskowi szerokiej autonomii administracyjnej i kulturowej. Nazajutrz zarząd Centralnej Rady Ludowej przystał na te żądania oraz zaproponował Lataczowi objęcie stanowiska swego komisarza na Górnym Śląsku. Wpływ na taką propozycję miał Lukaschek, który chciał przeciągnąć lidera Komitetu Górnośląskiego do obozu autonomistów. Jednak Ewald Latacz uzależnił przyjęcie propozycji od pozostawienia mu swobody urzędowania, dowolnego doboru współpracowników i wglądu do wszystkich akt górnośląskich, w tym poufnych. Taka niezależność niedoszłego komisarza stworzyłaby sprzyjające warunki dla oderwania przez niego Górnego Śląska od Rzeszy i proklamacji niepodległej Republiki Górnośląskiej, więc zarząd Centralnej Rady Ludowej jego warunki objęcia funkcji odrzucił. 30 grudnia 1918 roku odbyła się we Wrocławiu konferencja dotycząca sytuacji na Górnym Śląsku. Wysłuchano tam wystąpień trójki rzeczników niepodległości Górnego Śląska: dr Ewalda Latacza, ks. Tomasza Reginka i dyrektora generalnego zakładów Schaffgotscha – Emila Wernera. Ewald Latacz, w swym obszernym wystąpieniu podkreślał: „Górnoślązacy stanowią jednolity lud, który jest obecnie gotowy, by przeforsować własną narodowość”Edmund Klein, Miarodajne czynniki niemieckie a sprawa Górnego Śląska w grudniu 1918 roku (aneks), „Studia Śląskie” tom XIII, Opole 1968., a w dalszej jego części przekonywał Niemców, że utworzenie niepodległego państwa uchroni Górny Śląsk przed wcieleniem do Polski, by mógł powrócić do Niemiec w sprzyjających warunkach. Podobnie proniemiecką argumentację zastosowali także ks. Tomasz Reginek i dyr. Emil Werner. Jednak przedstawiciele władz niemieckich odrzucili te postulaty, nie wierząc w szczerość argumentacji Latacza.
Współzałożyciel ZG-BdO