Gramatyka języka francuskiego

Gramatyka języka francuskiego – opis zjawisk językowych występujących w języku francuskim w ujęciu synchronicznym.

Morfologia Rodzajnik

Rodzajnik w języku francuskim występuje w dwóch rodzajach: męskim i żeńskim, a także w liczbie pojedynczej i mnogiej. Wyróżnia się dwa typy rodzajników: określone i nieokreślone: Liczba pojedyncza: rodzaj męski: un – rodzajnik nieokreślony; le (l') – rodzajnik określony rodzaj żeński: une – rodzajnik nieokreślony; la (l') – rodzajnik określony Liczba mnoga: (nie ma rozróżniania na rodzaje) des – rodzajnik nieokreślony les – rodzajnik określony

l jest formą skróconą od le i la; używa się go w wyrazach rozpoczynających się od samogłoski lub h niemego: l'habitude, l'avion

Rodzajnik nieokreślony Rodzajników nieokreślonych używa się wówczas, gdy stojący po nim rzeczownik oznacza bliżej nieokreślone rzeczy (osoby) lub gdy o danym przedmiocie jest mowa pierwszy raz.

Przy czasowniku avoir (mieć) w zdaniu przeczącym, po ne ... pas zamiast rodzajnika określonego stosuje się przyimek de:

Pierre a une voiture. – Piotr ma samochód. Pierre n'a pas de voiture. – Piotr nie ma samochodu.

W zdaniach przeczących z użyciem czasownika être (być) rodzajnik nieokreślony nie zmienia swej postaci:

C'est une chaise. – To jest krzesło. Ce n'est pas une chaise. – To nie jest krzesło.

Rodzajnik określony Rodzajnik określony używany jest wówczas, gdy stojący po nim rzeczownik oznacza rzeczy (osoby), które są powszechnie znane, jednoznacznie określone lub o których była już mowa.

Po przeczeniu rodzajnik określony nie zmienia swojej formy.

Rodzajnika określonego używa się w szczególności przed: nazwami kontynentów, państw, dużych wysp i regionów nazwiskami oznaczającymi rodzinę lub kilku jej przedstawicieli rzeczownikami oznaczającymi części ciałaW tym przypadku nie stosuje się przeważnie czasowników dzierżawczych, zob. Possessive adjectives - Easy Learning Grammar French. nazwami dni tygodnia nazwami świąt kościelnych określeniami gatunków oraz nazwami surowców.

Rodzajnik ściągnięty Rodzajniki ściągnięte to połączenia rodzajnika określonego le i les z przyimkami à i de: à + le = au à + les = aux de + le = du de + les = des

Rodzajnik cząstkowy Rodzajnik cząstkowy (l’article partitif) jest używany przed rzeczownikami niepoliczalnymi, którymi są: ciecze, materiały sypkie, gazy, oraz pojęcia abstrakcyjne, takie jak cechy, relacje, uczucia. Rodzajnik cząstkowy oznacza, że mówiącemu chodzi o część jakiejś całości: M. Dupin a acheté du pain et de la viande → Pan Dupin kupił chleb i mięso.

Rodzajnik cząstkowy powstał ze ściągnięcia de oraz rodzajnika określonego i ma następujące formy: rodzaj męski: de + le → du, przed samogłoskami i h muette (de l') rodzaj żeński: de la, przed samogłoskami i h muette (de l') liczba mnoga: de + les → des.

Używa się go przed: rzeczownikami oznaczającymi nieokreślone ilości lub rzeczy, których nie można policzyć: Tu manges de la viande. → Jesz mięso. Je bois de l’eau minérale. → Piję wodę mineralną. rzeczownikami będącymi nazwami pojęć abstrakcyjnych: J'économise de l’énergie. → Oszczędzam energię.; Il faut du courage pour dire non. → Trzeba odwagi, aby powiedzieć nie.; Vous avez de la chance. → Ma pani szczęście.; Cette fille a du talent. → Ta dziewczyna ma talent.

Rzeczownik Jest podstawową częścią mowy w języku francuskim. Formę słownikową stanowi wyraz w liczbie pojedynczej. Francuski rzeczownik ma cechę rodzaju – męskiego lub żeńskiego. Rodzaj nijaki nie występuje. Rzeczownik odmienia się przez liczby – pojedynczą i mnogą. Posiada tylko jedną formę deklinacyjną. Przypadki w tłumaczeniu na język polski oddaje się właściwymi przyimkami.

Liczba mnoga rzeczownika Liczbę mnogą tworzy się w większości przypadków dodając końcówkę -s do wyrazu w liczbie pojedynczej. un jardin (ogród) – des jardins (ogrody) une voiture (samochód) – des voitures (samochody).

Odstępstwa od zasady Gdy rzeczownik w liczbie pojedynczej kończy się na -s, -x lub -z, dodatkowej końcówki nie dodaje się: un fils (syn) – des fils (synowie) une voix (głos) – des voix (głosy).

Niektóre rzeczowniki w miejsce końcówki -s przyjmują -x. Są to z reguły rzeczowniki zakończone na: -eau, np. un couteau (nóż) – des couteaux (noże) -eu, np. un jeu (gra) – des jeux (gry).

Rzeczowniki zakończone na -ou z reguły przyjmują końcówkę -s. Niektóre tylko kończą się na -x. Najważniejsze z nich to: un bijou (klejnot) un caillou (kamień) un chou (kapusta) un genou (kolano) un hibou (sowa) un joujou (zabawka) un pou (wesz).

Rzeczowniki zakończone na -al przyjmują końcówkę -ux, wyrzucając l: un cheval (koń) – des chevaux (konie) un local (lokal) – des locaux (lokale).

Czasownik Czasowniki określają wykonywaną czynność lub stan, w jakim znajduje się podmiot. Czasowniki charakteryzują cechy wyróżniające: tryb, czas (w tym aspekt), koniugacja. Pod względem morfologicznym w języku francuskim wyróżnia się trzy grupy czasowników. Grupa I czasowniki zakończone regularne na -er w bezokoliczniku np.: regarder, rester, détester, z wyjątkiem aller czasowniki zakończone na -ger np. changer, manger, nager, partager, ranger – w tych czasownikach po -g musi wystąpić e dlatego, że -e nieme a także -i powoduje wymowę g jako [ż] czasowniki zakończone na -cer. np. commencer, placer, avancer, lancer – w tych czasownikach -e przechodzi w -è; zmiana ta następuje przed e niemym. Ponadto w pierwszej osobie liczby mnogiej c zamienia się w ç (np. commençons), żeby zapobiec zmianie wartości fonicznej. czasowniki takie jak appeler i jeter, które przed e niemym podwajają l – ll lub t – tt (j'appelle, tu jettes) czasowniki takie jak payer, essayer, se vouvoyer, w których przed e niemym, y zamienia się na i (je paie, j'essaie, je me vouvois)

Grupa II czasowniki zakończone na -ir w bezokoliczniku i odmieniające się w czasie teraźniejszym według wzorcowego czasownika finir (je finis, tu finis, il finit, nous finissons, vous finissez, ils finissent) i mające imiesłów współczesny zakończony na -issant. Grupa III czasowniki nieregularne pod względem odmiany są podzielone na cztery podgrupy. W ramach jednego modelu występują jednak różnice odmianyDobrym źródłem wiedzy o francuskich czasownikach jest Le Conjugeur na witrynie leconjugueur.lefigaro.fr. Jest to kompetentny serwis dotyczący czasowników, ich gramatyki oraz odmiany wszystkich czasowników francuskich. Czasowniki w podgrupie 1 są zakończone na -ir, ale nie należą do grupy II, jak np. acquérir, partir, venir. I os. l.p. tych czasowników to: j'acquiers, je pars, je viens.

Czasowniki w podgrupie 2 są zakończone na -oir, np. devoir, recevoir, vouloir. I os. l.p. tych czasowników to: je dois, je reçois, je veux.

Czasowniki w podgrupie 3 są zakończone na -re, np. boire, dire, prendre. I os. l.p. tych czasowników to: je bois, je dis, je prends.

W podgrupie 4 jest tylko jeden czasownik: aller.

Czasowniki ułomne Czasowniki ułomne występują wyłącznie w 3. osobie liczby pojedynczej. pleuvoir – il pleut (pada deszcz) falloir – il faut (trzeba) Są to czasowniki 3 grupy, występują we wszystkich czasach i trybach z wyjątkiem trybów: rozkazującego (Impératif), warunkowego druga forma (Conditionnel Passé 2e forme), nie ma też imiesłowu współczesnego (Gérondif). Czasownik pleuvoir występuje w znaczeniu metaforycznym w 3. osobie liczby mnogiej. choir – (upadać), 3 grupa, odmienia się przez wszystkie czasy i tryby z wyjątkiem trybu rozkazującego teraźnieszego (Impératif présent), przeszłego niedokonanego (Imparfait) i łącznego teraźnieszego (Subjonctif présent). Używany jest najczęściej w postaci bezokolicznikowej.

Czasowniki zwrotne Les verbes pronominaux, czyli czasowniki zwrotne, nie stanowią odrębnej grupy czasowników. Zaimek zwrotny podlega odmianie przez osoby, w trybie oznajmującym znajduje się przed czasownikiem. Przykładowe czasowniki zwrotne: s'appeler (nazywać się) se laver (myć się) se souvenir (pamiętać, przypominać sobie) se vêtir, s'habiller (ubierać się)

Modelowa odmiana: je me lave, tu te laves, il se lave, nous nous lavons, vous vous lavez, ils se lavent.

Odmiana przez osoby czasownika se laver: je me lave (ja się myję) tu te laves (ty się myjesz) il/elle se lave (on/ona się myje) nous nous lavons (my się myjemy) vous vous lavez (wy się myjecie) ils/elles se lavent (oni/one się myją)

Przykłady: J'habite loin de chez mes parents, nous nous voyons une fois par mois. → Mieszkam daleko od moich rodziców, widujemy się raz na miesiąc. Ils se promènent tous les jours. → Oni spacerują każdego dnia.

Fleksja czasownika W języku francuskim występuje osiem czasów w trybie oznajmującym, dwa czasy w trybie warunkowym, cztery czasy w trybie łącznym, dwa czasy w trybie rozkazującym, dwa czasy dla bezokolicznika i jego imiesłowu. Dużą rolę w mowie potocznej odgrywają półczasy (czas przeszły niedawny i czas przyszły bliski). Czas teraźniejszy Le présent – czas teraźniejszy Le présent, czas teraźniejszy, opisuje: zdarzenia mające miejsce obecnie, w tej chwili, punktowe lub rozciągnięte w czasie: Je nage. – Pływam. (zdarzenie rozciągnięte w czasie) La porte claque. – Drzwi trzasnęły. (zdarzenie punktowe) prawdy ogólne i oczywiste: La Terre tourne autour du Soleil. – Ziemia obiega Słońce. zdarzenia przeszłe (w tym przypadku mówimy o présent historique lub présent de narration): Louis XIV meurt en 1715. – Ludwik XIV umiera w roku 1715. może odnosić się do przyszłości: Il est dix heures. Il rentre à midi. – Jest godzina dziesiąta. On wraca w południe.

Czasy przeszłe Le passé récent – czas przeszły niedawny Czas wyrażający przeszłość niedawną, opisujący wydarzenia, które dopiero co miały miejsce, używany w mowie. Tłumaczy się go: właśnie co, dopiero co, niedawno, przed chwilą, przed momentem. Czas ten tworzy się dodając do formy osobowej czasownika venir bezokolicznik poprzedzony de:

Schemat: podmiot + venir w odpowiedniej formie + de + bezokolicznik.

Odmiana czasownika venir przez osoby wygląda następująco: Osoba Singulier (liczba pojedyncza) Pluriel (liczba mnoga)   1. osoba je viens nous venons   2. osoba tu viens vous venez   3. osoba il/elle/on vient ils/elles viennent

Zdanie twierdzące: Je viens de rentrer chez moi. – Właśnie wróciłem do siebie. Zdanie przeczące: Tu ne viens pas de parler avec lui. – Właśnie z nim nie rozmawiałeś/aś. Z czasownikiem zwrotnym: Il vient de se promener. – Dopiero co się przechadzał. Z czasownikiem zwrotnym w formie przeczącej: Nous ne venons pas de nous rappeler. – Nie udało nam się (przed momentem) przypomnieć. W pytaniu: Venez-vous de le dire? – Powiedzieliście to przed chwilą? Zdanie przeczące w formie pytającej: Ne viennent-ils pas de vendre leur maison? – Czy nie sprzedali niedawno swojego domu?

L'imparfait – czas przeszły prosty niedokonany Czas przeszły niedokonany, służy do: opisywania (krajobrazów, pogody, osób, stanów, uczuć, obyczajów, przyzwyczajeń, tradycji): Je me promenais le long de la mer, j'écoutais le bruit des vagues, le soleil brillait, je me sentais heureux. – Spacerowałem brzegiem morza, słuchałem szumu fal, słońce świeciło, czułem się szczęśliwy. Les Romains organisaient un grand nombre de fêtes religieuses. – Rzymianie organizowali wiele świąt religijnych. wyrażania czynności regularnie powtarzających się w przeszłości: Chaque jour je me baignais dans la mer qui était très chaude. – Każdego dnia kąpałem się w morzu, które było bardzo ciepłe. czas ten jest tłem dla innej czynności przeszłej, wyrażonej w czasie passé composé: Quand je me baignais, le téléphone a sonné. – Kiedy się kąpałem, zadzwonił telefon.

Budowa czasu: Schemat: podmiot + od czasownika w pierwszej osobie liczby mnogiej czasu teraźniejszego (présent) odcina się końcówkę -ons i dodaje: -ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient. Na przykład: regarder → nous regardons → regard → je regardais, tu regardais, il/elle regardait, nous regardions, vous regardiez, ils/elles regardaient.