Paweł Mateusz Machcewicz (ur. 27 kwietnia 1966 w Warszawie) – polski historyk i nauczyciel akademicki, specjalista w zakresie historii najnowszej, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, w latach 2008–2017 dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, w latach 2008–2014 główny doradca premiera Donalda Tuska.

Życiorys Jako uczeń liceum za pośrednictwem matki, działaczki NSZZ „Solidarność”, zetknął się z literaturą historyczną drugiego obiegu wydawniczego. W latach 1984–1989 studiował na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Jesienią 1984, w okresie, gdy doszło do zamordowania przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa księdza Jerzego Popiełuszki, był członkiem straży studenckiej w parafii św. Stanisława Kostki w Warszawie. W czasach studenckich przyjaźnił się z Andrzejem Anuszem, Mariuszem Kamińskim, Piotrem Skwiecińskim i Piotrem Zarembą.

W 1990 podjął pracę w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, został pracownikiem naukowym w Zakładzie Najnowszej Historii Politycznej. Za wstawiennictwem Marcina Kuli uzyskał obok Andrzeja Paczkowskiego w pierwszej połowie 1990 dostęp do likwidowanego wówczas Centralnego Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w siedzibie MSW przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. W 1993 na Wydziale Historycznym UW obronił doktorat pt. Polski rok 1956. Analiza myślenia potocznego i ruchów społecznych, przygotowany pod kierunkiem Marcina Kuli. W 2000 uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce na podstawie rozprawy Emigracja w polityce międzynarodowej. Był stypendystą m.in. Programu Fulbrighta na Uniwersytecie Georgetown, w Waszyngtonie, Akademii Brytyjskiej w Londynie oraz hiszpańskich ministerstw spraw zagranicznych i edukacji. W 2009 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznychPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 lutego 2009 r. nr 115-2-09 o nadaniu tytułu profesora ()..

W latach 1990–2000 był obok Ewy Wipszyckiej redaktorem magazynu historycznego „Mówią wieki”. W latach 2000–2006 wykładał jako profesor w Collegium Civitas (w 2006 był prorektorem ds. akademickich), następnie do 2009 pracował na stanowisku profesora nadzwyczajnego i kierownika Zakładu Systemów Komunistycznych i Zimnej Wojny w Instytucie Stosunków Międzynarodowych na Wydziale Nauk Historycznych UMK w Toruniu. W 2009 został profesorem w Instytucie Dziennikarstwa na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Współtworzył Instytut Pamięci Narodowej, od sierpnia 2000 do stycznia 2006 był dyrektorem Biura Edukacji Publicznej IPN. W latach 2003–2007 przewodniczył zespołowi historyków zajmujących się wyjaśnianiem wydarzeń bydgoskich z 3 i 4 września 1939. W 2007 z rekomendacji posłów Platformy Obywatelskiej był kandydatem do Kolegium IPN, nie został wybrany na tę funkcję. Wraz z Marcinem Kulą, Andrzejem Paczkowskim, Tomaszem Szarotą i Marcinem Zarembą wszedł w skład komitetu redakcyjnego serii książkowej „W krainie PRL” Wydawnictwa Trio.

We wrześniu 2008 objął funkcję głównego doradcy w Gabinecie Politycznym Prezesa Rady Ministrów i pełnomocnika prezesa Rady Ministrów ds. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. W listopadzie 2008 minister kultury i dziedzictwa narodowego Bogdan Zdrojewski powołał go na stanowisko dyrektora Muzeum II Wojny Światowej. W 2016 wystawa stała tej instytucji stała się przedmiotem sporu publicznego, w którym działalność dyrektora krytykowali minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński oraz Jan Żaryn, a poparcia udzielili mu Timothy Snyder i Andrzej Nowak. Paweł Machcewicz kierował placówką do odwołania z inicjatywy Piotra Glińskiego w kwietniu 2017. Zasiadł w radzie Fundacji Auschwitz-Birkenau, a w 2012 został członkiem Międzynarodowej Radzie Oświęcimskiej. W listopadzie 2011 ponownie został głównym doradcą w Gabinecie Politycznym Prezesa Rady Ministrów. Pełnił tę funkcję do września 2014.

Wyróżniony Nagrodą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej dla młodych pracowników naukowych (1993), Nagrodą Historyczną Tygodnika „Polityka” (1994), Nagrodą im. Jerzego Giedroycia (2001) za książkę Emigracja w polityce międzynarodowej, Medalem Komisji Edukacji Narodowej (2008), Medalem „10 lat Instytutu Pamięci Narodowej” (2010).

Życie prywatne Żonaty z Anną Machcewicz, ma dwoje dzieci.

Wybrane publikacje thumb|Profesorowie Andrzej Paczkowski, Sławomir Łukasiewicz, Paweł Machcewicz – Stowarzyszenie Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego (2019) Polski rok 1956, „Mówią Wieki”, Warszawa 1993. Rebellious Satellite: Poland, 1956, poszerzony przekład w języku angielskim, tłum. Maya Latynski, Woodrow Wilson Center Press, Waszyngton 2009. Władysław Gomułka, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995. Historia Hiszpanii (współautor: Tadeusz Miłkowski), Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1998. Emigracja w polityce międzynarodowej, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 1999. Wokół Jedwabnego (współredaktor: Krzysztof Persak), t. 1, Studia: s. 525, t. 2, Dokumenty: s. 1034, IPN, Warszawa 2002. Zranione miasto. Poznań w czerwcu 1956 roku (współautorzy: Stanisław Jankowiak, Agnieszka Rogulska), IPN, Poznań-Warszawa 2003. Der Beginn der Vernichtung. Zum Mord an den Juden in Jedwabne und Umgebung im Sommer 1941 (współautorzy: Edmund Dmitrów, Tomasz Szarota), Fibre, Osnabrück 2004. „Monachijska menażeria”, walka z Radiem Wolna Europa 1950–1989, IPN, Warszawa 2007. Spory o historię 2000–2011, Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, Kraków 2012. Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa w latach 1950–1975 (współautor: Rafał Habielski), Wydawnictwo Ossolineum, Uniwersytet Warszawski, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Wrocław-Warszawa 2018. Wina, kara polityka (współautor: Andrzej Paczkowski), Znak Horyzont, Instytut Studiów Politycznych PAN, Kraków 2021. Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2025.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej Kategoria:Dyrektorzy Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku Kategoria:Historycy IPN Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie nauki związani z Gdańskiem Kategoria:Odznaczeni medalem „10 lat Instytutu Pamięci Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Polscy stypendyści Fulbrighta Kategoria:Prorektorzy Collegium Civitas w Warszawie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1966