mały|Zespół basenów kąpielowych w Ursusie, lata 70. mały|Zakłady Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”, lata 70. XX wieku mały|Rozbiórka zakładów, ul. Posag 7 Panien (2010) Ursus – dzielnica Warszawy, w latach 1952–1977 samodzielne miasto.

Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. WarszawyArt. 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy ().

Informacje ogólne Miejski System Informacji dzieli Ursus na pięć obszarów: Skorosze Czechowice Szamoty Niedźwiadek Gołąbki

Ursus graniczy: od zachodu z Piastowem od północy z dzielnicami Bemowo i Włochy oraz gminą Ożarów Mazowiecki od wschodu z dzielnicą Włochy od południa z gminą Michałowice

Historia

mały|Pomnik Czerwca 1976 autorstwa Leszka Nadstawnego przed Urzędem dzielnicy Ursus

Na terenie dzisiejszego Ursusa od XIV wieku istniały trzy wsie: Czechowice, Skorosze i Szamoty, w późniejszym okresie również Gołąbki. Dopiero XX wiek przyczynił się do rozwoju tych miejscowości. Gdy w 1916 r. pobliski Pruszków z gminy przekształcił się w miasto, siedzibą gminy stały się Skorosze. Pierwszym wójtem został człowiek wywodzący się z tych ziem – Władysław Hass. Był potomkiem Józefa Haasa. Bracia Józef i Krystian Haasowie w połowie XIX w. nabyli te ziemie od ówczesnego prezydenta Warszawy Teodora Andraulta de Langerona. Józef był właścicielem Skoroszy, Krystian zaś Czechowic i częściowo Szamot. Syn Krystiana Franciszek na początku lat 20. XX wieku sprzedał swój majątek na terenie którego powstały zakłady i osiedle robotnicze.

W 1923 r. na terenie Szamot oddano do użytku fabrykę Zakładów Mechanicznych „Ursus”. Sąsiedztwo przemysłu przekształciło Czechowice w osiedle przyfabryczne. Mimo iż kryzys lat trzydziestych wyhamował rozkwit miejscowości, wieś liczyła w 1939 r. około 7 tys. mieszkańców i na swoim terenie miała szkołę powszechną, posterunek policji i przystanek kolejowy Ursus.

W latach 1939–1945 Niemcy przejęli fabrykę i produkowali tam uzbrojenie. W trakcie wojny, w zakładach produkowano nielegalnie zapalniczki zwane „sabotażówkami” – dochód z nich zasilał polskie podziemie. W 1945 r., w trakcie wycofywania się wojsk niemieckich z terenów Czechowic próbowano wysadzić zakłady mechaniczne, jednak nie udało się to dzięki akcji polskich partyzantów.

Lata wojny to także konspiracja antyniemiecka. Na terenie Czechowic działała 10 kompania „Kordian” stanowiąca część trzeciego batalionu VI rejonu AK „Helenów”. Z tych terenów wywodzi się również część Batalionu „Miotła”, który w Zgrupowaniu „Radosław” walczył w powstaniu warszawskim. Powstała też kompania 7 pułku „Garłuch-Madagaskar”. W budynku przy ul. Bohaterów Warszawy 31 w okresie od sierpnia 1944 do stycznia 1945 roku mieścił się powstańczy szpital "Kordian" należący do VI rejonu Armii Krajowej, o czym informuje pamiątkowa tablica.

Tuż po wojnie, już w 1945 r. w zakładach zaczęto prace studyjne nad produkcją ciągnika rolniczego na bazie niemieckiego ciągnika Lanz-Buldog. Od 1947 r. miejscowość zaczęła się ponownie rozwijać dzięki rozpoczęciu produkcji tego ciągnika.

1 lipca 1952 roku Czechowice, Skorosze, Szamoty, Gołąbki i Grabkowo zostały połączone w jedno miasto Czechowice, któremu z dniem 8 maja 1954 roku zmieniono nazwę na Ursus.

Ursus szybko się rozwijał, przede wszystkim za sprawą fabryki. W latach 1968–1978 powstało w Ursusie największe osiedle mieszkaniowe Niedźwiadek składające się przeważnie z wysokich bloków. 1 sierpnia 1977 r. Ursus został przyłączony do Warszawy i stał się częścią dzielnicy Ochota. 1 stycznia 1993 roku Ursus został wyłączony z Ochoty jako ósma dzielnica warszawska. W wyniku zmiany ustroju m.st. Warszawy dokonanej na mocy ustawy z dnia 25 marca 1994 roku Warszawa stała się związkiem komunalnym 11 gmin, w którego skład wchodziła gmina Warszawa-Ursus. Następnie, na podstawie ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju miasta stołecznego Warszawy stolica Rzeczypospolitej Polskiej miasto stołeczne Warszawa stała się gminą mającą status miasta na prawach powiatu, a Ursus jedną z 18 dzielnic.

25 czerwca 1976 r. w Zakładach Mechanicznych Ursus rozpoczęły się strajki w proteście przeciwko podwyżkom cen żywności. Na kilkanaście godzin zablokowane zostały linie kolejowe, co doprowadziło do brutalnej pacyfikacji dokonanej przez milicję, a następnie do procesów i surowych wyroków dla organizatorów. W trakcie protestów zatrzymano pociągi jadące trasą przez Ursus, próbowano nawet przeciąć tory.

20 sierpnia 1990 miała miejsce katastrofa kolejowa w Ursusie; w jej wyniku poniosło śmierć 16 osób, a 64 zostały ranne. Jest ona największym wypadkiem kolejowym w Polsce po 1989 roku.

mały|Park Achera mały|Ursus, Włochy i Ochota widziane z Niedźwiadka

W Ursusie znajdują się trzy parki: Czechowicki, Hassów i Achera (nazwany imieniem dawnego posiadacza ziemskiego w Ursusie – Franciszka Adolfa Achera, na którego dawnych terenach stoi obecnie ten park).

12 września 2008 r. dzielnica Ursus podpisała porozumienie o współpracy z rejonem szewczenkowskim w Kijowie.

Rada Dzielnicy UgrupowanieKadencja 2002-2006Kadencja 2006-2010 Kadencja 2010-2014Kadencja 2014-2018Kadencja 2018-2023Kadencja 2024-2029Sojusz Lewicy Demokratycznej4 (SLD-UP) – – – ––Nasz Ursus2 – – – ––Niezależni Ursus2 – – – ––Liga Ursus1 – – – ––Prawo i Sprawiedliwość565876Stowarzyszenie Obywatelskie w Ursusie789685Platforma Obywatelska –7788 (Koalicja Obywatelska)9 (Koalicja Obywatelska)Razem dla Ursusa – – –1 ––Bezpieczny i Zielony Ursus–––––3

Burmistrzowie 1993 – Henryk Linowski 1994–1998 Henryk Linowski 1998–2002 Henryk Linowski 2002–2003 Anna Gołębiowska 2003–2006 Maria Łukaszewicz 2006–2010 Bogdan Olesiński 2010–2014 Wiesław Krzemień 2014–2018 Urszula Kierzkowska od 2018 Bogdan Olesiński

Zmiany nazw ulic Od 1977 r., gdy Ursus został przyłączony do stolicy, niektóre nazwy ulic zmieniono, aby w obrębie Warszawy nie było dwóch ulic o takich samych nazwach. Nazwa pierwotna Nazwa obecna Sosnowa (do 1977) Brygad Międzynarodowych (1979.01.01–1990.12.13) Kompanii Kordian Zofii Nałkowskiej (do 1977) Stefana Królikowskiego (1977–1990.12) Orląt Lwowskich Wawelska i Romualda Traugutta (do 1977) Piotra Kupidłowskiego (1977–1990.12) Kazimierza Sosnkowskiego Henryka Sienkiewicza (do 1977) Jana Mizerkiewicza (1977–1990.12) Stanisława Wojciechowskiego Przodowników Pracy (1955–1990.12) Walerego Sławka Hanki Sawickiej (1977–1990.12) Kazimierza Pużaka Aleksandra Waszkiewicza (1977–1990.12) Plutonu Torpedy Tadeusza Żarskiego (1977–1990.12) Andrzeja Szomańskiego Bohdana Żołądkowskiego Elżbiety RakuszankiIgnacego PaderewskiegoMichała SpisakaKubusia PuchatkaTomcia PaluchaWawelskaGen. Kazimierza SosnkowskiegoWojska PolskiegoOrłów PiastowskichSłonecznaZielonogórskaInżynierskaKarola AdamieckiegoJózefa StalinaBohaterów WarszawyMichała WołodyjowskiegoMariana Keniga

Ursus w filmie W 1977 roku nakręcono propagandowy dokumentalno-edukacyjny film Ludzie dobrej roboty (reż. Kazimierz Sheybal) przedstawiający „historię i dzieje dzisiejsze“ Zakładów Mechanicznych Ursus.

Zobacz też gmina Warszawa-Ursus

Przypisy

Linki zewnętrzne Urząd Dzielnicy Ursus Dziennik Ursusa : pismo Urzędu Gminy Warszawa-Ursus Ursus na portalu w encyklopedii Warszawikia

Kategoria:Dawne miasta w województwie mazowieckim

Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku