Struktura typowej synapsy chemicznej 410px Neuroprzekaźnik, neurotransmiter, neuromediator – związek chemiczny, którego cząsteczki przenoszą sygnały pomiędzy neuronami (komórkami nerwowymi) poprzez synapsy, a także z komórek nerwowych do mięśniowych lub gruczołowych. Najbardziej rozpowszechnionymi neuroprzekaźnikami są: glutaminian, GABA, acetylocholina, dopamina, noradrenalina, adrenalina, serotonina, histamina i insulina.
Działanie neuroprzekaźnika Neuroprzekaźnik służy do zamiany sygnału elektrycznego na sygnał chemiczny w synapsie i do przekazywania tego sygnału z jednej komórki (zwanej presynaptyczną) do innej (zwanej postsynaptyczną). W klasycznym przypadku neuroprzekaźnik jest zgromadzony w pęcherzykach synaptycznych znajdujących się w komórce presynaptycznej blisko błony presynaptycznej. W rezultacie depolaryzacji błony presynaptycznej pęcherzyki te przyłączają się do błony presynaptycznej, następuje fuzja ich błony z błoną presynaptyczną i egzocytoza, czyli uwolnienie zawartego w nich neuroprzekaźnika do szczeliny synaptycznej – zamiana sygnału elektrycznego na chemiczny. Na błonie postsynaptycznej występują receptory danego neuroprzekaźnika. Przyłączenie neuroprzekaźnika do błony postsynaptycznej powoduje zmianę jej polaryzacji (tzn. ujemnego potencjału elektrycznego wnętrza komórki postsynaptycznej mierzonego względem przestrzeni zewnątrzkomórkowej). W przypadku synapsy pobudzającej jest to zmiana dodatnia, zwana depolaryzacją. W przypadku synapsy hamującej jest to zmiana ujemna, zwana hiperpolaryzacją. Tak więc następuje tu zamiana sygnału chemicznego na elektryczny. W obu przypadkach ta zmiana polaryzacji jest następnie przenoszona wzdłuż błony komórki postsynaptycznej i w pewnych przypadkach, jeżeli jest wystarczająco silna, może być propagowana wzdłuż aksonu.
Przykłady neuroprzekaźników pochodne aminokwasów: asparaginian kwas glutaminowy kwas γ-aminomasłowy (GABA) glicyna tauryna
monoaminy (w kolejności ich syntetyzowania): pochodne fenyloalaniny i tyrozyny: dopamina (da) oktopamina norepinefryna (ne/noradrenalina) epinefryna (epi/adrenalina) pochodne tryptofanu: serotonina (5ht/5-hydroksytryptamina) melatonina (Mel) pochodne histydyny: histamina (H) pochodne argininy: agmatyna
pochodne nukleozydów adenozyna adenozynotrifosforan
Pochodne kwasu arachidonowego (endokannabinoidy) anandamid 2-arachidonyloglicerol
polipeptydy (neuropeptydy): bombezyna/GRP: bombezyna peptyd uwalniający gastrynę (GRP) gastryny: gastryna cholecystokinina (CCK) insuliny: insulina hormony przysadki mózgowej: wazopresyna adrenokortykotropina (ACTH) oksytocyna neurofizyna I neurofizyna II somatoliberyna (hormon uwalniający hormon wzrostu) neuropeptyd Y: neuropeptyd Y (NY) polipeptyd trzustkowy (PP) peptyd YY (PYY) opioidy: beta-lipotropina
endorfina enkefalina
sekretyny: sekretyna motylina glukagon wazoaktywny peptyd jelitowy (VIP) somatostatyny: somatostatyna tachykininy: neurokinina A neurokinina B neuropeptyd A neuropeptyd gamma substancja P endozepiny: endozepina-1 endozepina-2 endozepina-3
aminy biogenne: acetylocholina (ACh) poliaminy (kadaweryna, spermina, putrescyna)
pochodne steroidów (neurosteroidy)
allopregnanolon
Inne: tlenek azotu (NO) tlenek węgla (CO) siarkowodór (H2S) jony Zn2+ kwas γ-hydroksymasłowy (GHB)
Linki zewnętrzne
Molecular Expressions Photo Gallery: The Neurotransmitter Collection Brain Neurotransmitters Endogenous Neuroactive Extracellular Signal Transducers